تحقیقات اطلاع رسانی و کتابخانه های عمومی (پیام کتابخانه سابق)

هدف: هدف اصلی این پژوهش، تحلیل تطبیقی اسناد ملی سیاست گذاری خواندن در شش کشور منتخب (ایران، فنلاند، فرانسه، کره جنوبی، برزیل و سنگاپور) است. این مطالعه با تمرکز بر شناسایی مؤلفه های کلیدی، تمایزهای ساختاری و استخراج تجارب جهانی در ترویج فرهنگ خواندن، می کوشد زمینه ای برای بهره برداری سیاست گذاران فرهنگی از تجارب بین المللی فراهم آورد. روش: این پژوهش با رویکرد کیفی و به روش تطبیقی–تحلیلی انجام گرفته است. انتخاب اسناد مورد بررسی به صورت هدفمند و بر اساس ملاک هایی نظیر تنوع جغرافیایی، روزآمدی (بین سال های ۲۰۱۰ تا ۲۰۲۴) و جامعیت محتوایی صورت پذیرفته است. داده ها از طریق تحلیل مضمون اسناد رسمی گردآوری شده و تحلیل آن ها با استفاده از سیاهه ای نظام مند شامل مؤلفه هایی چون اهداف کلان، گروه های هدف، نهادهای مسئول، راهبردها، فناوری های پشتیبان و شاخص های ارزیابی صورت گرفته است. یافته ها: یافته های پژوهش حاکی از آن است که کشورهایی مانند فنلاند، سنگاپور و کره جنوبی با اتخاذ رویکردی داده محور، بهره گیری نظام مند از فناوری، توجه به چندزبانی و تقویت مشارکت نهادی، توانسته اند سیاست هایی منسجم، هدفمند و اثربخش در حوزه ترویج فرهنگ خواندن تدوین و اجرا کنند. در مقابل، اسناد سیاست گذاری ایران و برزیل بیشتر معطوف به تقویت ارزش های فرهنگی و هویتی اند و از انسجام نهادی و رویکرد فناورانه کمتری برخوردارند. از مهم ترین تفاوت های ساختاری میان کشورها می توان به تنوع در ساختار نهادی، گستره گروه های هدف، و میزان بهره گیری از فناوری های پشتیبان اشاره کرد. نتیجه گیری: نتایج نشان می دهد که موفقیت سیاست های خواندن در سطح جهانی، در گرو انسجام نهادی، توجه به عدالت آموزشی، بهره گیری از فناوری های نوین و مشارکت همه جانبه نهادهای فرهنگی و آموزشی است. بر این اساس، بازنگری در اسناد سیاست گذاری ایران با الهام از تجارب کشورهایی چون فنلاند، سنگاپور و کره جنوبی می تواند زمینه ساز ارتقای فرهنگ مطالعه و افزایش اثربخشی مداخلات فرهنگی در کشور باشد.

هدف: هدف پژوهش تحلیل کشش های خواندنِ مؤثر بر امانت کتاب های داستانیِ عامه پسند در کتابخانه های عمومی شهر تهران است. روش: روش پژوهش حاضر پیمایشی و ابزار گردآوری داده ها پرسش نامه محقق ساخته است. روایی پرسش نامه از طریق اعتبار صوری پایایی آن با ضریب آلفای کرونباخ سنجیده شده است. نمونه 357 نفری این پژوهش با استفاده از روش نمونه گیری غیرتصادفی هدفمند و با استفاده از فرمول کوکران برآورد شد. داده های به دست آمده با نرم افزار اس.پی.اس.اس. و روش های آمار توصیفی و استنباطی تحلیل شد. یافته ها: بر اساس یافته های پژوهش، چهار متغیر سبک داستان، لحنِ داستان، کنجکاویِ خواننده و حال و هوای خواننده مهم ترین معیارهای کاربران برای انتخاب کتاب و امانت آن در کتابخانه عمومی پیروزی بود. آزمون های فرضیه پژوهش نشان داد متغیرهای ضرباهنگ، چارچوب بندی، کنجکاوی و حال و هوا، برای زنان بیشتر از مردان است؛ متغیرهای چارچوب بندی، محبوبیت نویسنده، محبوبیت عنوان کتاب، کنجکاوی، توصیه دوستان و متخصصان و حال و هوا برای افراد مسن بیشتر است؛ و متغیرهای شخصیت پردازی، چارچوب بندی، محبوبیت نویسنده، محبوبیت عنوان کتاب، کنجکاوی و حال وهوا با افزایش تحصیلات افزایش می یابند. نتیجه گیری: از آنجا که کتابخانه های عمومی به عنوان مرکز اصلی فراهم آوری متون خواندنی به حساب می آیند، شناسایی کشش های خواندن مؤثر بر امانت کتاب های داستانی عامه پسند در بین کاربران کتابخانه، این امکان را به مدیران و سیاست گذاران کتابخانه های عمومی می دهد که دیدگاه مخاطبان خود در زمینه کتاب های عامه پسند را شناسایی کنند تا مجموعه کتابخانه خود را بر اساس علایق و گرایش آن ها تدارک و فراهم آورند.

