اعتیادپژوهی

هدف: پژوهش حاضر به بررسی اثربخشی آموزش خودمراقبتی روان شناختی بر انعطاف پذیری شناختی و تحمل پریشانی در دانش آموزان پسر دوره متوسطه دوم که آمادگی بالایی به اعتیاد داشتند انجام شد. روش: پژوهش حاضر نیمه-آزمایشی با طرح پیش آزمون-پس آزمون با گروه کنترل بود. جامعه آماری پژوهش شامل همه دانش آموزان پسر دوره متوسطه دوم شهرستان هرسین در سال تحصیلی 1403- 1402 بود. در این پژوهش تعداد 30 دانش آموز با آمادگی به اعتیاد به صورت تصادفی در گروه آزمایش (15 نفر) و گروه کنترل (15 نفر) گمارده شدند. آزمودنی های گروه آزمایش آموزش خودمراقبتی روان شناختی را طی 10 جلسه 90 دقیقه ای دریافت نمودند. ابزار مورد استفاده در این پژوهش مقیاس انعطاف پذیری شناختی، مقیاس تحمل پریشانی و مقیاس گرایش به اعتیاد بود. داده های پژوهش با استفاده از تحلیل کوواریانس چندمتغیری مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفتند. یافته ها: نتایج نشان داد که آموزش خودمراقبتی روان شناختی در جهت افزایش انعطاف پذیری شناختی و تحمل پریشانی دانش آموزان پسر دوره متوسطه دوم موثر واقع شد. نتیجه گیری: آموزش خودمراقبتی روان شناختی در مدارس پسرانه دوره متوسطه می تواند به افزایش انعطاف پذیری شناختی و تحمل پریشانی دانش آموزان کمک کند و احتمال گرایش دانش آموزان به اعتیاد را کاهش دهد.

هدف: هدف از پژوهش حاضر تعیین اثربخشی درمان فراتشخیصی یکپارچه بر عدم تحمل بلاتکلیفی و خود مهارگری در نوجوانان پسر دارای استعداد اعتیاد به مواد مخدر بود. روش: پژوهش حاضر نیمه -آزمایشی با طرح پیش آزمون- پس آزمون و دوره پیگیری دو ماهه با گروه کنترل بود. جامعه آماری شامل تمامی دانش آموزان پسر متوسطه دوم شهر آذرشهر در نیمه اول سال تحصیلی 1404-1403 بود. نمونه این پژوهش شامل 30 نفر از نوجوانان پسر مستعد اعتیاد بود که به روش نمونه گیری در دسترس و بر اساس نمره برش مقیاس استعداد اعتیاد انتخاب شدند و به طور تصادفی در گروه کنترل (15 شرکت کننده) و در گروه آزمایش (15 شرکت کننده) جایگزین شد. داده ها با استفاده از مقیاس عدم تحمل بلاتکلیفی و خود مهارگری جمع آوری شد. درمان فراتشخیصی یکپارچه بارلو و همکاران طی 10 جلسه 90 دقیقه ای هفته ای یکبار انجام شد، اما گروه کنترل هیچ مداخله ای دریافت نکرد. داده های پژوهش با روش تحلیل واریانس با اندازه گیری مکرر تحلیل شدند. یافته ها: درمان فراتشخیصی یکپارچه تأثیر معناداری بر خودمهارگری و عدم تحمل بلاتکلیفی در شرکت کنندگان گروه آزمایش داشت. به طور خاص، این درمان باعث افزایش خودمهارگری و کاهش عدم تحمل بلاتکلیفی شد. نتایج مرحله پیگیری نیز نشان دهنده پایداری اثرات درمان بود. نتیجه گیری: درمان فراتشخیصی یکپارچه با افزایش خودمهارگری و کاهش عدم تحمل بلاتکلیفی ممکن است به عنوان یک رویکرد مداخله ای مؤثر در پیشگیری از گرایش به مصرف مواد در نوجوانان دارای استعداد اعتیاد باشد.

