جستارهای زبانی (پژوهش های زبان و ادبیات تطبیقی)

جستارهای زبانی (پژوهش های زبان و ادبیات تطبیقی)

جستارهای زبانی دوره 17 خرداد و تیر 1405 شماره 2 (پیاپی 92) (مقاله علمی وزارت علوم)

مقالات

۱.

اهمیت و نقش نشانگرهای فراگفتمان تبادلی در گفتمان علمی فارسی(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۲۴ تعداد دانلود : ۲۷
مطالعه مقالات علمی، به عنوان ژانر اصلی تولیدات علمی و ابزار مهم تبادل اطلاعات در بین اعضای جامعه علمی در طی چند دهه گذشته مورد توجه روزافزون واقع شده است. در گفتمان علمی، ساختار و انسجام متنی ایجاب می کند نویسندگان به طور مناسب از فراگفتمان و انواع آن شامل فراگفتمان تبادلی و برهم کنشی و راهبردهای آنها به طور مناسب بهره برند. در پژوهش حاضر، با رویکردی پیکره بنیان و براساس انگاره هایلند به واکاوی مقوله فراگفتمان تبادلی در مقالات علمی پژوهشی فارسی در حوزه علوم انسانی پرداخته می شود تا از این رهگذر به اهمیت و نقش عنصر فراگفتمان تبادلی در گفتمان علمی فارسی پی برده شود. بدین منظور، تعداد 800 جکیده مقاله علمی پژوهشی از 16 حوزه علوم انسانی از پرتال جامع علوم انسانی را به صورت تصادفی انتخاب کرده و مورد تحلیل قرار دادیم. بررسی داده ها اهمیت کاربرد فراگفتمان در متن را آشکار می سازد به نحوی که در میان هر 15 واژه به کار رفته در مقالات علمی پژوهشی، به طور تقریبی، یک نشانگر فراگفتمان تبادلی یافت می شود. همچنین تجزیه و تحلیل پیکره حاکی از آن است که قالب نماها بیشترین راهبرد فراگفتمان تبادلی استفاده شده در پیکره مورد بررسی بوده و گذارها و ابهام زداها با فاصله اندکی از آن در رتبه های بعدی واقع می شود و نشانگرهای درن متنی و گواه نماها کمترین فراوانی را در پیکره به خود اختصاص می دهد. در نهایت نیز پیشنهادات و اصلاحاتی برای مطابقت بیشتر انگاره هایلند با ویژگی های گفتمان علمی فارسی ارائه می گردد.
۲.

تحلیلی بر دایره واژگانی فعال در نوشتار فارسی آموزان غیر ایرانی: تنوع واژگانی بر پایه شاخص گیراد(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱۱ تعداد دانلود : ۲۹
هدف پژوهش، بررسی دایره واژگانی فعال در متون کتبی فارسی آموزان غیرایرانی بر پایه ی مؤلفه ی «تنوع واژگانی» بود. بدین منظور، با استفاده از یکی از سنجه های فرمولیِ تنوع واژگانی با عنوان «شاخص گیراد»، تنوع واژگانی متون کتبی آزمودنی های پژوهش حاضر محاسبه گردید و ارتباط آن با متغیرهایی همچون ملّیت، جنسیت، سن، زبان اول و تحصیلات دانشگاهی مشخص گردید. ابتدا، براساس اصول و قواعد پیاده سازی و نرمال سازی پیکره و با استفاده از نرم افزار لنکس باکس، موردواژه ها و یکتاواژه های متون 251 فارسی آموز لبنانی، چینی، سوریه ای و عراقی استخراج و شمارش شد. سپس، تنوع واژگانی هر متن، براساس شاخص گیراد محاسبه و فرضیه های پژوهش ارزیابی گردید. طبق یافته ها، از نظر تنوع واژگانی تولیدات کتبی، بین ملّیت های مختلف تفاوت معنی دار وجود داشت و این معنی داری ناشی از اختلاف بین چینی ها با لبنانی ها، و لبنانی ها با عراقی هاست و بین چینی ها با عراقی ها و سوری ها و همچنین سوری ها با لبنانی ها و عراقی ها تفاوتی وجود ندارد. همچنین، از منظر زبان اول و جنسیت، تنوع واژگانی عربی زبانان به طور معنی داری بیشتر از تنوع چینی زبانان بود و متون زن ها تنوع واژگانی بیشتری نسبت به متون مردها داشت، اما دو فرضیه ی مطرح شده در خصوص رابطه ی تنوع واژگانی با سن و تحصیلات مورد تأیید قرار نگرفت، زیرا این روابط، غیرمعنی دار (و البته منفی) بودند. نتایج این پژوهش می تواند به مدرّسان و آزمونگران حوزه ی آموزش زبان فارسی کمک کند تا به ابزاری مناسب برای ارزیابی غنای واژگانی و کسب بینش در مورد نحوه ی به کارگیری معیارهای غنای واژگانی در ارزیابی متون زبان آموزان دست یابند.
۳.

