۱.
این مقاله به بررسی رابطه توأمان و پیچیده بازارهای سیاسی با تداوم رشد اقتصادی در بلندمدت می پردازد. درگذشته بسیاری از محققان معتقد بودند توسعه اقتصادی هیچ گونه تناسبی با ترتیبات سیاسی ندارد؛ اما امروزه دست بالای سیاست، در تعیین قواعد بازی باعث توجه بسیاری از پژوهشگران توسعه به مناسبات سیاسی و پیامدهای آن بر رشد اقتصادی در بلندت مدت شده است. در همین راستا این پژوهش با اولویت بخشیدن به رجحان سیاست در توسعه اقتصادی، این سؤال را مطرح می کند که باوجود گام های اولیه ایران به سمت توسعه در دهه ۱۳۴۰ چرا برنامه های توسعه اقتصادی در دوره پهلوی نهایتاً با شکست مواجه شد؟ فرضیه ای که دراین خصوص بیان می شود با استفاده از ادبیات نهادگرایی جدید ازاین قرار است که هزینه مبادله بالای سیاست در سال های پایانی پهلوی دوم باعث شد تا برنامه توسعه اقتصادی در بلندمدت با شکست مواجه شود. استدلال خواهیم کرد که در دهه ۵۰ بازارهای سیاسی در تضاد با دهه ۴۰ چگونه مانع همکاری کارگزاران دولت با بخش خصوصی شدند. آنها با اجرای ناقص توافقات، اطلاعات نامتقارن و دگردیسی در مدل های ذهنی سبب شدند تا رشد اقتصادی تداوم نیابد. روش این مقاله ردیابی فرآیند و شیوه گردآوری داده ها به صورت اسنادی و بر اساس منابع کتابخانه ای خواهد بود.
۲.
پژوهش حاضر با استفاده از چارچوب نظری لاکلائو و موفه، به تحلیل واسازی دال های گفتمانی اصلاح طلبان (مانند توسعه سیاسی، دموکراسی، جامعه مدنی) در رسانه های اصولگرای ایران از سال ۱۳۸۸ تاکنون می پردازد. هدف اصلی، کشف سازوکارهای گفتمانی اصولگرایان برای مشروعیت زدایی از رقیب و تثبیت هژمونی خود است. با روش تحلیل گفتمان پسا-ساختارگرا، ۲۶ مقاله رسانه های اصولگرا (نظیر کیهان، تسنیم، فارس) به روش نمونه گیری هدفمند با حداکثر تنوع و شدت انتخاب شد. داده ها با تمرکز بر مفاهیمی مانند دال مرکزی، دال شناور، ضدیت و اسطوره سازی سیاسی، تا رسیدن به اشباع نظری تحلیل گردید. اصولگرایان با شش سازوکار کلیدی به واسازی گفتمان اصلاح طلبی پرداخته اند؛ نفاق پیشگی: استفاده ابزاری از مفاهیمی مانند حقوق زنان بدون پیوند ساختاری؛ براندازی نرم: تصویرسازی اصلاح طلبان به عنوان عاملان انقلاب مخملی پس از ۱۳۸۸؛ خیانت به نظام سیاسی: اتهام همکاری با نهادهای خارجی؛ سکولاریسم پنهان: تقلیل گفتمان اصلاح طلبی به اسلام آمریکایی؛ اشرافی گری:اتکا به بورژوازی و غفلت از محرومان؛ آنمی گفتمانی: بی ثباتی پارادایمی و فقدان مانیفست منسجم. تمایز این پژوهش در تمرکز بر بازنمایی رسانه ای گفتمان رقیب است، برخلاف مطالعات پیشین که صرفاً به تقابل مستقیم گفتمان ها پرداخته اند. این رویکرد، نقش محوری رسانه ها را در نزاع هژمونیک پس از بحران ۱۳۸۸ آشکار می سازد. اصولگرایان با تثبیت دال مرکزی «ولایت فقیه» و پیوند زدن دال های شناور اصلاح طلبان به مفاهیمی مانند غرب زدگی، نه تنها به مشروعیت زدایی از رقیب پرداخته اند، بلکه هژمونی گفتمان خود را تقویت کرده اند. این فرآیند، مرزهای ضدیتی را در فضای سیاسی ایران عمیق تر ساخته است.
۳.
