زن در توسعه و سیاست (پژوهش زنان)

تجربه سقط جنین عمدی، زنان را هم در مرحله تصمیم گیری و هم در دوره پس از آن با موقعیتی تنش زا مواجه می سازد. هدف این پژوهش، شناسایی راهبردهای زنان در مواجهه با تجربه سقط جنین عمدی است. به این منظور، با اتخاذ رویکرد پدیدارشناسی توصیفی، مصاحبه های نیمه ساختاریافته عمیق با 40 زن دارای سابقه سقط جنین عمدی در استان البرز در سال 1403 انجام گرفت. یافته های پژوهش حاضر نشان می دهد زنان در مواجهه با تجربه سقط جنین عمدی، از راهبردهای متنوعی با چهار رویکرد کلی «کنش های حفاظتی-ترمیمی»، «واگشت اخلاقی»، «بنیان سازی توجیه گرانه» و «گریز همه جانبه» بهره می گیرند. «بنیان سازی توجیه گرانه» از طریق تلفیق استدلال های عقلانی، مذهبی و اجتماعی، تصمیم سقط را از حیطه رفتارهای تابویی خارج می کند و به انتخابی مشروع و اجتناب ناپذیر در چارچوب شرایط خاص زندگی تبدیل می سازد. رویکرد «گریز همه جانبه» به عنوان سازوکار دفاعی، با راهبردهای شناختی-هیجانی، از بار روانی این تصمیم می کاهد. رویکرد «واگشت اخلاقی» نیز بازتاب فرایند بازاندیشی انتقادی زنان در ارزیابی مجدد این تجربه در پرتو نظام ارزشی شخصی است. درنهایت، «کنش های حفاظتی-ترمیمی» بیانگر تلاش نظام مند برای مدیریت پیامدهای این تجربه از طریق راهکارهای پیشگیرانه و جبرانی است. این مجموعه راهبردها در کلیت خود، نمایانگر کوشش زنان برای حفظ توازن روانی-اجتماعی در بستر فرهنگی، اجتماعی و دینی حاکم است. نتایج این پژوهش می تواند مبنای علمی برای طراحی سیاست های جامع باروری و مداخلات روان شناختی هدفمند در سطح استان البرز قرار گیرد؛ به گونه ای که هم از سقط های عمدی پیشگیری کند و هم با ارائه خدمات مشاوره ای مبتنی بر راهبردهای سازگارانه شناسایی شده، از پیامدهای منفی روانی-اجتماعی سقط بکاهد.

برندسازی شهری با تقویت هویت، جذب گردشگر و ارتقای رشد اقتصادی، جایگاه ویژه ای در توسعه شهرها دارد. بااین حال، در تهران ظرفیت های فرهنگی و اجتماعی، به ویژه مشارکت زنان در ورزش، به دلیل پوشش رسانه ای محدود، سیاست گذاری ناکافی و نگرش های مردمحور، کمتر مورد بهره برداری قرار گرفته است. این پژوهش با هدف بررسی تأثیر مشارکت ورزشی زنان و بازنمایی رسانه ای آن بر برندسازی شهری تهران انجام گرفت. مطالعه از نظر هدف، کاربردی و از نظر روش، توصیفی-پیمایشی است. داده ها به صورت میدانی و کتابخانه ای گردآوری شدند. در میان ورزشکاران زن، مربیان، مدیران ورزشی و مسئولان شهرداری تهران، با نمونه گیری دردسترس پرسشنامه توزیع و ۳۴۲ پرسشنامه معتبر جمع آوری شد. برای سنجش متغیرهای پژوهش شامل هویت شهری، تصویر شهر، رقابت پذیری، مشارکت زنان در ورزش و پوشش رسانه ای، از پرسشنامه های استاندارد با مقیاس لیکرت استفاده شد. روایی پرسشنامه ها به تأیید متخصصان رسید و پایایی آن ها با آلفای کرونباخ بالاتر از 7/0 تأیید شد. تحلیل داده ها با نرم افزارهای SPSS-25 و SmartPLS-3 و آزمون های بوت استرپ و سوبل نشان داد مشارکت زنان در ورزش بر برندسازی شهری اثر معنادار دارد (001/0 p<؛ 42/0=β) و پوشش رسانه ای نقش میانجی تقویت کننده این رابطه را ایفا می کند (%15= VAF). این نتایج لزوم توجه به راهبردهای رسانه ای، توسعه زیرساخت های ورزشی و ایجاد فرصت های حضور زنان در سطوح مختلف ورزشی را برای ارتقای برند شهری و دستیابی به توسعه پایدار نشان می دهد.

