آفاق امنیت

اتخاذ رویکرد تهاجمی به اطلاعات از مسائلی است که در سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران، چندان مورد توجه قرار نگرفته است. این امر به خصوص ناظر به جنگ ترکیبی علیه ایران در سطوح سخت، نیمه سخت و نرم و هم چنین در حوزه های گوناگون امنیتی، اقتصادی، نظامی و دیپلماتیک، باید جدی گرفته شود. ناظر به ضرورت این موضوع، در این پژوهش سعی شده تا رویکرد تهاجمی به اطلاعات از منظر فریب راهبردی، مورد بررسی قرار بگیرد. در این راستا ابتدا سعی شده تعریفی از رویکرد تهاجمی ارائه شود. سپس ناظر به ادبیات موضوع فریب، مدل فریب راهبردی با رویکرد تهاجم اطلاعاتی تدوین شود. در مرحله بعد، برای افزایش اعتبار الگوی نهایی، این مدل به نظرخواهی نخبگان گذاشته شده تا روایی و پایایی آن سنجیده شود. این نخبگان، شامل افرادی بوده اند که تجربه علمی یا عملی از فعالیت در زمینه سیاست خارجی کشور در نهادهای مختلف داشته اند. در پایان، مؤلفه هایی که دارای ارزیابی قوی تری بوده اند، الگوی نهایی را شکل داده اند.

ایجاد و بقای امنیت در گرو شناخت اصول خاص معرفتی و اجرایی است که هرگونه ضعف و یا درک اشتباه از این اصول، عامل بی ثباتی و از بین رفتن امنیت جوامع می شود. اندیشمندان مختلف هر کدام با ارائه نظریات مختلف سعی در تعریف و تحقق امنیت دارند لکن نقصان فهم بشری و عدم درک همه جانبه این مقوله ضرورت و اهمیت تحقیق دوچندان می کند. مقاله حاضر با هدف احصاء مبانی و اصول ایجاد امنیت از صحیفه سجادیه به روش توصیفی-تحلیلی سامان یافته است. یافته های پژوهش عبارتند از: الف) آگاهی افراد از حقوق و مسئولیت های خود ب)ایجاد ارتباطات سالم و مبتنی بر احترام متقابل ج) عدالت اجتماعی که منجر به افزایش احساس امنیت می شود و از بروز ناهنجاری ها جلوگیری می کند. د) توسعه و تقویت معنویت به ایجاد امنیت درونی و اجتماعی کمک می کند. پس مبانی معرفتی و اصول اجرایی بمثابه یک قانون اساسی است، که در قالب پنج اصل کلی پیشنهاد شده است. دو اصل توحید، ولایت و رهبری به عنوان مبادی معرفتی و اصول نظری که باید مورد قبول و آموزش به دیگران قرار گیرد تا بر مبنای آنها بتوان به امنیت حقیقی در اجتماع دست یافت. و سه اصل استفاده از نیروهای مومن و کارآمد، تقویت و توسعه فرهنگی، عزت نسبت به بیگانه، در قالب اصول ایجاد امنیت حقیقی و پایدار، کشف و ارائه شده است. گفتنی است که هر اصل به منزله مقدمه برای ورود به اصل بعدی است.

در یک دهه اخیر نظام بین الملل وارد دوران گذار ژئوپلیتیک جدیدی شده است که یکی از مهم ترین ویژگی های آن شبکه ای شدن روابط قدرت است. این پژوهش با روش تحلیل کیفی تغییر پارادایم هندسه و ساختار قدرت از قطب های قدرت به شبکه های قدرت را برای نظم پیش روی جدید موردبررسی و تحلیل قرار داده است. یافته پژوهش نشان می دهد، ساختار نظم جدید جهانی آینده ضمن خارج شدن از روابط خطی بین قدرت ها و پیچیده و چندبعدی شدن آن، بر اساس شبکه های به هم پیوسته قدرت خواهد بود که در آن قدرت های مرکزی مناطق در زمینه های مختلف (اقتصادی، امنیتی، تکنولوژیک و...) به عنوان هابِ شبکه ی منطقه ای نقش اصلی را در روابط قدرت ایفا می کنند و آن ها نیز در سطح کلانتری به ابر شبکه (ابرهاب) های جهانی متصل خواهند بود. بر این اساس، نظام بین الملل شامل تعداد بی شماری از پیوندهای به هم پیوسته و متقاطع است که باهم در قالب شبکه های مختلف قدرت تحولات جهانی را شکل می دهند. بر اساس منطق شبکه های قدرت، جایگاه کشورها در ساختار نظام بین الملل در مرحله توزیع قدرت، نه به صورت سنتی و خطی بلکه بر اساس میزان و تعیین کنندگی آن ها در شبکه های مختلف قدرت تعیین می شود. با توجه به اینکه خود بازیگران در شبکه ها سازمان دهی شده اند، شبکه های جهانی از طریق برنامه نویسی و سوئیچینگ بر روی سایر شبکه ها اعمال قدرت می کنند و بر همین اساس الگوی رقابت و همکاری در نظم شبکه ای شکل می گیرد.