هدف: هدف پژوهش حاضر آگاهی از عوامل مؤثر بر رفتار خواندن دیجیتال دانشجویان دانشگاه تبریز است. روش: پژوهش حاضر به لحاظ هدف، کاربردی و به لحاظ شیوه گردآوری داده ها از نوع توصیفی-همبستگی است که به روش پیمایش انجام شد. نمونه آماری پژوهش 369 نفر از دانشجویان دانشگاه تبریز بود که به روش نمونه گیری تصادفی طبقه ای انتخاب شده بودند. ابزار گردآوری داده ها، پرسشنامه محقق ساخته بود. روایی صوری آن توسط متخصصان این حوزه تأیید شد و پایایی آن با استفاده از ضریب آلفای کرونباخ به میزان 0.74 سنجیده شده است. برای تجزیه و تحلیل داده ها از آمار توصیفی و استنباطی با استفاده از نرم افزار SPSS و برازش مدل و آزمون فرضیه ها از SmartPLS استفاده شد. یافته ها: نتایج آزمون ضریب همبستگی پیرسون نشان داد که بین تمامی متغیرهای مورد بررسی و رفتار خواندن دیجیتال رابطه معنادار وجود دارد. مقادیر معناداری ضرایب هر یک از مسیرهای پیش بینی شده عوامل سهولت استفاده درک شده، سودمندی درک شده، مزیت نسبی، ارزش درک شده، نفوذ اجتماعی، انگیزه، انتظار عملکرد، نگرش به استفاده از اینترنت، مهارت های سواد دیجیتال با رفتار خواندن دیجیتال نشان دهنده رابطه معنادار بود و بدین طریق تمامی فرضیه های پژوهش تأیید شد. این عوامل در مجموع 52 درصد از تغییرات متغیر وابسته رفتار خواندن دیجیتال را تبیین کردند. شاخص نیکویی برازش 0.46 به دست آمد که نشانگر برازش مناسب مدل مفهومی پژوهش است. نتیجه گیری: رفتار خواندن دیجیتال می تواند تحت تأثیر عوامل مختلفی باشد. دانشگاه و کتابخانه های دانشگاهی در امر سیاست گذاری در حوزه خواندن باید به تمامی عوامل منطقی و غیر منطقی مؤثر بر خواندن دیجیتال توجه کنند و زیرساخت های لازم برای خواندن دیجیتال را فراهم کنند. همچنین نتایج این پژوهش می تواند برای طراحان کتاب های الکترونیکی و ارائه دهندگان محتوای دیجیتال جهت فرهنگ سازی رفتار خواندن دیجیتال مفید باشد.

هدف: هدف این پژوهش تبیین مفهوم «خواندن» در مطالعات برنامه درسی است. روش: رویکرد حاکم بر این پژوهش کیفی بوده و در آن از روش کتابخانه ای اکتشافی استفاده می شود. منابع گردآوری داده های این پژوهش، کتاب ها، مقالات و نوشته های مکتوب در مورد موضوع است. پس از بررسی و مطالعه منابع انتخاب شده با توجه به هدف پژوهش، داده های لازم گردآوری و در جهت پاسخ به مسئله اصلی پژوهش سازماندهی و ارائه می شود. یافته ها: خواندن که به عنوان یک مهارت شناختی است در حوزه برنامه درسی معانی دیگری نیز دارد. برنامه درسی دارای هویت های چندگانه از قبیل هویت سیاسی، اتوبیوگرافی، پدیدارشناسی، فمنیستی، زیبایی شناختی و پست مدرنیسم است. در هویت سیاسی برنامه درسی، خواندن به معنای درک و بازتفسیر پیام های سیاسی و ابزاری برای رهایی بخشی است. در هویت اتوبیوگرافی برنامه درسی، خواندن به معنای خودشناسی و باز تعریف هویت فردی است. در هویت پدیدارشناسی برنامه درسی، خواندن به عنوان یک فعالیت عمیق و انسانی، تشکیل و بازسازی هویت است. همچنین در هویت فمنیستی برنامه درسی، خواندن به عنوان برجسته کردن صداهای حاشیه ای، مقابله با هنجارهای جنسیتی است. در هویت زیبایی شناختی برنامه درسی نیز این مفهوم شامل فرآیند درگیرشدن با احساسات، شناخت دنیای درونی خود و دیگران است و در نهایت در هویت پست مدرنیسم برنامه درسی به معنای تفسیر و بازسازی معنا توسط خواننده، پرسش گری و ساختارشکنی و مرگ مؤلف است. نتیجه گیری: در مجموع خواندن علاوه بر معنای مکانیکی یا سطحی، به عنوان یک فرآیند پیچیده و چندبُعدی در نظر گرفته می شود که شامل جنبه های شناختی، اجتماعی، فرهنگی و زبانی است و به عنوان ابزاری برای خود پژوهی تلقی می شود.

