مطالعات روان شناسی ورزشی

هدف: هر رقابتی معمولاً با سطحی از اضطراب همراه است که گاه بی صدا اما عمیق، ذهن و بدن ورزشکاران را درگیر می کند. به ویژه در ورزش هایی چون کیوکوشین، که نه تنها توان جسمی بلکه تعادل روانی نیز شرط بقا و موفقیت است، رسیدگی به جنبه های ذهنی ورزشکاران ضرورتی انکارناپذیر دارد. پژوهش حاضر با هدف بررسی تأثیر دو رویکرد مؤثر روان شناختی ذهن آگاهی و درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد (ACT) بر کاهش اضطراب رقابتی و بهبود ریکاوری ورزشکاران نخبه کیوکوشین انجام شد. مواد و روش ها: این تحقیق با روش نیمه تجربی و طرح پیش آزمون پس آزمون با گروه کنترل، روی 41 ورزشکار مرد ۱۸ تا ۳۰ ساله شامل دو گروه آزمایش و یک گروه کنترل انجام شد.که در. مداخله های طراحی شده بر اساس اصول ذهن آگاهی و ACT بر گروه های آزمایش اعمال گردید. برای جمع آوری داده ها از پرسشنامه های اضطراب رقابتی (SCAT) و ریکاوری(RESTQ-Sport) استفاده شد. داده ها با آزمون های آماری ناپارامتریک کراسکال-والیس و من-ویتنی تحلیل شد. یافته ها: نتایج نشان دادند که هر دو مداخله ذهن آگاهی مبتنی بر کاهش استرس (MBSR) و درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد (ACT) در مقایسه با گروه کنترل به طور معناداری موجب کاهش اضطراب رقابتی و بهبود ریکاوری روانی کیوکوشین کاران نخبه شدند. با وجود این، در حالی که MBSR در کاهش اضطراب رقابتی اثربخشی بیشتری داشت، ACT در بهبود ریکاوری جسمی برتری قابل توجهی نشان داد. نتیجه گیری: این نتایج حاکی از نقش متمایز و مکمل این دو رویکرد در ارتقای عملکرد روانی و جسمانی ورزشکاران است.

هدف: این پژوهش به بررسی تأثیر تمرین تصویرسازی حرکتی مبتنی بر مدل PETTLEP بر عملکرد مهارت سالتو و اعتماد به نفس ورزشی شناگران رقابتی پرداخت و نقش میانجی خودکارآمدی را مورد مطالعه قرار داد. مواد و روش ها: چهل و پنج شناگر سطح ملی (25-18 سال) به صورت تصادفی در گروه تصویرسازی PETTLEP یا گروه کنترل قرار گرفتند. با استفاده از طرح پیش آزمون-پس آزمون، عملکرد مهارت سالتو با تحلیل حرکت و ارزیابی متخصصان و اعتماد به نفس با پرسشنامه استاندارد SSCI اندازه گیری شد. گروه آزمایش به مدت شش هفته و در 18 جلسه (45 دقیقه ای) تحت تمرین تصویرسازی PETTLEP با تأکید بر مؤلفه های فیزیکی، محیطی و تکلیف محور قرار گرفتند. داده ها با استفاده از MANCOVA (با کنترل نمرات پایه)، تحلیل مسیر (AMOS-24) و روش بوت استراپ (5000 نمونه) برای بررسی اثرات میانجی تحلیل شدند. یافته ها: گروه PETTLEP در مقایسه با گروه کنترل، بهبود معناداری در عملکرد سالتو و اعتماد به نفس نشان دادند. تحلیل مسیر دو مکانیسم را آشکار کرد: اثر مستقیم تصویرسازی بر عملکرد و اثر غیرمستقیم با میانجی گری اعتماد به نفس همخوانی عصبی-شناختی (از طریق همارزی عملکردی) و تقویت باورهای خودکارآمدی به عنوان عوامل تبیینی کلیدی شناسایی شدند نتیجه گیری: تصویرسازی PETTLEP به عنوان روشی مکمل در کنار تمرین فیزیکی می تواند موجب بهبود مهارت های پیچیده آبی شود که بخشی از این تأثیر از طریق مسیرهای روان شناختی حاصل می شود. این یافته ها از ادغام تصویرسازی چندوجهی در تمرینات شنا، به ویژه برای مهارت های نیازمند دقت فضایی-زمانی، حمایت می کنند.