نشانه شناسی فرهنگی مکان در بوم سروده دو چنار اثر حسن روشان(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۲۲ تعداد دانلود : ۳۲
رابطه دوسویه انسان و مکان در شکل گیری انواع فرهنگ بشری تأثیر بسزایی داشته است. در نشانه شناسی فرهنگی، رابطه مکان به عنوان یک نظام نشانه ای با دیگر رمزگان های فرهنگی مورد بحث و بررسی قرار می گیرد تا «اومِولت » ها و «سپهر های نشانه ای» متون را مشخص سازد. منظومه دو چنار اثر حسن روشان یکی از آثار ادبی فاخر معاصر به زبان فارسی در وصف تاریخ، فرهنگ و جغرافیای خراسان شمالی بویژه شهر بجنورد است. در این منظومه، عنصر مکان به صورت یک رمزگان پویا و سیال با دیگر ابعاد تاریخی، اجتماعی و فرهنگی مردم خراسان شمالی پیوند خورده است که از منظر نشانه شناسی فرهنگی مرزهای سپهر نشانه ای متن را مشخص می سازد. این مقاله می کوشد دلالت های معنایی مکان های یاد شده در منظومه دو چنار را براساس رویکرد نشانه شناسی فرهنگیِ مکان واکاوی کند. نتیجه این بررسی نشان می دهد که یادکرد اماکن باستانی (معبد اسپاخو، چرمغان)، طبیعی (قنات فیض آباد، چشمه پلمیس )، کوچه ها و محلات قدیمی شهر (سبزه میدان، قرنقه دالان، النگ اوچ آقاچ، شترخانه) و اماکن مدرن (سینما و کافه)، اماکن دینی (مسجد انقلاب، مسجد امام) در منظومه دو چنار از کارکرد کنشی خود خارج شده و در فرایند پویای معناپردازی با تبدیل شدن به مکان- شدگی، فضا- شدگی مکان، مکان بازپردازی شده، مکان پدیداری و غیره به بازیابی و احیای هویت و فرهنگ عامه و تاریخ خراسان شمالی می پردازد. همچنین مکان های یاد شده در این منظومه گفتمان بومگرا، گفتمان هویتی و انقلابی و گفتمان تاریخی منعکس می کنند.
۴.

