عضویت دائم

سازمان همکاری شانگهای سازمانی توانمند با پتانسیل های فراوان است که داشتن ویژگی هایی همچون وسعت و جمعیت قابل توجه، عضویت دائم دو عضو آن (چین و روسیه) در شورای امنیت سازمان ملل و داشتن قابلیت ها و توانمندی های فراوان، نشان هنده ظرفیت های بالقوه آن بوده است. با توجه به عضویت دائم جمهوری اسلامی ایران در این سازمان، به طور قطع این مهم، پیامدها و آثار قابل توجهی را به همراه خواهد داشت و بر همین اساس بررسی ابعاد عضویت دائم ایران در این سازمان در قالب تبیین فرصت ها و چالش های عضویت دائم، ضرورت دارد و یافته های آن می تواند سیاست گذاری در ارتباط با مسئله مذکور را در سیاست خارجی ایران تسهیل نماید. پرسش اصلی پژوهش عبارت است از اینکه «عضویت دائم ایران در سازمان شانگهای چه تأثیری بر وزن ژئوپلیتیک ایران دارد؟» با این فرض که عضویت دائم ایران در این سازمان می تواند وزن ژئوپلیتیک ایران را در منطقه افزایش دهد و منافع سیاسی، اقتصادی و امنیتی برای ایران به همراه داشته باشد. بر این اساس پس از تأمل در دلایل شکل گیری و تداوم این سازمان، به بررسی و واکاوی عضویت دائم ایران در این سازمان و پیامدها و آثار این عضویت پرداخته و تأثیر این مهم بر وزن ژئوپلیتیک ایران در منطقه ارزیابی شده است.

تلاش و پیگیری ایران برای عضویت کامل در سازمان همکاری شانگهای (اس سی اُ)در بیست ویکمین نشست سران در 17 سپتامبر 2021 در دوشنبه تاجیکستان، زمانی به نتیجه رسید که به صورت رسمی به عنوان عضو دائمی پذیرفته شد. این عضویت، پیروزی دیپلماتیک محسوب می شود، اما پیامدهای قابل توجهی را نیز به همراه دارد که نیازمند بررسی دقیق تری است. در این نوشتار به دنبال پاسخ این پرسش هستیم که فرصت ها و چالش های سیاسی، حقوقی و سازمانی پیش روی ایران پس از عضویت کامل در سازمان همکاری شانگهای با استفاده از چارچوب تحلیل اس دبلیو اُتیچیست؟ همچنین بسامد کدام مورد از میان فرصت ها و چالش های احتمالی بیشتر است؟ یافته ها نشان می دهند که ایران با فرصت های متعددی روبه رو است، مانند تقویت وابستگی متقابل، مقابله با تأثیرهای هژمونیک جهانی، مبارزه با افراط گرایی و قاچاق مواد مخدر و تغییر در سازوکارهای امنیتی. بااین حال چالش هایی مانند تفاوت در قدرت و نفوذ چانه زنی اعضای سازمان و ابهام های مربوط به هویت اصلی سازمان نیز وجود دارد. بررسی قوت ها و فرصت ها در مقایسه با ضعف ها و چالش ها نشان می دهد که فرصت ها و قوت ها بیشتر است، در نتیجه، سود ایجادشده از همکاری بیشتر از چالش ها و ضعف ها است. در این مطالعه از رویکرد توصیفی تحلیلی و چارچوب سوآت برای تحلیل وضعیت ایران در سازمان همکاری شانگهای استفاده می کنیم. برای افزایش منافع و اثربخشی راهبردی ایران در این سازمان راهبردهایی هم پیشنهاد می دهیم.