مزیت رقابتی بنگاه در سطح بین المللی

در این مقاله سعی شده تأثیر عوامل فزاینده کارایی شامل آمادگی فنی، کارایی بازار کالا، کارایی بازار نیروی کار، توسعه بازار مالی، آموزش عالی و مهارتافزایی و اندازه بازار بر بهرهوری کل عوامل در 40 کشور منتخب جهان طی دوره 2017-2011 بررسی شود. بههمین منظور، مدل تحقیق با استفاده از دادههای تابلویی و به روش گشتاورهای تعمیمیافته در پنج حالت برآورد گردید. در حالت اول از شاخص کلی آمادگی فنی و در حالات دوم تا پنجم به تناوب از یکی از مؤلفههای آن (شامل دسترسی به جدیدترین فناوریها، جذب فناوری در سطح بنگاهها، انتقال فناوری از طریق سرمایهگذاری مستقیم خارجی و توسعه فناوری اطلاعات و ارتباطات) به عنوان متغیر کلیدی در مدل تحقیق استفاده شد. نتایج نشان داد ضریب تخمینی شاخص کلی آمادگی فنی و چهار مؤلفه آن بر بهرهوری کل عوامل تولید در کشورهای مورد مطالعه مثبت و معنادار است. همچنین، ضرایب تخمینی شاخصهای کارایی بازار کالا، کارایی بازار کار، توسعه بازار مالی، اندازه بازار و آموزش عالی و مهارتافزایی به عنوان عوامل فزاینده کارایی بر بهرهوری کل عوامل مثبت و معنادار است.

پیچیدگیهای عرصه رقابت، درهمتنیدگی مرزها و پویایی فضای کسبوکار، بنگاهها را به نحوی روزافزون با چالشهای جدید و غیرمنتظره مواجه کرده است. این وضعیت به گونهای است که کسب مزیت رقابتی برای بنگاهها، بدون وجود یک رویکرد منعطف و سازگار با تغییرات محیطی، بسیار دشوار به نظر میرسد. در این راستا، نظریه قابلیتهای پویا بیان دارد که بنگاهها در محیطهای پیچیده و به سرعت در حال تغییر، نیاز به قابلیتهایی پویا برای موفقیت و کسب مزیت رقابتی دارند. از سویی دیگر، مفهوم دوسوتوانی سازمانی نیز برای کار در محیط پرتلاطم کسبوکار در جهت حفظ مزیت رقابتی توصیه شده است. بر این اساس، هدف پژوهش حاضر، تبیین مزیت رقابتی از طریق تأثیر قابلیتهای پویا بر مزیت رقابتی، با میانجیگری دوسوتوانی سازمانی است. جامعه این پژوهش، شرکتهای صادراتی ایران بودند که برای جمعآوری دادهها و با استفاده از نرمافزار G*Power، 78 آزمودنی به عنوان حداقل تعداد نمونه انتخاب شدند. همچنین به منظور بررسی فرضیات، از مدلسازی معادلات ساختاری با رویکرد حداقل مربعات جزئی (PLS-SEM) استفاده گردید. نتایج حاکی از این امر بود که ابعاد قابلیتهای پویا (شامل قابلیت درک فرصتها، استفاده از فرصتها و شکلدهی مجدد منابع)، هم به طور مستقیم و هم با میانجیگری دوسوتوانی سازمانی، بر مزیت رقابتی تأثیر مثبت و معنادار دارد. بر اساس یافتههای ذکرشده، قابلیتهای پویا توانایی شرکت را برای بسیج منابع جهت جذب فرصتها و دفع تهدیدها افزایش میدهد و با شکلدهی مجدد منابع دانش، اکتشاف و بهرهبرداری را نیز تسهیل میکند.

براساس نظریه قابلیتمحور بنگاه، مزیت رقابتی پایدار ریشه در قابلیتهای پویای سازمانی دارد. در پژوهش حاضر با مقایسه تعدادی از شرکتهای مشاوره مدیریت ایرانی و آلمانی که از عملکرد نسبتاً پایداری طی چند سال برخوردار بودهاند، تلاش شده تا شباهتها و تفاوتهای آنها از حیث قابلیتهای پویا تبیین و فرآیند تأثیر این قابلیتها برای گشایش مسیرهای نوین سازمانی و ساخت مزیتهای رقابتی جدید تشریح شود. برای انجام تحقیق از روش مطالعه موردی چندگانه بهره گرفته شده است. چهار شرکت ایرانی و چهار شرکت آلمانی موردهای مطالعه بودند. در مجموع با هفده نفر از مدیران ارشد شرکتها مصاحبه شد و اسناد سازمانی از جمله صورتجلسات، گزارشات عملکرد، برنامههای استراتژیک و مندرجات وبسایت شرکتها نیز بررسی شدند. یافتههای پژوهش نشان میدهد که اگرچه میکروفونداسیونهای قابلیتهای پویا ممکن است از جهاتی با یکدیگر شباهت داشته باشند، خود قابلیتهای پویا که به طرز پیچیدهای در تصمیمگیریهای مدیریتی و روتینهای سازمانی تعبیه شدهاند منحصربهفرد هستند. به بیان دیگر، الگوی برتری برای قابلیتهای پویا وجود ندارد بلکه آنها متناسب با نیازهای محیطی و تاریخچه متفاوت هر شرکت شکل گرفته و تکامل پیدا میکنند. شناخت پیچیدگیهای لازم برای موفقیت در بازار مشاوره کشورهای توسعهیافته میتواند به شرکتهای مشاوره ایرانی کمک کند تا با درکی بهتر نسبت به ورود به بازار این کشورها اقدام کنند.