تأثیر تماس ترجمه ای انگلیسی-فارسی بر کاربرد وجه نمایی معرفتی در متون فارسی تألیفی و ترجمه ای در گونه علمی آموزش و پرورش: تقابل خواننده محوری و محتوی محوری(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۲۹ تعداد دانلود : ۳۶
هدف این پژوهش بررسی تاثیر تماس ترجمه ای انگلیسی-فارسی بر کاربرد وجه نمایی معرفتی در متون فارسی تألیفی و ترجمه ای در قالب یک پیکره پانصد هزار کلمه ای در گونه علمی آموزش و پرورش است. داده ها نشان می دهند که فراوانی و توزیع وجه نماهای معرفتی (به ویژه، تردید نماها) در یک بازه حدوداً شصت ساله تغییر محسوسی کرده و متون فارسی (ترجمه ای و تألیفی) از این منظر به متون انگلیسی همگرا شده اند. همچنین، با بررسی شیوه های ترجمه کاربرد معرفتی افعال وجه نمای انگلیسی (may, must و غیره) به فارسی، مشخص شد که مترجمان دوره 1386 تا 1395 در مقایسه با مترجمان دوره 1337 تا 1348 تعداد کمتری از این افعال را در ترجمه های خود حذف یا جایگزین کرده اند. این یافته ها از همگرایی قابل توجه متون فارسی (ترجمه ای و تألیفی) به اولویّت های ارتباطی انگلیسی و خواننده محور تر شدن آنها با طولانی شدن تماس ترجمه ای حکایت دارند. ویژگی ها و اولویّت های ارتباطی انگلیسی ابتدا مستقیماً بر حوزه وجه نمایی معرفتی در ترجمه های فارسی تاثیر گذارده اند و سپس به صورت غیر مستقیم به متون فارسی تألیفی هم تا حدی نفوذ کرده اند. ضعیف شدن پالایش فرهنگی در ترجمه ها یکی از عوامل تسهیل کننده این همگرایی و نفوذ است. نوع ترجمه مورد انتظار جامعه معاصر (ترجمه دقیق) هم بیش از پیش راه را برای همگرایی ترجمه های فارسی به اولویّت های ارتباطی متون انگلیسی هموار کرده است.
۵.

بررسی میانگین قدرت درکی حواس پنج گانه در زبان فارسی در چارچوب زبان شناسی حسی(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱۷ تعداد دانلود : ۷۸
هدف از این پژوهش تعیین میانگین قدرت درکی حواس پنج گانه در زبان فارسی بر اساس سلسله مرتبه میانگین قدرت درکی حواس لینوت و کانل(2009 ) است. برای رسیدن به این هدف از (100) صفت حسی پرکاربرد فارسی و (25) آزمودنی بومی فارسی زبان استفاده شد تا بر اساس لیکرت پنج گزینه ای میزان درک حسی خود را از هر صفت بیان کنند. همچنین از (20) آزمودنی دیگر خواسته شد برای صفات داده شده اسم انتخاب کنند. این آزمون ها برای پاسخ به این سوالات انجام شد: چند درصد از صفات منحصراً به یکی از حواس پنج گانه نسبت داده شده اند، امتیاز کلی هر حس از لیکرت پنج امتیازی چند بوده است، و در نهایت میانگین قدرت درکی کدام حس بالاتر بوده است. همچنین آیا طبق نظر لینوت و کانل (2009) میزان هم نشینی اسامی و صفات هم حوزه بیش از اسامی و صفات غیرهم حوزه است. نتایج پژوهش نشان داد که میانگین قدرت درکی حواس در داده های فارسی تنها در جایگاه حس شنوایی با یافته های لینوت وکانل (2009 ) تفاوت دارد. همچنین منطبق بر یافته های ایشان، حس بینایی بیش ترین و حس بویایی کم ترین میانگین قدرت درکی را در میان حواس داراست. از نظر هم نشینی اسامی و صفات نیز مشخص شد در سه حس بینایی، چشایی و شنوایی هم نشینی های هم حوزه بیش از غیرهم حوزه است؛ در حالی که در مورد دو حس لامسه و بویایی این نظر صادق نیست، اما با توجه به تعداد بسیار کم هم نشینی های حس بویایی (دو مورد) و امکان نادیده گرفنن ان، بطور کلی می توان نظر لینوت وکانل را تأییدکرد. [1] Lynott & Connell
۶.

