آسیب پذیری فیزیکی

زمین لرزه ها عامل ویرانی بسیاری از سکونتگاه های انسانی مخصوصاٌ بافت های فرسوده و قدیمی در طول تاریخ بشر بوده-اند. این قبیل بناها به ویژه در برابر مخاطرات لرزه ای آسیب پذیر هستند. نخستین گام برای کاهش خطر زمین لرزه شامل درک خطر لرزه ای موجود و ارزیابی راهبردهای احتمالی برای کاهش آن است. در این پژوهش از یک روش مبتنی بر نمایه آسیب پذیری برای ارزیابی خسارت مورد انتظار در بافت های فرسوده شهر اردبیل استفاده شده است. واکاوی خطرپذیری برای سناریوهای زمین لرزه تعریف شده توسط شدت های مهلرزه ایV ، V-VI ، VI ، VI-VII و VII برای طراحی برنامه های اضطراری لرزه ای انجام شده است. اوج شتاب اولیه زمین برای یک دوره بازگشت 475 ساله 0.04g است که مربوط به شدت VII می باشد. بنابراین، ضمن کمی سازی آسیب فیزیکی، تأثیر آن بر جمعیت و سایر مقادیر مانند آوار و هزینه اقتصادی بررسی شده است. علی رغم خطر لرزه ای متوسط تا زیاد در اردبیل، نتایج نشان می دهد که به دلیل قدمت زیاد، گونه شناسی بنایی تقویت نشده (یا غیر مسلح) و تقویت شده (مسلح) ساختمان های واقع در بافت های فرسوده و آسیب پذیری محیط ساخته شده، خطر بسیار زیاد است و آسیب پذیرترین بافت ها در مناطق یک و دو شهری واقع گردیده-اند.

پژوهش حاضر با هدف بررسی و شناسایی عوامل علی، زمینه ای و مداخله گر موثر در کاهش میزان آسیب پذیری فیزیکی شهر تالش در برابر زمین لرزه با رویکرد نوسازی و بازسازی انجام شده است. پژوهش حاضر از نظر هدف، کاربردی و دارای ماهیت تفسیری و تحلیلی و از لحاظ روش در گروه پژوهش های کیفی و کمی قرار دارد. به منظور تجزیه و تحلیل اطلاعات از روش تئوری زمینه ای و مدل (FARAS)، استفاده شده است. بر اساس نتایج به دست آمده، مقولات: توسعه غیرمتمرکز در برنامه های توسعه شهری، افزایش تاب آوری نهادی و کالبدی در تالش و مدیریت یکپارچه در بین سازمان ها از عوامل علی موثر در کاهش آسیب پذیری فیزیکی شهر تالش در برابر زلزله شناسایی شدند. سپس مقولاتی از جمله: توسعه بانک اطلاعاتی از شهر تالش، اطلاع رسانی و افزایش آگاهی در زمینه حجم آسیب پذیری فیزیکی شهر در برابر زلزله، امکانات فنی، گفتمان سازی و تبادل دانش و اطلاعات در زمینه کاهش آسیب پذیری فیزیکی و شناسایی اهمیت و ضرورت رویکرد بازسازی و نوسازی در امنیت فیزیکی بافت های شهری در برابر زلزله، به عنوان عوامل زمینه ای و مقولاتی از جمله: مستندسازی و عملکرد هر سازمان در رابطه با کاهش آسیب پذیری فیزیکی در شهر تالش، تدوین نظام نامه و استراتژی کلی در بین سازمان های ذی ربط، نظارت و پیگیری و تشکیل کمیته تخصصی به عنوان عوامل مداخله گر موثر در کاهش آسیب پذیری فیزیکی شهر تالش از دل مصاحبه ها استخراج شدند. سپس نتایج مدل آراس فازی نشان داد، مدیریت یکپارچه در بین سازمان ها با مقدار وزن 420/0، از  بین عوامل زمینه ای مطرح شده، گفتمان سازی و تبادل دانش و اطلاعات در زمینه کاهش آسیب پذیری فیزیکی با مقدار وزن 430/0، و از بین عوامل مداخله گر مطرح شده، به ترتیب: تدوین نظام نامه و استراتژی کلی در بین سازمان های ذی ربط با مقدار وزن 426/0، بیشترین میزان اهمیت را در کاهش آسیب پذیری شهر تالش در برابر زلزله به خود اختصاص داده اند.