با وجود گذشت هفتادوپنج سال از شکل گیری جامعه موزاییکی رژیم صهیونیستی، بحران های متعدد امنیتی و شکاف های مختلف اجتماعی و فرهنگی از جمله مسائل اقلیت های نژادی مانند آفریقایی تبارها، اعراب 1948 و بادیه نشین های نقب، مسائل مربوط به دگرباشان، خشونت علیه زنان، شکاف برطرف نشده یهودیان اشکنازی و سفارادی و جرائم راست گرایان افراطی علیه اعراب و چپ گرایان؛ همچنان این رژیم را تهدید می کند. مقاله پیش رو به دنبال پاسخ به این پرسش است که از میان تمامی شکاف ها و بحران های موجود در این رژیم، مهم ترین تهدید داخلی برای آن که بتواند تعیین کننده روندهای آینده آن باشد چیست؟ در پاسخ به این پرسش، این نوشتار نشان می دهد که با وجود گسل های فعال و نیمه فعال اجتماعی در این جامعه ساختگی، مهم ترین تهدیدی که هیچ گاه از میان نخواهد رفت و روز به روز بر زوایای تند آن افزوده خواهد شد، مسئله بحران هویت در رژیم است که جامعه مذهبی را در مقابل جامعه سکولار قرار داده و به نظر می رسد که این مشکل، تنها با حذف یکی از دو گروه رقیب برطرف خواهد شد.بر این اساس، پژوهش حاضر یک پژوهش کیفی با روش تبیینی-توصیفی است که با استفاده از داده های کمی و کیفی و روش گردآوری اسنادی و استنتاج کیفی از آن ها انجام شده است.

در عصر حاضر، تحلیل محتوای بیانیه های سیاستمداران در فضای مجازی هم چون توییتر، سخنرانی ها و... به شناخت شخصیت و تصمیمات آن ها کمک می کند. در سال های اخیر توییتر به عنوان بخشی از مجرای اطلاع رسانی دولت ها در عرصه های مختلف بوده است. این مقاله نیز به بررسی گفتمان مذاکراتی دونالد ترامپ چهل و پنجمین رئیس جمهور ایلات متحده می پردازد، تا از روند تصمیم گیری و روش مذاکراتی او پرده بردارد. دونالد ترامپ به واسطه سبک ارتباطی منحصربه فردی که به کار برده و استفاده گسترده از محتوای شبکه اجتماعی مانند توییتر، الگویی بی سابقه در دیپلماسی عمومی ایجاد کرد. در میان این روش برای دیپلماسی عمومی، انتقال هشدار ها و پیام های دو نالد ترامپ شخصیت مذاکراتی وی را نیز می توان یافت. مذاکره به عنوان یکی از ارکان اصلی دیپملاسی مدرن در گفتمان سیاسی دونالد ترامپ جایگاه ویژه ای داشته است. در این پژوهش تحلیل محتوای کمی با استفاده روش اظهار نظر سنجشی مورد استفاده قرار گرفته است. این مقاله با استخراج خودکار مفاهیم، تحلیل آماری بسامد واژگان و شناسایی الگو های زبانی در مجموعه ای از اسناد متنی سعی در تبیین روش مذاکراتی دونالد ترامپ داشته است . در به دست اوردن توییت ها ،ضرایب روش اظهار نظر سنجشی از برنامه پایتون و زبان طبیعی استفاده شده تا کار دقیق تر انجام پذیرد. مدل نظری این پژوهش ترکیبی از نظریه روانشناختی خودشیفتگی و نظریه رفتاری سیاسی چماق هویج است. این مدل نظری تبیین کننده نتایج به دست آمده از پژوهش است که از توییت های ترامپ در مورد کره شمالی استخراج شده است.

هدف پژوهش حاضر بررسی پیشران های مؤثر بر بحران یمن و سناریوهای محتمل بر اساس شرایط موجود است. جهت انجام این امر، 16 متغیر در ابعاد چهارگانه شناسایی گردید و در اختیار کارشناسان مسائل یمن قرار گرفت تا اثرگذاری مقابل هریک از متغیرها را اعلام نمایند. با توجه به گستردگی متغیرهای شناسایی شده و به جهت افزایش توان تحلیل نظری، نظریه پیچیدگی به عنوان چارچوب نظری انتخاب گردید. از میان تکنیک های موجود در آینده پژوهی، سناریونویسی با نرم افزار سناریوویزارد انتخاب شده است. یافته های پژوهش حاکی از آن است که چهار آینده محتمل برای یمن از ترکیب 16 متغیر قابل تصور است. مهمترین متغیرهای شناسایی شده که نقش پیشران را دارا هستند عبارت اند از: ساختار ناکارآمد سیاسی، شکاف قومی-مذهبی و فقدان دولت ملی. همچنین از جمله یافته های مهم پژوهش این موضوع است که ایران و عربستان به عنوان دو نیروی تأثیرگذار بر بحران یمن، دارای نقش تسهیل گر در حل بحران هستند و از توان کاهش بحران برخوردارند، اما این تأثیرگذاری به معنای حل بحران نخواهد بود. توافق ایران- عربستان اگرچه فضایی برای گفتگوهای دیپلماتیک فراهم کرده، اما نتوانسته است عوامل ساختاری بحران از جمله عدم تشکیل دولت ملی، مداخله خارجی و فروپاشی اقتصادی را در این کشور بهبود دهد. در انتها استدلال می شود که دستیابی به صلح پایدار در یمن مستلزم ایجاد چارچوب های سیاسی فراگیر، کاهش مداخلات خارجی و قطع حلقه های بازخورانی خشونت داخلی است.