دوگان سازی در زبان هورامی(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۳۴ تعداد دانلود : ۴۰
در این مقاله، «دوگان سازی» در زبان هورامی بررسی و تحلیل شده است. داده های پژوهش به روش میدانی و در گفت وگو با گویشوران گونه «هورامی تخت» به دست آمده است که در شماری از آبادی های شهرستان سروآباد استان کردستان بدان سخن گفته می شود. هدف اصلی مقاله یکی شناخت کارکردهای دوگان سازی در هورامی است و دیگری فهم تمایزهای عمل کرد این پدیده در آن زبان نسبت به دیگر زبان های ایرانی، از جمله زبان فارسی. تحلیل ها و بررسی های این پژوهش، نشان می دهد که هر دو گونه دوگان سازی کامل و ناقص در هورامی نمودهای گوناگونی دارند. در این میان، دوگان سازی کامل فعل در هورامی متمایز به نظر می رسد و همانندی برای آن در زبان فارسی نمی توان یافت. همچنین بررسی برخی از ساخت های برآمده از دوگان سازی ناقص در هورامی نشان می دهد که علامت تصریفی جنس دستوری که در این زبان در حالت مطلق در جنس مؤنث ظاهر می شود، در ساختِ حاصلِ دوگان سازی یا از میان می رود، یا به گونه دیگری ظاهر می شود. با توجه به بخشی از داده ها و تحلیل های پژوهش، می توان گفت این پژوهش نیز تأییدکننده سازکارهای عمل کردی مشابه دوگان سازی در زبان انسان است.
۷.

بررسی رفتار زبانی سوژه در گفتمان فضای مجازی بر اساس نظریه گفتمان لاکان(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱۶ تعداد دانلود : ۲۵
امروزه با توجه به گسترش ارتباطات در اینترنت، گفتمان تازه ای در فضای مجازی شکل گرفته که به دلیل ماهیت خاص، زبان مهم ترین عنصر در آن به شمار می رود. این گفتمان در رابطه ی تخاصمی با دیگر گفتمان های رایج قرار می گیرد که یکی از مهم ترین آن ها زبان معیار است. زبان فارسی به عنوان یکی از زبان های سوژه ی ایرانی در این فضا با چالش هایی رو به روست. به نظر می رسد شکل جدیدی از زبان در شبکه های اجتماعی فضای مجازی در حال شکل گیری است که بی توجهی بدان، می تواند آسیب های جبران ناپذیری برای آینده ی زبان فارسی به همراه داشته باشد. با توجه به اهمیت نقش زبان در روان کاوی ژاک لاکان و تلقی او از گفتمان، این پژوهش با روش توصیفی- تحلیلی هر یک از این گفتمان ها را براساس گفتمان های لاکان بررسی نموده و زبان رایج در این فضا را آسیب شناسی کرده است. نتایج نشان می دهند که گفتمان زبان معیار، سوژه ی خط خورده و گفتمان فضای مجازی سوژه ی هیستریک را برمی سازند. مطابق اندیشه ی لاکان، میل سوژه هرگز ارضا نمی شود و احساس فقدان در او نیز از بین نمی رود، لذا سوژه ی معاصر نیز با زبان خارج از هنجار و قواعد دستور، هرگز به مطلوب خود نخواهد رسید و این امر پیامدی جز آسیب و خطر تحریف و نابودی برای زبان نخواهد داشت.
۸.