هدف: این پژوهش به تحلیل کمی مطالعات مرتبط با حوزه اعتیاد پرداخت و خوشه های اصلی پژوهشی، ابعاد مفهومی و موضوعات کلیدی هر خوشه را شناسایی کرد. روش: این پژوهش با بهره گیری از فنون کتاب سنجی و تحلیل هم رخدادی واژگان انجام شد. تعداد 1389 مدرک از پایگاه استنادی پایش علم و فناوری جهان اسلام(ISC) استخراج گردید تا روند پژوهش های مرتبط با اعتیاد را شناسایی کند. تحلیل خوشه ای و نمودار راهبردی برای ترسیم ساختار مفهومی پژوهش ها و شناسایی زیرحوزه ها و روابط بین آن ها در این حوزه به کار گرفته شد. یافته ها: یافته های پژوهش نشان داد که ساختار مفهومی این حوزه از نه خوشه شامل گرایش به اعتیاد در نوجوانان، اعتیاد اینترنتی، احساس تنهایی و اجتماعی، اعتیاد به مواد مخدر و پیشگیری، فضای مجازی و طرد اجتماعی، ویژگی های شخصیتی و آمادگی به اعتیاد، نقش خانواده در مسأله اعتیاد، تکانشگری و درمان اعتیاد، و اختلالات روانی و اعتیاد رفتاری تشکیل شده است. با تحلیل محتوای مقالات موضوعات نوظهور شناسایی شدند. نتیجه گیری: خوشه های نوظهور نیازمند توسعه پژوهشی و تقویت پیوندهای نظری-کاربردی برای تبدیل شدن به محورهای آتی هستند. این پژوهش می تواند به سیاست گذاران و پژوهشگران در تدوین برنامه های راهبردی و شناسایی شکاف های پژوهشی کمک کرده و جهت گیری های آینده برای پژوهش های بیشتر در این زمینه را روشن سازد.

هدف: پژوهش حاضر به طراحی مدل خلاقانه و کاربردی پیشگیری از مصرف مواد اعتیادآور در محیط کار پرداخت. روش: پژوهش حاضر کاربردی و مبتنی بر پارادایم تفسیری با رویکرد کیفی، از نوع نظریه داده بنیاد با استفاده از رهیافت نظام مند کوربین و اشتراوس بود. جامعه ی آماری این پژوهش شامل متخصصین، کارگران منتخب فعال در حوزه پیشگیری از آسیب های اجتماعی و اعتیاد در شهرک صنعتی پرند تهران بود. نمونه پژوهش با استفاده از روش نمونه گیری هدفمند از نوع گلوله برفی به تعداد 30 نفر تا رسیدن به اشباع نظری داده ها انتخاب شد. برای گردآوری داده ها از مصاحبه نیمه ساختاریافته و جهت تأمین روایی پژوهش از مثلث سازی و کنترل بیرونی استفاده گردید. پایایی پژوهش پس از ضبط صدای مشارکت کنندگان، یادداشت برداری و ثبت دقیق حین مصاحبه انجام و کدگذاری در سه مرحله (باز، محوری و انتخابی) صورت گرفت. کدگذاری ها به شخص ثالث و خارج از گروه تحقیق ارائه و پس از دریافت نظریه و مطابقت، با ضریب توافق 84 % تأیید شد. یافته ها: شرایط علّی، زمینه ای، مداخله گر، راهبردی و پیامدی پدیده مورد مطالعه استخراج شد و مقوله هسته پژوهش با عنوان طراحی مدل خلاقانه پیشگیری از مصرف مواد اعتیادآور در محیط کار از 5 کد انتخابی، 17 کد محوری، 75 کد باز و 1027 مفهوم باز ساخته شد. نتیجه گیری: مدل خلاقانه ی ایجاد محیط کار سالم و به دور از مصرف مواد اعتیادآور دارای 5 لایه ی به هم پیوسته شامل شناخت محیط و عوامل علّی، مداخله ی مدیریتی و سیاستی، محیط فرهنگی و همتایان، سبک زندگی سالم و تندرستی، و ارزیابی و بازخورد است. با اجرای مدل خلاقانه ارائه شده افزایش بهره وری سازمانی، کاهش هزینه های عمومی، افزایش منابع پایدار، افزایش احساس خشنودی و موفقیت جمعی، ارتقای کیفیت زندگی کاری کارکنان محقق می شود.