هدف: پدیده وانمودگرایی همواره می تواند نقش بازدارنده ای در مسیر حرفه ای بازیکنان فوتسال داشته باشد، لذا نیاز است وقوع این پدیده در بازیکنان به درستی شناسایی شود. بر همین اساس مطالعه حاضر با هدف طراحی و استاندارد سازی ابزار سنجش وانمودگرایی ورزشی در بازیکنان فوتسال طراحی و اجرا شد. مواد و روش ها: این مطالعه ترکیبی اکتشافی در سال 1403 در دانشگاه آزاد اسلامی واحد قروه انجام شد. در بخش کیفی یک مطالعه پدیدار شناسی با روش نمونه گیری هدف مند انجام گرفت. داده ها با مصاحبه نیمه ساختاریافته جمع آوری شد و با روش کلایزی مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. در بخش کمی نیز پرسشنامه طراحی شده بر اساس مرحله کیفی در اختیار 235 نفر قرار گرفت و داده ها با استفاده از روش های روانسنجی و روش تحلیل عاملی تأییدی از طریق نرم افزارهای SPSSو AMOS مورد تحلیل قرار گرفت. یافته ها: در نتیجه این مطالعه در مرحله کیفی سه تم و ساب تم شناسایی شد که در بخش کمی بر اساس این نتایج ابزاری طراحی شد که در نهایت بعد از اجرای روش های روانسنجی و تحلیل عاملی تأییدی ابزار وانمودگرایی ورزشی بازیکنان فوتسال با 25 سوال طراحی شد که دارای سه بعد بیرونی پنداشتن اقدامات مثبت، خود ناباوری و رفتارهای خود ناتوان کننده بود که در نسخه نهایی پرسشنامه میزان پایایی این ابعاد و پایایی کل به ترتیب 86/0، 88/0، 90/0 و 92/0 بدست آمد. نتیجه گیری: در نتیجه این مطالعه ابزار وانمودگرایی ورزشی بازیکنان فوتسال با سه بعد و 25 سوال طراحی شد که می تواند در ارزیابی وضعیت وانمودگرایی این افراد مورد استفاده قرار گیرد.

هدف: پژوهش حاضر با هدف بررسی تأثیر راهبردهای فراشناخت بر شبکه های توجه در دانش آموزان فعال هنگام یادگیری شوت فوتسال انجام شد. مواد و روش ها: ۴۵ دانش آموز دختر پایه یازدهم به صورت تصادفی انتسابی در سه گروه (کنترل، تجربی الف و تجربی ب) قرار گرفتند. گروه های تجربی در چهار جلسه تمرینی (هر جلسه۶۰ دقیقه ) شرکت کردند. گروه تجربی الف تمرینات شوت بغل پا را همراه با تمرین دقت در مقابل بنر تعیین شده اجرا کرد، درحالی که گروه تجربی ب همان تمرینات را همراه با راهبردهای فراشناخت انجام داد. برای ارزیابی شبکه های هشداردهنده، جهت دهی و کنترل اجرایی تمام شرکت کننده ها پیش و پس از مداخله، آزمون شبکه های توجه را اجرا کردند. برای بررسی فرضیه های پژوهش تحلیل واریانس آمیخته انجام شد. یافته ها: نتایج نشان داد برای شبکه کنترل اجرایی، اثر تعاملی زمان × گروه معنی دار بود (24/0= η2p ،003/0=P ،67/6=(88و2)F)، و نمرات پس آزمون تحت تأثیر نوع گروه قرار گرفت. همچنین اثر اصلی زمان (14/0= η2p ،012/0= P ،83/6= (42و1)F) و اثر اصلی گروه (16/0=η2p ، 026/0= P ،01/4= (42و2)F) نیز معنی دار بود. آزمون تعقیبی بونفرونی نشان داد که گروه تجربی ب عملکرد بهتری نسبت به گروه کنترل داشت (026/0P=)، اما بین گروه تجربی الف و گروه کنترل و نیز بین دو گروه تجربی تفاوت معنی داری مشاهده نشد (05/0P>). برای شبکه های هشداردهنده و جهت دهی، هیچ یک از اثرهای اصلی و تعاملی معنی دار نبودند (05/0P>). نتیجه گیری: یافته ها نشان می دهد که راهبردهای فراشناخت می توانند عملکرد شبکه کنترل اجرایی را بهبود بخشند، اما تأثیر قابل توجهی بر شبکه های هشداردهنده و جهت دهی ندارند. این عدم تأثیر احتمالاً به دلیل ساختار نسبتاً خودکار شبکه های هشداردهنده و جهت یابی است؛ برخلاف شبکه کنترل اجرایی که متکی بر نظارت درونی و انعطاف پذیری شناختی است و آموزش های فراشناختی عمدتاً هدف آن را تشکیل می دهند. این نتایج می تواند در طراحی برنامه های آموزشی و تمرینی مفید باشد و بر پتانسیل فراشناخت برای بهینه سازی برنامه های تمرینی تأکید می کنند.