نقش فناوری های نوین الکترونیکی در تدوین محتوای آموزشی درس خواندن زبان روسی در مقطع کارشناسی(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۳۴ تعداد دانلود : ۳۷
ضرورت پرداختن به مهارت خواندن در آموزش زبان از آن جهت حائز اهمیت است که با سه مهارت دیگر(مهارتهای شنیدن، صحبت کردن و نوشتن) در ارتباط بوده و در نهایت بر هدف اصلی آموزش زبان، توانایی ایجاد ارتباط مؤثر تأثیرگذار است. حال با توجه به دسترسی همگانی به تلفن همراه و لپ تاپ، این سؤال ها مطرح می شود که قابلیت های الکترونیکی تا چه اندازه در محتوای آموزشی زبان روسی در ایران جای دارد؟ در پاسخ به این پرسش و با تحلیل پرسش نامه ای با یازده سؤال اساسی در خصوص گنجاندن فناوری های نوین، موضوعات کشورشناسی، بازی با ضرب المثل ها و دیگر موارد مطرح شده در محتوای آموزشی درس خواندن و نیز پرسش هایی درباره ی اینکه آیا تا کنون چنین مواردی در کتاب درسی خواندن گنجانده شده است یا خیر؟ به این پاسخ دست یافتیم که جای خالی فناوری های نوین و نیز دیگر موارد در محتوای آموزشی "درس خواندن" به شدت احساس می شود. از همین رو نگارندگان پژوهش حاضر به منظور مرتفع ساختن چالش های موجود و بهبود پروسه ی یادگیری آموزش خواندن به زبان روسی در مقطع کارشناسی به طرح ایده های جدیدی در محتوای آموزشی درس خواندن می پردازند.
۹.

بررسی رفتار پرسش های چندگانه در زبان فارسی از منظر اثر تفوق(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۲۰ تعداد دانلود : ۳۴
هدف از انجام این پژوهش بررسی رفتار پرسش های چندگانه در زبان فارسی با توجه به اثر تفوق است. با توجه به اینکه این تحقیق و تحلیل پیشنهادی، بر اساس رویکرد برنامه کمینه گرا (چامسکی، 1995، a 2000، b 2001) می باشد، این مقاله به نقد و بررسی برخی از مطالعات پیشین درباره ی حرکت پرسشواژه استفهامی در پرسش های چندگانه زبان فارسی و اثر تفوق بر این نوع حرکت می پردازد. برخلاف نظر بوشکوویچ (1999) مبنی بر این که زبان های کانونی اثر تفوق را نشان نمی دهند، تحقیقات نشان می دهد که پرسش های چندگانه در زبان فارسی که یک زبان کانونی است، اثر تفوق را نشان می دهد. به منظور تجزیه و تحلیل داده ها، از روش توصیف داده ها بر اساس برنامه کمینه گرا و از منظر حرکت پرسشواژه و اثر تفوق بر این جابجایی استفاده شده است. نتایج نشان می دهد برخلاف توضیح های ارائه شده در تحقیقات پیشین (مانند کهنمویی پور، 2001) که در تبیین می دهد قرار گرفتن عنصراستفهامی (پرسشواژه) در جایگاه تاکیدی ناکامند و برخی ساخت های پرسشواژی چندگانه را مصداق نقض تفوق نمی کنند، می توان برای حل این مسئله، یک مجوز نحوی برای نقض تفوق در زبان فارسی را متصور شد.
۱۰.

بسط معنایی رویداد «ضرب»؛ تحلیلی شناختی در پرتو نظریه مقولات شعاعی و دستور حالت(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۲۹ تعداد دانلود : ۳۵
در میان واحد های واژگانی یک زبان که همگی برحسب انتخاب و ترکیب می توانند مشمول بسط معنایی شوند، فعل ها با توجه به ماهیتِ خود کاملا مستعد شعاعی بودن و افزایش معنایی اند. جستارِ حاضر می کوشد با کاربست رویکردِ شناختی بسط معنایی شکلِ ثلاثی مجرد رویدادِ«ضرب» را در زبان عربی مورد بررسی قرار دهد و به روش توصیفی-تحلیلی ضمن برشماری بسط های حاشیه ای این فعل، چگونگی تولید آن ها و نیز رابطه اشتراک معنایی بین مشتقات یک ریشه را تبیین نماید. قریب به80 کاربرد از متقدم ترین تا متأخرترین معاجمِ عربی برای رویدادِ«ضرب» استخراج گردید که با صرف نظر از کاربردهای مشابه، 32معنای شعاعی برای این رویداد حاصل شد. دستاورد حاصل نشان داد که وجود رابطه مفهومی بین مشتقات یک واحد واژگانی در پرتوِ خاصیت اشتقاقیِ زبان عربی قابل تایید است. ازاین رو از بی نشان ترین معنای«ضرب» تا بسط های نشان دار استعاری آن هریک به وجهی مفهوم «اعمال فشار و نیرو» را افاده می کنند. براین اساس ادعای متأخر بودن معنای «کتک زدن» در این رویداد قابل تشکیک است. همچنین بخش اعظم بسط های حاشیه ای فعل«ضرب» محصولِ تغییر در پرکاربردترین عناصر همنشین این رویداد یعنی فضانماهاست. افزون براین در بسط مجازی رویداد «ضرب»، به ترتیب علاقه لازم-ملزوم و سبب-مسبب از بسامد بیشتری در تولید معانی شعاعی این رویداد برخوردارست.
۱۱.