هدف: هدف این پژوهش ارزیابی کیفی قصه های دیجیتالی ویدئوکستی کتابداران عمومی کشور است.  روش: پژوهش حاضر از نظر روش، ارزیابانه بوده و با استفاده از یک روبریک ارزیابی قصه های دیجیتالی محقق ساخته انجام شده است. جامعه پژوهش به روش کل شماری انتخاب و شامل 75 قصه دیجیتالی ویدئوکستی کتابداران عمومی در شبکه مجازی کتابخوانان کشور است. داده ها با استفاده از آمارهای توصیفی (فراوانی و میانگین) تحلیل شدند. یافته ها: بر اساس مرور منابع موجود، معیارهای ارزیابی قصه های دیجیتالی شامل «نقشه کلی قصه»، «محتوای قصه»، «گویندگی و صداگذاری»، «عناصر چندرسانه ای» و «محصول نهایی» شناسایی و در قالب یک روبریک ارزیابی مورد بررسی قرار گرفت. روایی صوری روبریک با دریافت نظرات صاحب نظران و پایایی آن نیز بر اساس ضریب توافق کاپا محاسبه شد (0.78). تحلیل داده ها نشان داد بالاترین میانگین، مربوط به «ویژگی های محتوایی قصه» با میانگین 3.8 و کمترین آن مربوط به « نقشه کلی قصه» با میانگین 1.13 است. درون مایه منسجم (میانگین 3.9)، محتوای احساسی و پرسش های چالشی (میانگین 3.8) در وضعیت «عالی» و پایان بندی متناسب با قصه، خلاقیت، بازسازماندهی قصه و مقدمه چینی متناسب با قصه به ترتیب، با میانگین های 1.08، 1.1، 1.12 و 1.2 بخش های «ضعیف» قصه های مورد بررسی بوده اند. نتیجه گیری: به طور کلی قصه های تولید شده توسط کتابداران عمومی در وضعیت نسبتاً خوبی هستند. در عین حال، برخی موارد مهم نیازمند تقویت است؛ از جمله می توان به مقدمه چینی، پایان بندی و بازسازماندهی قصه اشاره کرد؛ لذا به منظور بهبود محصولات، لازم است مهارت درونی سازی و تولید خلاقانه در کتابداران قصه گو افزایش یابد.

هدف: پژوهش با هدف آگاهی از راهبردهای فراشناختی خواندن فعال در بسترهای خواندن دیجیتال مورد استفاده دانشجویان دانشگاه رازی انجام شده است. روش: این پژوهش به روش توصیفی- پیمایشی است. جامعه پژوهش دانشجویان مقطع کارشناسی دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه رازی که با استفاده از روش نمونه گیری تصادفی طبقه ای 234 نفر دانشجوی سال اول و آخر از رشته های روانشناسی، علم اطلاعات و دانش شناسی، مشاوره و علوم سیاسی بودند. از پرسشنامه بررسی راهبرد های خواندن آنلاین اندرسون در سه بخش راهبردهای خواندن کلی، راهبردهای حل مسئله و راهبردهای حمایتی استفاده شد. برای تجزیه و تحلیل داده ها از آزمون t مستقل و تحلیل واریانس یک طرفه استفاده شد. یافته ها: پاسخ دهندگان بیشترین تمایل را به راهبرد های حل مسئله هنگام مطالعه آنلاین داشتند. میانگین نمره بالا برای تجسم نشان دهنده تمایل دانشجویان برای درک بهتر و حفظ مطالب بر تصویرسازی ذهنی بود. یافته ها نشان داد که سطح تحصیلات یک عامل تعیین کننده است؛ به طوری که دانشجویان سال آخر در مقایسه با دانشجویان سال  اول، تسلط بیشتری راهبردهای کلی و حل مسئله، داشتند. در مقایسه رشته های مختلف تحصیلی، دانشجویان رشته  علم اطلاعات و دانش شناسی به طور معناداری از راهبردهای حمایتی بیشتر استفاده می کردند. زیرا آنها با ویژگی ها  و ابزارهای دیجیتال و منابع اینترنتی و آنلاین در طی دوران تحصیل بیشتر از سایر رشته های مورد پژوهش آشنا می شوند. نتیجه گیری: این پژوهش نشان داد که دانشجویان به شکل معناداری بر راهبردهای حل مسئله (مانند تجسم اطلاعات و افزایش توجه در مواجهه با متون چالشی) تکیه می کنند و از راهبردهای حمایتی (به ویژه بازنویسی) کمتر استفاده می نمایند.