هدف: پژوهش حاضر با هدف طراحی مدل نشاط اجتماعی در ورزش همگانی انجام شد. مواد و روش ها: در این پژوهش از روش کیفی برای شناسایی، تجمیع و چارچوب بندی ابعاد الگوی نشاط اجتماعی در ورزش همگانی استفاده شده است. بدین منظور 15 نفر از خبرگان و متخصصان دانشگاهی در حوزه مدیریت ورزشی و مدیران و دست اندرکاران ورزش همگانی کشور با رویکرد هدفمند و تکنیک گلوله برفی با درنظرگرفتن اشباع نظری مورد مصاحبه ژرف نیمه ساختارمند قرار گرفتند. تحلیل داده ها بر اساس تحلیل مضمون کراسول و کلارک (2017) صورت گرفت. یافته ها: پس از مکتوب کردن مصاحبه ها و استخراج کدها، 112 مضمون پایه شناسایی شد. سپس 112 مضمون پایه در قالب مضامین سازمان دهنده قرار گرفتند که 22 مضمون سازمان دهنده به دست آمد. سپس مضامین سازمان دهنده در قالب مضامین فراگیر طبقه بندی شدند و در نهایت 5 مضمون فراگیر شامل عوامل اجتماعی، اخلاقی، انگیزشی، فرهنگی و فردی شناسایی شدند. نتیجه گیری: پیشنهاد می شود از مدل طراحی شده در برنامه ریزی های مربوط به مقوله نشاط اجتماعی در ورزش همگانی استفاده گردد.

هدف: هدف از این پژوهش بررسی عوامل روانشناختی موثر بر ارتقای رفتار شهروندی ورزشی در ورزش حرفه ای کشور با رویکرد فضیلت سازمانی بود. مواد و روش ها: این پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر نوع داده ، آمیخته (کیفی-کمی) از نوع اکتشافی بود. نمونه گیری در بخش کیفی پژوهش به صورت هدفمند تعداد 22 نفر از خبرگان انتخاب شدند و جامعه آماری در بخش کمی شامل 6 باشگاه (تیم) لیگ برتری فوتبال بود. جمع آوری اطلاعات از پرسشنامه فضیلت سازمانی با 4 بعد و 82 سوال و پرسشنامه رفتارشهروندی ورزشی با 18 سوال مورد استفاده شد. در این پژوهش نرم افزار smart pls3 و spss-v20 مورد استفاده قرار گرفت. یافته ها: نتایج نشان داد عوامل سازمانی دارای اولویت اول، عوامل موثر فردی- رفتاری اولویت دوم، عوامل زمینه ای/محیطی اولویت سوم و عوامل مدیریتی-رهبری اولویت آخر را به خود اختصاص داد. عوامل موثر بر ارتقای رفتار شهروندی ورزشی با رویکرد فضیلت سازمانی با ضریب مسیر 516/0 و آماره تی بالاتر از 96/1 مثبت و معنادار است. نتیجه گیری: وجود رویکرد روانشناختی فضیلت سازمانی در سازمان ها و تیم های ورزشی چنانچه برگرفته از فرهنگ ملی، فرهنگ حاکم در ورزش های آئینی و پهلوانی و باورهای دینی-اعتقادی کشور باشد می تواند در نهادینه سازی ارزش ها، سرمایه روانشناختی فضایل اخلاقی اثرگذار بوده و رفتارشهروندی ورزشی را در ورزشکاران حرفه ای کشور ارتقاء و توسعه دهد.