فرایند تولید معنا در روایت «بلندی های بادگیر»: کنش-گفتار، کنش-حرکت (رفتار) و کنش حس(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱۹ تعداد دانلود : ۲۸
هدف رویکرد نشانهمعناشناختی گفتمانی برقراری ارتباط بین لایه های معنایی و واحدهای تمایز دهنده بافت زبانی، اجتماعی و گفتمان در سطح کلان است تا با کمک ابزارهای شناختی متن و گفتمان، به معنا دست یابد. این پژوهش، در چارچوب رویکرد نشانه معناشناسی گفتمانی چگونگی تولید، درک و دریافت معنا در بستر نظام های گفتمانی را در رمان «بلندی های بادگیر» مورد تفسیر و تبیین قرارمی دهد. نظام های گفتمانی شامل دو دسته می شوند یا مبتنی بر کنش -گفتار و کنش -حرکت (رفتار) هستند که نظام های گفتمانی شناختی را به وجود می آورند و یا مبتنی بر کنش- حس می باشند که به وجود آورنده نظام های گفتمانی احساسی هستند. در این تحقیق، به بازنمائی کنش -گفتار، کنش -حرکت (رفتار) و کنش حس و بازخورد آن ها در مشارکت کنندگان درون متن و گفتمان رمان پرداخته شده است. تحلیل گفتمان در متن و بافت موقعیتی رمان با استناد بر رویکرد نشانه-معناشناختی گرماس، ریشه در دیدگاه های شناختی دارد؛ زیرا کنش گفتار و کنش حرکت، زیرساخت و بستری برای انگیزه کنش حس در مخاطب بافت گفتمان پی ریزی می کنند. هیتکلیف و کاترین دو شخصیت اصلی رمان هستند که در لایه های معنائی متنی و بینامتنی، کنش حس عشق به همراه رفتار و کنش گفتار انتقام را ترسیم می کنند. هیتکلیف با طی کردن مرحله نخست کنش حس، توانش های روحی، جسمی و مالی لازم را کسب و کنش را اجرا می کند. هدف اصلی این مقاله، بررسی و تحلیل شرایط شکل گیری نظام های گفتمانی کنش گفتار، کنش حرکت (رفتار) و کنش حس از دیدگاه نشانه-معناشناختی گفتمانی، جهت تبیین نظریه گفتمانی شناختی و احساسی است تا گفتمان غالب در متن و بافت موقعیتی رمان مشخص گردد.
۱۲.