پژوهش حاضر کیفی است و با هدف شناسایی موانع و چالش های فرزندآوری مجدد بنا به روایت زنان انجام شده است. داده های این پژوهش از طریق مصاحبه های کیفی نیمه ساختاریافته با 18 زن متأهل که ساکن استان تهران بودند گردآوری و سپس به روش تحلیل تماتیک شش مرحله ای تحلیل شد. درنهایت، داده ها در چهار مقوله اصلی «دغدغه های مالی و معیشتی»، «تعارض نگرشی در فرزندآوری»، «تحول در الگوهای مسئولیت پذیری والدین» و «سلامت و فرزندآوری» و دوازده مقوله فرعی «ناپایداری اقتصادی و بحران معیشت خانوار»، «نگرانی های تأمین شغل پایدار»، «کیفیت و هزینه های فرزندپروری»، «فرزندآوری تحت سلطه مصرف گرایی، رفاه گرایی و شبکه های مجازی»، «هویت زدایی از مادری و قضاوت فرهنگی علیه خانواده های پرجمعیت»، «پوچ گرایی و بدبینی وجودی به تولد انسان»، «بی اعتمادی به نهادهای تربیتی و آموزشی»، «مادری تک سرانه»، «والدگری فردگرایانه»، «ناباروری و نابرابری در دسترسی به درمان مؤثر»، «هزینه های پزشکی دوران بارداری و کاستی های ساختاری بیمه» و «فرسایش روانی والدین بر اثر ناهماهنگی نقش ها» طبقه بندی شدند. با توجه به مصاحبه های انجام شده مسائل اقتصادی به عنوان مهم ترین مانع مطرح شد. درنهایت باید اشاره کرد که در سیاست گذاری های اجتماعی و تحقق اهداف آن لازم است توجه ویژه ای به موانع و چالش های فرزندآوری مجدد صورت گیرد.

توانمندسازی زنان به عنوان محور توسعه پایدار، نیازمند ابزاری استاندارد برای سنجش ابعاد چندگانه آن است. این مقاله با هدف طراحی پرسشنامه ای روا و پایا برای سنجش توانمندسازی زنان ایرانی انجام گرفت. با بررسی پیشینه موضوع، مصاحبه و مشورت با متخصصان، پرسشنامه با ۳۷ گویه در هفت حوزه توانمندسازی روان شناختی، تصمیم گیری، اجتماعی، جنسیتی، اقتصادی، سلامت و رفاه و مدنی طراحی شد. سپس اعتبار سازه پرسشنامه با استفاده از تحلیل عاملی اکتشافی بررسی شد. نتایج، هفت زیرمقیاس را تأیید کرد که ۵۹ درصد از واریانس داده ها را تبیین کردند و ساختار منطقی ابزار را نشان دادند. درنهایت، پایایی پرسشنامه با محاسبه ضریب آلفای کرونباخ 83/0 برای کل مقیاس تأیید شد که حاکی از همسانی درونی مطلوب بود. استفاده از نمونه بزرگ و ترکیب روش های کیفی و کمی به افزایش اعتبار نتایج کمک کرد. ابزارهای موجود از توجه به ابعاد روانی-اجتماعی غافل اند و با بافت جوامع فارسی زبان تطابق ندارند، ولی این پرسشنامه جامع قادر است ابعاد پیچیده توانمندسازی زنان را در بافت فرهنگی-اجتماعی ایران اندازه گیری کند و با شناسایی چالش های ساختاری از جمله موانع فرهنگی-اجتماعی، قوانین تبعیض آمیز و نبود ابزارهای چندبعدی بوم محور، قوت ها و ضعف های برنامه ها را شناسایی کند. یافته ها نشان می دهد این ابزار نه تنها برای ارزیابی وضعیت کنونی کاربرد دارد، بلکه شکاف موجود در ابزارهای پیشین را پر می کند و با شناسایی موانع زمینه ای، داده های لازم را برای اصلاح سیاست ها، طراحی مداخلات چندبعدی و پایش پیشرفت به سوی اهداف توسعه پایدار فراهم می کند.

تصور بدنی به احساسات، ادراکات و ارزیابی های فرد درباره ظاهر فیزیکی خود اشاره دارد. در عصر جهانی شدن و گسترش رسانه ها، توجه به بدن اهمیت ویژه ای یافته است. این پژوهش به دنبال بررسی عمیق نگرش دختران مجرد به تصویر بدنی آن ها است. این تحقیق به روش کیفی با مصاحبه نیمه ساخت یافته از ۲۰ دختر مجرد ۱۸ تا ۳۵ ساله تبریز انجام شده است. نمونه گیری به صورت هدفمند با درنظرگرفتن معیارهای جمعیت شناختی صورت گرفت. در این پژوهش از تحلیل مضمون برای تجزیه و تحلیل داده ها استفاده شد. یافته ها نشان داد دختران جوان، به ویژه در موقعیت تجرد، میان پذیرش بدن خود و فشارهای اجتماعی در تنش هستند. رسانه ها با نمایش تصاویر غیرواقعی، مقایسه های اجتماعی را تشدید می کنند و موجب نارضایتی بدنی و کاهش اعتمادبه نفس می شوند. برخی افراد از طریق بازتعریف ارزش های شخصی و تمرکز بر سلامت از این چرخه خارج می شوند، اما تجربیات طرد اجتماعی اغلب به انزوا یا تمایل به تغییرات ظاهری منجر می شود. این فرایند نشان دهنده تأثیر عمیق عوامل اجتماعی و فرهنگی بر تصویر بدن و هویت فردی است. نگرش دختران مجرد تبریز به تصویر بدنی خود، پدیده ای چندوجهی است که تحت تأثیر عوامل فردی، اجتماعی و فرهنگی قرار دارد. این یافته ها نشان می دهد تصویر بدن نه تنها مفهومی فردی، بلکه محصول تعاملات پیچیده اجتماعی و فرهنگی است.