هدف: از آنجایی که اعتیاد یک بیماری چندبعدی است که عوامل متعددی خصوصا مانند سبک زندگی بر آن مؤثرند، این پژوهش به بازخوانی تجربه ی افراد وابسته به مواد بهبودیافته درباره سبک زندگی خود در گرایش و تداوم اعتیاد در شهر شیراز انجام شد. روش: جامعه آماری این مطالعه شامل افراد وابسته به مواد بهبودیافته در شهر شیراز بود و از بین این جامعه 20 فرد با روش پدیدارشناسی تفسیری و به روش نمونه گیری هدفمند و با تکنیک گلوله برفی تا رسیدن به اشباع نظری انتخاب شدند. داده ها با روش تماتیک تجزیه و تحلیل گردیدند. یافته ها: تحلیل داده ها منجر به ظهور یک مضمون کلی به نام «سبک زندگی اعتیادگونه» شد که چهار بعد اصلی شامل ابعاد جسمانی، روانی، معنوی-روحانی و ارتباطی-اجتماعی را در بر داشت که در تداوم و شروع اعتیاد نقش اساسی داشتند. نتیجه گیری: سبک زندگی اعتیادگونه می تواند نقش مهمی در توسعه و حفظ وابستگی به مواد داشته باشد. بنابراین، با توجه به نقش محوری سبک زندگی در اعتیاد می توان خاطر نشان کرد که مراکز درمانی می توانند از تغییر سبک زندگی ناکارآمد به عنوان یک روش درمان غیردارویی مؤثر در جهت درمان اعتیاد برای کمک به افراد وابسته به مواد بهره ببرند.

هدف: هدف این پژوهش شناسایی ارزش ها و هنجارهای شیوع و گسترش مواد اعتیادآور در منطقه شوش تهران بود. روش: رویکرد پژوهش کیفی و روش پژوهش تحلیل مضمون بود. جامعه مورد مطالعه شامل معتمدان محلی و کسبه و بازاریان، کارکنان نیروی انتظامی، ساکنان قدیمی محلات، معتمدین مساجد و پژوهشگران فعال در خصوص تاریخ تهران قدیم بود. نمونه گیری به صورت هدفمند از نوع گلوله برفی انجام شد که بعد از مصاحبه نیمه ساختاریافته با 31 نفر اشباع حاصل شد. برای تحلیل داده ها از تحلیل مضمون استفاده شد. یافته ها: با کدگذاری داده ها 169 مفهوم پایه، 27 مضمون فرعی و 7 مضمون اصلی استخراج شد. یافته ها نشان داد که ارزش ها و هنجارهای مولد شیوع و گسترش مواد اعتیادآور در منطقه شوش شامل هنجار شکست و سوژه شدگی، هنجار منفعت آسان، اعتماد شبکه ای، زایایی زیست مکان، هنجار الگوپذیری و مشابه سازی، زنجیره های خویشاوندی و خانوادگی موید مصرف و بازپیوندسازی بی هزینه بودند. نتایج: نتایج تحقیق نشان داد که به منظور ریشه کنی مواد اعتیادآور در این منطقه باید با به کارگیری رهیافت های اجتماع محور همراه با توانمندسازی افراد و گروه های اجتماعی مختلف شرایط را برای بازسازی اجتماعی منطقه فراهم ساخت تا بهنجاری موقعیتی شکل گرفته حول مواد اعتیادآور کمرنگ شود.