محارم آمیزی در افسانه های ایرانی و مصری (خوانشی بر پایه پیوند ساختار افسانه و زبان در دیدگاه کلود لوی استروس)(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۹ تعداد دانلود : ۳۱
مقاله پیش رو می کوشد با بهره گرفتن از آراء کلود لوی استروس در اسطوره پژوهی بدین پرسش پاسخ دهد که چرا افسانه های درپیوند با تیپ T411 در ایران و مصر، علی رغم پیشینه محارم آمیزی در این دو سرزمین، از پذیرش آن سر باز می زنند؟ به باور لوی استروس در پس ظاهر متفاوت اسطوره های مرتبط ساختاری یکسان نهفته است. کشف این ساختار پنهان به یاری شباهت آن با ساختار زبان میسر می شود؛ چراکه اسطوره نیز مانند زبان واحدهای سازنده ای دارد که میت / اسطوره-واج نام دارند. با کشف این واحدها و درک ارتباط میان آن ها روشن می شود که اسطوره های درپیوند چه پیامی را و چگونه منتقل می کنند. پس از وارسی افسانه های یافت شده، بر پایه روش مذکور، روشن شد که این افسانه ها نمایانگر دوگانه انگاری ذهن پردازندگانشان هستند؛ زیرا تقابل محارم آمیزی / ممنوعیت محارم آمیزی شالوده پیدایش این افسانه هاست. این تقابل، خود، برآمده از تضادی است که در ژرفای جان آدمیان ریشه دارد: دوگانه طبیعت / فرهنگ. از آنجا که نهی زنا با محارم نقطه گسست بشر از طبیعت و آغاز پیدایش فرهنگ است افسانه های ایرانی و مصری در تلاش اند این نباید/باید را در مخاطبان نهادینه سازند و هم از این رو فرجامی متفاوت با باورهای دینی کهن دارند.
۱۳.

تحلیل قصیده «لَیالی المَنفَی: شب های تبعید» اثر مُحی الدّین فارِس با تکیه بر نظام های معنایی تعاملی اریک لاندوفسکی(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۹ تعداد دانلود : ۲۸
لاندوفسکی نشانه شناس اجتماعی کانون توجه خود را بر روی سوژه گفتمانی و گفته پردازی معطوف می کند و بدین ترتیب مفاهیم حضور و ادراک و احساس را در نشانه شناسی مطرح می کند. اینکه گفته پردازی بیشتر از ساحت گفته اهمیت می یابد مقدمات نشانه شناسی پدیدار شناختی را فراهم می کند. مسأله مهم نگارندگان پژوهش این است که با توجه به اینکه در نظام «تطبیق» شاهد وحدت میان سوژه ها هستیم و «دیگری» یا آن وجه «غیریت» نه تنها ابژه ای منفعل نیست بلکه حکم سوژه ای با تعاملی پویا را ایفا می کند چگونه فرآیند معنایی شکل می گیرد و آیا می توان ادعا کرد که ارتباط میان سوژه ها با نظریه «تطبیق» لاندوفسکی هم خوانی دارد. با توجه به مسأله پژوهش، فرضیه نگارندگان این است که دریافت معنا با توجه به تعامل های مشخص بین سوژه ها در بافت های اجتماعی متفاوت می باشد، از این رو دریافت معنا نمی تواند جدا از بافت و ساحت گفته پردازی باشد بلکه تابع تعامل بین سوژه ها در شرایط متفاوت گفتمانی است.پژوهش حاضر به بررسی نشانه معناهای موجود در قصیده «لیالی المنفی» اثر مُحی الدین فارِس پرداخته است. دستاوردها حاکی از آن است که نظام معنایی حاکم بر گفتمان این قصیده از نوع نظام تطبیق است. در واقع ارتباط تعاملی و تطبیقی نظام نشانه ای در این قصیده به گونه ای است که معانی تبعید، جنگ داخلی، اشغالگران از پیش تعیین شده و یک جانبه نیست بلکه این معانی تنها در صورتی قابل دریافت هستند که مسأله حضور و تعامل هم زمان سوژه و دیگری مطرح شود. ضمن اینکه گفته پرداز به ترتیب از دو نظام آپولونی و دیونیسوسی برای نامطلوب جلوه دادن پدیده استعمار و نوستالژی بهره برده است.
۱۴.