کارآفرینی زنان در جوامع درحال توسعه، با وجود نقش مؤثر در پیشبرد اهداف اقتصادی و اجتماعی، با موانع و چالش های متعددی مواجه است. پژوهش حاضر با هدف طراحی چارچوبی مفهومی برای تبیین مؤلفه های موفقیت کارآفرینانه و تعالی شخصی در میان زنان کارآفرین ایرانی انجام شده است. این مطالعه از نظر هدف کاربردی-توسعه ای و از نظر روش، کیفی با رویکرد روایت پژوهی است. مشارکت کنندگان هشت زن کارآفرین ایرانی هستند که به صورت هدفمند انتخاب شدند. داده ها از طریق مصاحبه های نیمه ساختاریافته گردآوری و به روش تحلیل مضمون تحلیل شدند. براساس یافته ها، چارچوب پیشنهادی از سه بعد اصلی تشکیل شده است: 1. ابعاد موفقیت کارآفرینانه و تعالی شخصی شامل مهارت های فردی (شناختی، ارتباطی، شخصیتی و مدیریتی)، مؤلفه های موفقیت کسب وکار (نوآوری و مدیریت) و رشد فردی؛ 2. عوامل مؤثر بر موفقیت شامل عوامل محیطی (نظیر دسترسی به منابع، فرهنگ کارآفرینی و حمایت های نهادی) و عوامل فردی (از جمله ریسک پذیری، انگیزش و بهره مندی از تیم کاری توانمند)؛ و 3. پیامدهای موفقیت در سه سطح فردی (افزایش اعتمادبه نفس و بهبود کیفیت زندگی)، کسب وکار (رشد و توسعه سازمانی) و اجتماعی (اشتغال زایی و مشارکت در توسعه اقتصادی). همچنین شرایط مداخله گر نظیر تغییرات فناورانه، بحران ها و زمینه های اجتماعی-فرهنگی به عنوان عوامل تأثیرگذار بر فرایند موفقیت شناسایی شدند. چارچوب حاصل از این مطالعه می تواند به عنوان الگویی کاربردی برای سیاست گذاران، نهادهای حمایتی و زنان کارآفرین برای برنامه ریزی، ارتقاس مهارت ها و ایجاد بسترهای حمایتی مؤثر به کار رود. این پژوهش با تأکید بر ماهیت چندبعدی موفقیت و تعالی شخصی در کارآفرینی زنان، زمینه ساز مطالعات تکمیلی در این حوزه است.

بهره وری زنان شاغل به مشارکت و سهم زنان در فعالیت های اقتصادی، تولید کالا و خدمات و ایجاد ارزش اقتصادی در یک جامعه اشاره دارد و تحت تأثیر عوامل مختلف حاکم بر ابعاد مختلف زندگی آنان قرار دارد. در این پژوهش تحلیلی-توصیفی، ابتدا با استفاده از روش مطالعه کتابخانه ای، چارچوب مفهومی عوامل اثرگذار بر بهره وری زنان شاغل در ابعاد فردی، خانوادگی، نهادی و سازمانی و نیز فرهنگی و اجتماعی شناسایی شد. سپس با استفاده از روش دلفی تعدیل شده و به شیوه پرسشنامه، با استفاده از نظرات خبرگان (زنان متأهل دارای تحصیلات بالاتر از دیپلم و حداقل 10 سال سابقه شغلی)، از میان 35 معیار استخراج شده براساس مدل مفهومی فوق، 10 عامل مهم اثرگذار بر بهره وری زنان شاغل در قالب سه معیار مشارکت اقتصادی زنان، اشتغال رسمی و حفظ بنیان خانواده معرفی شد. بعد از آن، با به کارگیری روش تحلیل فرایند سلسله مراتبی (AHP) و استفاده از نرم افزار Expert Choice این عوامل رتبه بندی شدند. نتایج نشان داد با تلفیق وزن عوامل در قالب سه معیار فوق، سه عامل امنیت شغلی، مجوزهای قانونی و کیفیت نهادی و نیز شرایط شغلی از مهم ترین عوامل مؤثر بر بهره وری زنان شاغل محسوب می شوند. به علاوه، عامل گسترش خانواده جایگاهی قابل انتظار در رتبه بندی عوامل مؤثر بر بهره وری زنان شاغل ندارد. به این ترتیب شاید بتوان گفت به دلیل گرایش روزافزون زنان به مشارکت در فعالیت های اجتماعی-اقتصادی و نیاز به کسب درآمد، تمایل به گسترش خانواده (تأهل و فرزندآوری) کاهش یافته است.