در تاریخ معاصر ایران؛پیش از این از سه موجِ استقرار دموکراسی یاد شده،که هر سه مجددا به اقتدارگرایی بازگشت داشته است.مدعای پژوهش این است،در موج چهارم نیز؛گذارِ دموکراتیک در دوره اصولگرایان پرابلماتیک شده و به اقتدارگرایی بازگشت داشته است.در چارچوبِ رویکردِ عقلانیتِ انتقادی حاکم بر پژوهش،پس از تبیین این مشکل در فرآیندِگذاردمکراتیک «پرسش» پژوهش این است«چرا موج چهارم دموکراتیزاسیون در ایران،در مرحله گذار دموکراتیک؛متوقف و به اقتدارگرایی بازگشته است؟» در مقامِ پاسخ به پرسش،با رجحان«تئوری های کنشگرای گذار»ابتدا دستگاه نظری صورت بندی و فرضیه ها از دستگاه نظری استنتاج شد.سپس در بستر تاریخی؛چگونگی رخداد،تبین و دستگاه نظری و فرضیه ها بر اساس یافته های تجربی، داوریِ شده است. نوع پژوهش؛تاریخی تطبیقی و مورد محور است.مورد های مطالعه شده،تفسیر تاریخی و تبیین علّی شده است.در تفسیر از تکنیک تحلیل روایتی و در تبیین علّی از تکنیک تحلیل همایندی استفاده شده است.روش همایندی مستلزم مطالعه روش مند حداقل دو مورد است موردهای ما دوره اصلاح طلبان و دوره اصولگرایان است.اگرچه از برخی از جنبه ها پژوهش هایی صورت گرفته است.شیوه پژوهش(گردآوری داده ها) اسنادی و کتابخانه ای است. تحلیلِ علّی یافته ها حاکی است که دو مؤلفه؛وضعیت نخبگان و وجود بحران؛با رخدادِ بازگشت به اقتدارگرایی در دوره اصولگرایان،هم آیند است و فرآیند دموکراتیزاسیون؛پس از استیلای نخبگان یکپارچه ایدئولوژیک،متوقف شده و در نبودِ نظام حزبی نهادمند و عدمِ مشروعیت بالای دموکراسی،به اقتدارگرایی بازگشته است.این یافته ها؛تبیّینِ استنتاج شده از دستگاه نظری پژوهش و فرضیه ها را تائید می کند،اما نشان می دهد،کارکرد بحران در فرایند گذار،خلاف انتظار طرح شده در دستگاه نظری است.
۴.
پژوهش حاضر به تحلیل گفتمان تلویزیون فارسی زبان ایران اینترنشنال در بازنمایی ناآرامی ها و اعتراضات پاییز در ایران می پردازد. هدف اصلی این است که مشخص شود این شبکه از چه نوع گفتمانی برای تأثیرگذاری بر افکار عمومی و کنترل اذهان مخاطبان خود استفاده کرده است. همچنین، مقاله به بررسی شگردها و استراتژی های زبانی و معنایی به کارگرفته شده توسط ایران اینترنشنال بر اساس تحلیل گفتمان انتقادی می پردازد. روش تحقیق، تحلیل گفتمان انتقادی تئون ون دایک است و شش برنامه گفت وگومحور و میزگرد زنده این شبکه در پوشش حوادث شهریور 1401تحلیل شده اند. نمونه گیری به روش غیرتصادفی هدفمند انجام شده و چارچوب نظری از نظریه بازنمایی برگرفته شده است. نتایج نشان می دهد که این شبکه بر ناکارآمد جلوه دادن و بحرانی توصیف کردن فضای سیاسی، اجتماعی و اقتصادی ایران تمرکز کرده و گفتمان "براندازی نظام و سقوط جمهوری اسلامی ایران" را به عنوان راهکار اصلی معرفی می کند. تقابل میان مردم و حاکمیت، سرکوب توسط نیروهای امنیتی و بی توجهی به آزادی های سیاسی و مدنی، گزاره های محوری گفتمان این شبکه بوده اند. ایران اینترنشنال با برجسته سازی غرب و به ویژه ایالات متحده آمریکا به عنوان ناجی، به دنبال بحرانی سازی وضعیت موجود و معرفی ایران به عنوان تهدیدی بین المللی و منطقه ای است.
۵.