خاطرات جمعی مکان و خوانش منظر شهر به مثابه متنی روایی (نمونه موردی: خیابان چهارباغ اصفهان)(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱۷ تعداد دانلود : ۳۱
منظربه عنوان یک متن روایی، در فضاهای باز شهری به دنبال پیوند تاریخ اجتماعی به عرصه عمومی شهر است. مداخلات صورت گرفته در محیط طی سالیان طولانی که بصورت مناظر شهری و... نمود یافته، در واقع لایه های متنی جدیدی هستند که نتیجه زنجیره ای از روابط هم نشینی و جانشینی در روایت متن اولیه منظر می باشند. در همه مناظر ردپایی از نشانه های گوناگون مربوط به زمان های مختلف وجود دارد که با خاطرات از مکان و همچنین خوانش و فهم زبان روایی منظر مرتبط است. لذا کشف چیستی ارتباط میان خاطره جمعی و فردی با خوانش لایه های منظر شهر به مثابه یک متن روایی و چگونگی بهره برداری از این روابط در بازآفرینی منظر در مکان های تاریخی شهری، اصلی ترین سوال این پژوهش می باشد. این مقاله دستیابی به فرایندی در بازآفرینی و خوانش منظر در مکان های تاریخی بر پایه حفاظت از خاطره جمعی، و نظریه بینامتنیت را به عنوان اصلی ترین هدف دنبال می کند. این تحقیق کیفی، از روش مطالعه میدانی و مصاحبه های نیمه ساختاریافته با 32 نفر از شهروندان در دامنه سنی 30 تا 70 ساله شهر اصفهان استفاده نموده و یافته با روش تحلیل محتوای تفسیری مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته است. این مطالعه نشان می دهد که به منظور حفاظت و تقویت امکان خوانش و فهم روایت در منظر شهر به مثابه متن و تداوم خاطرات جمعی در مکان های تاریخی، بایستی سیاست های بازآفرینی و حفاظت مبتنی بر روابط بینامتنی بصورت توامان مدنظر قرار گیرد.
۱۵.

تحلیل شِماتیک (طرح واره) نظام گفتمانی شوشی، تنشی و کنشی در قصه «علی میش زا» از معروفترین قصه های حماسیِ بختیاری(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۲۶ تعداد دانلود : ۳۹
در این تحلیل، به بررسی نظام گفتمانی شوشی 1 ، تنشی 2 و کنشی 3 در قصه «علی میش زا»، یکی از معروفترین قصه های حماسی بختیاری، پرداخته می شود. هر کدام از این نظام ها دارای ویژگی ها و ساختار خاص خود هستند که تأثیر زیادی بر خَلق معنا و تجربیّات شخصیّت ها دارند. نظام گفتمانی شوشی به طور ویژه بر تأثیر احساسات و حالت های عاطفی شوش گران تمرکز دارد. این نظام با رویکردی غیرخطی و غیرمستقیم، به بررسی چگونگی شکل گیری معنا به واسطه تعامل شوش گران با محیط و عناصر اطراف آن ها می پردازد. در این راستا، دو زیربخش عمده، یعنی حسی- ادراکی و تنشی- عاطفی، به عنوان بخش های کلیدی این نظام معرفی شده اند. نظام گفتمانی کنشی در مقابل این نظام، بر کنش های فعال شخصیت ها تأکید دارد و به نوعی تعادل و ساختار روایت را برقرار می کند. کنشگرانی که در این نظام قرار دارند، با هدف های مشخصی اقدام می کنند و حرکات آن ها بر بستر اهداف و تعارضات درون روایت شکل می گیرد.مسئله اصلی در پژوهش حاضر، بررسی و تحلیل انتقال و عبور از نظام کنشی به نظام شوشی در قصه حماسی «علی میش زا» است. این پژوهش با به کارگیری رویکرد توصیفی- تحلیلی و با تکیه بر منابع کتابخانه ای انجام شده است. در این چارچوب نشانه- معنایی و با بهره گیری از الگوهای شوشی، کنشی و تنشی، پژوهش به تبیین موضوعات مربوط برای خواننده می پردازد. نتایج این مطالعه حاکی از این است که نظام گفتمانی این قصه فقط به کنش های شخصیت ها مربوط نمی شود و معنای متن از طریق ابعاد مختلف تعامل شوشگران و کنشگران با عناصر محیطی داستان تفسیر می شود.

آرشیو

آرشیو شماره‌ها:
۹۳