هدف: پرسشنامه تعهد به ورزش تفریحی ابزاری است که برای سنجش ابعاد مختلف تعهد ورزشی طراحی شده است. هدف از پژوهش حاضر، بررسی روایی و پایایی نسخه فارسی این پرسشنامه با ۲6 گویه در میان ورزشکاران بزرگسال ایرانی بود. مواد و روش ها: 300 ورزشکار (۲38 زن و 62 مرد) با روش نمونه گیری تصادفی خوشه ای انتخاب و نسخه فارسی پرسشنامه تعهد به ورزش تفریحی را تکمیل کردند. روایی صوری و صحت ترجمه پرسشنامه با استفاده از روش ترجمه-بازترجمه و تأیید متخصصان حوزه رفتار حرکتی و روان شناسی ورزش به مورد بررسی و تائید قرار گرفت. روایی سازه عاملی ابزار با روش تحلیل عاملی تأییدی و با استفاده از نرم افزار لیزرل و ضریب آلفای کرونباخ، با استفاده از اس.پی.اس.اس مورد بررسی قرار گرفت. یافته ها: نتایج نشان داد که مدل هفت بُعدی پرسشنامه دارای برازش مطلوب است (97/0CFI=، 97/0TLI=، 056/0RMSEA=، 93/1= χ²/df). ضریب آلفای کرونباخ برای کل پرسشنامه 924/0 که بیانگر همسانی درونی مطلوب ابزار است و ضریب همبستگی درون طبقه ای (ICC) بین 75/0 تا 88/0 برای ابعاد مختلف محاسبه گردید. نتیجه گیری: نسخه فارسی پرسشنامه تعهد به ورزش تفریحی ابزاری روا و پایا برای سنجش تعهد ورزشی در ورزشکاران بزرگسال ایرانی است و می تواند هم در پژوهش های علمی و هم در برنامه های عملی ارتقای فعالیت بدنی به کار رود. پیشنهاد می شود اعتبار این ابزار در جمعیت ها و رشته های ورزشی مختلف نیز بررسی شود.

هدف: پژوهش حاضر، با هدف مقایسه اثربخشی درمان هیجان محور و سایکودراما بر تنظیم شناختی هیجان، نشخوار فکری و انعطاف پذیری شناختی در دانش آموزان ورزشکار دارای اختلال اضطراب اجتماعی انجام شد. مواد و روش ها: جامعه آماری شامل کلیه دانش آموزان پسر پایه متوسطه دوم شهرستان بانه در سال تحصیلی ۱۴۰۳–۱۴۰۴ بود. نمونه ای متشکل از ۴۵ نفر به روش نمونه گیری هدفمند انتخاب و سپس به صورت تصادفی در سه گروه ۱۵ نفره تقسیم شدند. تشخیص اختلال اضطراب اجتماعی بر اساس مصاحبه بالینی ساختاریافته مطابق با DSM-5 و پرسشنامه اضطراب اجتماعی صورت گرفت. همچنین ابزارهای مورد استفاده برای سنجش متغیرهای وابسته شامل پرسشنامه تنظیم شناختی هیجان (CERQ)، پرسشنامه نشخوار فکری (RRS) و مقیاس انعطاف پذیری شناختی (CFS) بود. جلسات مداخله به صورت هفتگی برگزار شد. درمان هیجان مدار در هشت جلسه و سایکودراما در هفت جلسه، با یک جلسه در هفته و مطابق پروتکل های معتبر هر رویکرد اجرا گردید. داده ها با استفاده از تحلیل کوواریانس چندمتغیره (MANCOVA) مورد تحلیل قرار گرفتند. یافته ها: نتایج نشان داد هر دو روش درمانی، به طور معناداری موجب بهبود تنظیم شناختی هیجان و انعطاف پذیری شناختی و کاهش نشخوار فکری در مقایسه با گروه کنترل شدند. همچنین، درمان هیجان محور نسبت به سایکودراما اثربخشی بالاتری در بهبود متغیرهای شناختی هیجانی نشان داد. نتیجه گیری: بر اساس نتایج، می توان از این دو رویکرد به ویژه درمان هیجان محور در مداخلات روان شناختی برای دانش آموزان ورزشکار دارای اضطراب اجتماعی بهره برد.