هدف: هدف از انجام پژوهش حاضر تبیین مدل پیش بینی گرایش نوجوانان به مصرف مواد مخدر بر اساس کیفیت زندگی خانواده با نقش میانجی سبک های تنظیم هیجان بود. روش: پژوهش حاضر توصیفی-همبستگی و با طرح مدل سازی معادلات ساختاری بود. جامعه آماری متشکل از همه دانش آموزان رشته های نظری، فنی و کاردانش مقطع متوسطه دوم به تعداد 10647 نفر بود. نمونه آماری 374 نفر در نظر گرفته شد که با استفاده از روش نمونه گیری تصادفی خوشه ای چند مرحله ای انتخاب شد. جهت گردآوری داده ها از پرسش نامه های گرایش به مصرف مواد مخدر، کیفیت زندگی خانواده و تنظیم هیجان استفاده شد.یافته ها: نتایج نشان داد که کیفیت زندگی خانواده ارتباط منفی مستقیم معناداری با گرایش به مصرف مواد مخدر داشت. به علاوه، ارزیابی مجدد شناختی، به عنوان یک بعد تنظیم هیجان، در رابطه کیفیت زندگی با گرایش به مصرف مواد مخدر دارای نقش واسطه ای معناداری بودف در حالی که سرکوب هیجان به عنوان دیگر بعد تنظیم هیجان دارای چنین نقشی نبود. نتیجه گیری: بر اساس نتایج این پژوهش، می توان با مدیریت سبک های تنظیم هیجان و کیفیت زندگی خانواده در راستای بهبود وضعیت گرایش نوجوانان به اختلال مصرف مواد مخدر سود جست.

هدف: این پژوهش با هدف آسیب شناسی، تحلیل چالش ها، فرصت ها و ارائه راهبردهای ساماندهی سازمان های مردم نهاد در حوزه مبارزه با اعتیاد در ایران انجام شد. روش: پژوهش حاضر با رویکرد توصیفی–تحلیلی و با استفاده از روش تحلیل محتوا انجام شد. جامعه آماری شامل 270 نفر از مدیران، کارشناسان و روسای کمیته های تخصصی سازمان های مردم نهاد فعال در حوزه مبارزه با اعتیاد بود. همه افراد این جامعه نمونه مطالعه را تشکل دادند. داده ها از طریق پرسش نامه های استاندارد و مصاحبه های نیمه ساختاریافته گردآوری شدند. تحلیل داده ها با بهره گیری از نرم افزار تخصصی تحلیلی داده های کیفی و روش های آماری تکمیلی (آزمون های خی دو، تحلیل واریانس، و ضریب همبستگی پیرسون) برای بخش کمی صورت گرفت. یافته ها: نتایج پژوهش نشان داد که آسیب های سازمان های مردم نهاد را می توان در سه دسته ی ساختاری، زمینه ای و رفتاری طبقه بندی کرد که بیشترین سهم مربوط به آسیب های ساختاری بود. به طور خاص، مهم ترین آسیب ها و چالش های سازمان های مردم نهاد به ترتیب شامل مشکلات و کمبود منابع مالی؛ ضعف در سیستم های پایش و ارزیابی مستمر؛ کمبود دانش، آموزش و نیروی متخصص؛ عدم توجه کافی به کیفیت برنامه ها و اثربخشی آن ها؛ و کمبود پروژه های تحقیقاتی و مطالعاتی بودند. در مقابل، فرصت هایی نظیر تقویت گفتمان مشارکت اجتماعی در مبارزه با اعتیاد، حساسیت بالای افکار عمومی نسبت به مسائل اعتیاد و پتانسیل شبکه سازی سازمان های مردم نهاد شناسایی شدند. نتیجه گیری: یافته ها نشان می دهد که سازماندهی و توانمندسازی سازمان های مردم نهاد از طریق رفع چالش ها و بهره برداری از فرصت ها، نقش حیاتی در افزایش اثربخشی تلاش های مبارزه با اعتیاد خواهد داشت. به علاوه، راهبردهایی شامل توسعه طرح های کلان ملی، ایجاد پلتفرم تبادل تجربیات، توانمندسازی سازمان های مردم نهاد، تقویت مکانیزم های نظارت و ارزیابی و همکاری بین بخشی برای مبارزه با اعتیاد پیشنهاد می شود.