بسیاری از مشکلات و مسئله هایِ امروزِ ایران در قالب خشونت های بی صدا قابل فهم و تحلیل هستند. نگارنده خشونت را به دونوعِ کلی «خشونتِ آشکار» و «خشونتِ بی صدا» تقسیم کرده است. مسئله مقاله شناخت خشونت های بی صدا و پرسش اصلی این است که تعریف و انواع خشونت های بی صدا چیست و عاملان آن ها چه مسئولیت های دنیوی و اخروی دارند؟ بخش اول و دوم مقاله با تعیین چارچوب کلیِ بحث به تعریف، شاخص ها و انواع خشونت از جهت عاملیت می پردازد یا به عبارت دیگر عاملان و خالقان خشونت را بحث می کند. بخش دوم انواع کلی خشونت را در دو دسته خشونت های آشکار و خشونت های بی صدا به بحث می گذارد و هر کدام را تعریف می کند. خشونت های بی صدا انواع آسیب های روحی و جسمی هستند که اراده و هدف عاملان آن ها در درجه اول آسیب زدن به دیگران نیست ولی پیامدِ «کنش»، «سیاستگذاری»، «قانونگذاری» و «تصمیم گیری» های مثبت یا منفیِ آن ها، همچنین بی لیاقتی و بی توجهی مدیران و تصمیم گیران موجب بروز چنین خشونت هایی می شود. خشونت های بی صدا به دو دسته خشونت های بی صدای فیزیکی و غیر فیزیکی تقسیم شده اند. در این قسمت هشت نوع خشونت بی صدای فیزیکی و دوازده نوع خشونت بی صدای غیر فیزیکی دسته بندی و تعریف شده اند. آخرین قسمت مقاله به مسئولیت خشونت های بی صدا می پردازد و آن را طی سه بحث تبیین می کند.
۶.
هوش مصنوعی یکی از محورهای اصلی بحث و مناظره فکری در سال های 2020 تا 2024 بوده است. این فن-آوری امکان درک شرایط پیچیده، شبیه سازی فرایندهای تفکری و شیوه های استدلالی انسانی، توانایی یادگیری و کسب دانش و استدلال برای حل مسائل و در چشم اندازی کلان، توانایی یک سیستم برای انجام وظایفی مانند یادگیری، برنامه ریزی و توانایی تعمیم دادن را فراهم کرده است. پرسش اصلی مقاله حاضر چنین است: هوش مصنوعی چگونه در حوزه امر سیاسی بر نحوه حکومت و شیوه حکمرانی، الگوی رأی دهی و مشارکت سیاسی تأثیر می گذارد؟ فرضیه اصلی این است که هوش مصنوعی در حال حاضر در بسیاری از جنبه های دولت به کار گرفته شده و منجر به شکل گیری حکمرانی مجازی و دولت الکترونیک، ظهور ناسیونالیسم فنی، تکنوکراسی هوش مصنوعی، گسترش نوآوری و تقویت رقابت پذیری ملی، سیستم رأی گیری با پشتیبانی بلاک چین، ظهور بازیگران قدرتمند خصوصی یا فراملی، ناامنی سیاسی سایبری و شکل گیری شبکه های عصبی مصنوعی سیاسی شده است. درک نظری تحولات هوش مصنوعی با هدف تحلیل آینده سیاست در ایران هدف اصلی این مقاله است.
۷.
در ادبیات علوم اجتماعی و ذیل «اندیشه فمینیستی» آثار گسترده ای در خصوص موانع و چالش های پیش روی «زیست زنانه» انتشار یافته است.علیرغم تمامی تلاش ها و نوآوری های فکری صورت گرفته در حوزه مطالعات زنان، اما محدویت های سیاسی، اجتماعی،اقتصادی و فرهنگی علیه آنها در بسیاری از جوامع معاصر همچنان وجود دارد. به نظر می رسد علت ورود بسیاری از متفکران معاصر به حوزه زنان ناشی از این وضعیت محدودکننده باشد،متفکرانی که بر این باورند در تاریخ طولانی فلسفه غرب صدای زنان غایب بوده و مفاهیم و اندیشه ها همواره در کنترل مردان و اخلاقیات مردانه بوده است.در نتیجه برای پایان بخشیدن به این محدودیت و عدم توازن دیدگاه های مهمی توسط برخی از متفکران مطرح عصر ما با رهیافت های فکری مختلف مطرح شده است.در چنین چارچوبی در مقاله حاضر این مسئله مورد بررسی قرار گرفته که کدامیک از نظریات موجود در حوزه علوم اجتماعی معاصر و خارج از ادبیات فمینیستی توانسته اند امکان های فکری لازم برای گسترش زیست زنانه در زندگی امروز را فراهم آورند؟در مقام فرضیه،پاسخ این است که اندیشمندانی چون آمارتیا سن،رونالد اینگلهارت، آلن تورن را می توان در زمره مهمترین متفکرانی به شمار آورد که خارج از اندیشه فمینیستی هر یک به شیوه ای خاص به مسئله زنان توجه نشان داده اند و در پرتو شبکه ای از مفاهیم در آثار و گفتارهایشان،امکان های فکری و کاربردی مناسبی برای گسترش زیست زنانه در جهان امروز و از جمله در «جامعه ایرانی» فراهم ساخته اند.