هدف: شناسایی عوامل پیشگیرانه در برابر فرسودگی ورزشی در سالهای اخیر مورد توجه بسیاری از محققین قرار گرفته است. هدف پژوهش حاضر بررسی رابطه بین سرسختی ذهنی و فرسودگی ورزشی با نقش تعدیلگر شایستگی ادراک شده می باشد. مواد و روش ها: این پژوهش به لحاظ هدف کاربردی و از حیث روش توصیفی و همبستگی است. جامعه آماری کلیه دانش آموزان ورزشکار شهرستان بجنورد در مقطع متوسطه اول و دوم بود. برای برآورد حجم نمونه از روش تعیین حجم نمونه در مدل سازی معادلات ساختاری استفاده شد که بین 160 تا 280 نفر برآورد شد و داده های حاصل از 273 پرسشنامه مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. ابزار مورد استفاده پرسشنامه های سرسختی ذهنی ورزشی، فرسودگی ورزشی و شایستگی ادراک شده بودند که روایی و پایایی همه آنها تایید شد. برای تجزیه و تحلیل داده ها از نرم افزارهای آماری SPSS (نسخه 23) و Smart-PLS 3.2.8 استفاده شد. یافته ها: نتایج نشان داد که بین سرسختی ذهنی و فرسودگی ورزشی، و نیز بین شایستگی ادراک شده و فرسودگی ورزشی یک رابطه منفی معنی دار وجود دارد. یک رابطه بسیار قوی، مثبت و معنی دار نیز بین فرسودگی ورزشی و فرسودگی هیجانی بدنی، بین فرسودگی ورزشی و کاهش احساس، بین فرسودگی ورزشی و کاهش ارزش وجود دارد. شایستگی ادراک شده نیز اثر تعدیلی معناداری بر رابطه بین فرسودگی ورزشی و سرسختی ذهنی دارد. نتیجه گیری: فرسودگی ورزشی یک مشکل چندوجهی است که بر جنبه های مختلف سلامت روان و روابط اجتماعی ورزشکاران تأثیر می گذارد. همچنین این تحقیق به اهمیت شایستگی ادراک شده به عنوان یک عامل محافظتی و تعدیل کننده تأکید دارد. طراحی برنامه های کاربردی، بهبود محیط ورزشی، ارائه آموزش به مربیان و معلمان، ایجاد سیستم های حمایتی و ارزیابی منظم از جمله توصیه های عملی این تحقیق هستند.

هدف: مطالعه حاضر با هدف بررسی روابط ساختاری بین رفتار عادلانه معلم تربیت بدنی با خودکارآمدی، شایستگی بدنی ادراک شده و مشارکت ورزشی دانش آموزان نوجوان طراحی شد. مواد و روش ها: پژوهش حاضر از نوع همبستگی به روش معادلات ساختاری می باشد. جامعه آماری کلیه دانش آموزان مقطع متوسطه دوم شهر تهران بودند. حجم نمونه شامل 384 نفر (192 پسر و 192 دختر با دامنه سنی 16 الی 18 سال) بود که با روش نمونه گیری در دسترس انتخاب شدند. از مقیاس رفتار عادلانه معلمان، پرسشنامه خودکارآمدی برای کودکان، پرسشنامه خودتوصیفی بدنی و پرسشنامه مشارکت در کلاس تربیت بدنی برای اندازه گیری متغیرهای پژوهش و از روش معادلات ساختاری با استفاده از نرم افزار آماری AMOS برای تحلیل آماری استفاده شد. یافته ها: نتایج تحلیل مسیر نشان داد که ارتباط مثبت و معنادار ساختاری بین خودکارآمدی (44/0=β)، شایستگی بدنی (39/0=β) و مشارکت ورزشی (25/0=β) با رفتارهای عادلانه معلم تربیت بدنی وجود داشت. علاوه بر این، ارتباط مثبت و معناداری نیز بین خودکارآمدی (38/0=β) و شایستگی بدنی (30/0=β) با مشارکت ورزشی دانش آموزان مشاهده شد. همچنین، خودکارآمدی (16/0=β) و شایستگی بدنی (11/0=β) به طور معناداری رابطه بین رفتارهای عادلانه معلم تربیت بدنی و مشارکت ورزشی را میانجی گری کردند. نتیجه گیری: معلمان تربیت بدنی با رفتارهای عدالت محور قوی، می توانند مشارکت دانش آموزان را در کلاس های تربیت بدنی افزایش دهند. لذا، ضروری است که معلمان تربیت بدنی به رفتارهای حمایتی و عدالت محور توجه کنند تا انگیزه و مشارکت ورزشی دانش آموزان را بهبود بخشند.