هدف: پژوهش حاضر با هدف مقایسه صفات بنیادین شخصیت بر اساس نظریه آیزنک در پدران نوجوانان با آسیب پذیری بالا و پایین به اعتیاد انجام شد. روش: پژوهش حاضر توصیفی از نوع علی-مقایسه ای بود. جامعه آماری شامل تمامی دانش آموزان نوجوان پسر دوره دوم متوسطه شهر تبریز و پدران آنان در سال 1043 بود. نمونه گیری به صورت هدفمند انجام شد و از بین 250 نفر از نوجوانان پسر، 40 نفر با نمرات بالا و 40 نفر با نمرات پایین بر روی مقیاس ایرانی آمادگی برای اعتیاد بر اساس دو انحراف معیار بالاتر و پایین تر از میانگین انتخاب شدند. پرسش نامه شخصیتی آیزنگ نیز توسط پدران نوجوانان انتخابی به عنوان نمونه تکمیل شد. داده ها با استفاده از تحلیل واریانس چندمتغیری در نرم افزار اس پی اس اس نسخه 26 تحلیل شدند. یافته ها: بین صفات شخصیتی پدران نوجوانان با نمرات بالا و پایین در مقیاس آمادگی به اعتیاد تفاوت معنی داری وجود داشت. بطور خاص، پدران نوجوانانی که آمادگی بیشتری برای اعتیاد داشتند، در ویژگی های روان آزرده گرایی، برون گرایی و روان گسسته گرایی نمرات بالاتری داشتند. نتیجه گیری: الگوی تفاوت ها حاکی از آن است که ویژگی های شخصیتی خاص پدران می تواند با آسیب پذیری بیشتر نوجوانان در برابر اعتیاد مرتبط باشد. بنابراین، مداخلات آموزشی و درمانی می توانند با تمرکز بر اصلاح و تعدیل ویژگی های شخصیتی پدران در کاهش گرایش به اعتیاد احتمالی در پسران نوجوان این پدران نقش داشته باشند.

هدف: پژوهش حاضر به مقایسه سیستم های مغزی رفتاری و میزان ولع مصرف مواد بین افراد تحت درمان نگهدارنده با داروهای متادون و بوپرنورفین پرداخت. روش: در این پژوهش علی-مقایسه ای، جامعه آماری شامل همه مددجویان تحت درمان نگهدارنده با داروهای متادون و بوپرنورفین در زندان های استان اردبیل بود که در سال 1403 جهت درمان مصرف مواد به صورت داوطلبانه به واحد متادون درمانی این ادارات مراجعه نموده بودند. دو گروه افراد تحت درمان متادون (40 نفر) و بوپرنورفین (40 نفر) با روش نمونه گیری در دسترس انتخاب شدند. برای جمع آوری داده ها از پرسش نامه های شخصیتی گری ویلسون و سنجش وسوسه مصرف مواد استفاده شد. داده ها با روش تحلیل کوواریانس چند متغیری تحلیل شدند. یافته ها: میانگین نمرات بازداری رفتاری در افراد تحت درمان با بوپرنورفین به طور معناداری از گروه تحت متادون درمانی بیشتر بود. به هر حال، گروه تحت درمان با متادون در ابعاد فعال سازی رفتاری و نیز میزان ولع مصرف مواد نمرات بیشتری کسب نمودند. نتیجه گیری: نتایج این مطالعه نشان می دهد افراد مراجعه کننده برای درمان مصرف مواد می توانند دارای ویژگی های شخصیتی بیولوژیکی متفاوتی باشند که باید در روند درمان در نظر گرفته شوند. به هر حال، این احتمال وجود دارد که درمان نگهدارنده با داروی بوپرنورفین گزینه ای مناسب برای تاثیر فعالیت سیستم های مغزی-رفتاری و کاهش ولع باشد.