هویت در سیاست خارجی ترکیه تحت تأثیر متقابل پیچیده عوامل تاریخی، فرهنگی و باورهای دینی شکل گرفته است. این هویت در حال تحول منجر به تغییرات قابل توجهی در روابط بین المللی ترکیه، به ویژه تحت زعامت حزب عدالت و توسعه (AKP ) شده است. سیاست خارجی حزب عدالت و توسعه در ترکیه با تغییر از رویکردهای سنتی رئالیستی -کمالیستی، به سوی تأکید بر اهمیت هویت و مفاهیم سازه انگارانه و عمق تاریخی – هویتی ترکیه متمایل شده است. مقاله حاضر به بررسی تأثیر انگاره های هویتی بر سیاست های این کشور در منطقه غرب آسیا به ویژه رویدادهای پسا خیزش عربی از سال 2011 تا 2023 می پردازد. تمرکز مقاله بر مفاهیم هویتی مانند نوعثمانی گرایی، گرایش به اخوان المسلمین، پان ترکیسم و چشم انداز اخیر قرن ترکیه قرار دارد. در این پژوهش، نحوه تأثیرگذاری این ایدئولوژی ها بر رویکرد ترکیه در ایجاد اتحادها، مدیریت منازعات منطقه ای و گسترش نفوذ این کشور تحلیل شده است. سؤال اصلی پژوهش این است که چگونه مفاهیم هویتی بر استراتژی غرب آسیایی ترکیه بین سال های 2011 تا 2023 تأثیر گذاشته اند؟ فرضیه محوری این نوشتار بر این امر قرارگرفته است که مفاهیم هویتی، ترکیه را به سمت پیگیری اهداف خود در منطقه از طریق تمرکز بر مفاهیم سازه انگارانه درسیاست خارجی، ایجاد شراکت هایی مبتنی بر پیشینه های مشترک دینی و قومی و معرفی خود به عنوان جانشین مدرن امپراتوری عثمانی سوق داده اند. با استفاده از روش توصیفی-تبینی، این مطالعه بینش هایی درباره انتخاب های استراتژیک ترکیه و باورهایی که اقدامات این کشور در غرب آسیا را هدایت کرده اند ارائه می دهد.

بررسی نقش گفتمان صلح لیبرال در شکل گیری، ساخت یابی، تعمیق و تداوم خشونت در خاورمیانه، هدف پژوهش حاضر است. گفتمان صلح لیبرال به عنوان داعیه دار ایجاد صلح پایدار و جهانی، به دلیل جهانشمولی و در نظر نگرفتن زمینه های متفاوت تاریخی-اجتماعی مورد نقد قرار گرفته است و در منطقه خاورمیانه، ارتباطی تاریخی با اروپامحوری و استعمار دارد. جغرافیای سیاسی خاورمیانه که با رویکرد شرق شناسانه، استعماری، نژادپرستانه و تحمیل خشونت به عنوان خصیصه فرهنگی منطقه، توسط غرب تعریف شده، گفتمان صلح لیبرال را به شکل دموکراسی سازی، برنامه های توسعه در دوران پس از جنگ جهانی دوم، گفتمان نئولیبرال صلح در طرح خاورمیانه جدید و ادغام اقتصادی در دوران جهانی شدن تجربه کرده است و از طریق مداخله گرایی، نماینده محوری، دموکراسی هدایت شده و به تعویق انداختن حل ساختاری منازعات به منفعت زایی از خشونت برای غرب منجر شده است. سؤال اصلی پژوهش این است: گفتمان صلح لیبرال چه تأثیری بر شکل گیری و تداوم خشونت در خاورمیانه داشته است؟ فرضیه پژوهش بر این مبناست که گفتمان صلح لیبرال خشونت را در خاورمیانه عادی سازی، نهادینه و بازتولید می سازد. چارچوب نظری پژوهش جامعه شناسی تاریخی بین الملل و روش شناسی آن مطابق این چارچوب، روش موردی-روایی است، جمع آوری داده ها نیز به روش کتابخانه ای انجام شده است. نتیجه پژوهش حاکی از آن است که گفتمان صلح لیبرال به عنوان گفتمانی بیرونی و شکست خورده در ایجاد صلح پایدار با آرام سازی لیبرال موجب نهادینه سازی خشونت و تداوم آن شده و جایگزین های آن چون صلح پسالیبرال، محلی و روزمره …نیز صنعتی سازی صلح و انسانی زدایی از منطقه را در پی داشته است.