فرهنگ در دانشگاه اسلامی

هدف: پژوهش حاضر با هدف تحلیل انتقادی نظریۀ نسبی‌گرایی اخلاقی گیلبرت هارمن و بررسی پیامدهای آن بر فرهنگ و انسجام اخلاقی در دانشگاههای اسلامی انجام شد. این مطالعه در صدد بود خلأ پژوهشی موجود در ادبیات فلسفۀ اخلاق و مطالعات فرهنگی دانشگاهی را در پیوند با آموزه‌های اخلاق اسلامی پر کند. روش‌شناسی: پژوهش از نظر ماهیت، نظری- تحلیلی و از نظر هدف، بنیادی- کاربردی است. روش تحقیق، تحلیل مفهومی- انتقادی بود که طی آن، ابتدا مؤلفه‌های اصلی نسبی‌گرایی اخلاقی هارمن، واکاوی و سپس پیامدهای آن برای انسجام هنجاری و سبک زندگی اخلاقی در دانشگاههای اسلامی تحلیل شد. در ادامه، با بهره‌گیری از مفاهیم کلیدی اخلاق اسلامی، مانند حُسن و قُبح ذاتی افعال، عقل عملی، عدالت و فطرت انسانی، چارچوب بدیل اخلاقی برای مواجهه با چالش نسبی‌گرایی پیشنهاد شده است. یافته‌ها: پذیرش نسبی‌گرایی اخلاقی هارمن، بدون اتکا به اصول ارزشی ثابت، منجر به تضعیف مرجعیت اخلاقی، تعارض هنجاری و چندپارگی فرهنگی در فضای دانشگاهی، به ویژه در دانشگاههای اسلامی می‌شود. در مقابل، اخلاق اسلامی با تأکید بر اصول جهان‌شمول و عقلانی، ظرفیت بازسازی فرهنگ اخلاقی دانشگاهی را فراهم می‌آورد. نتیجه‌گیری: این پژوهش نشان داد که طراحی چارچوب اخلاقی بومی بر اساس آموزه‌های اسلامی، از طریق تدوین منشور اخلاقی اسلامی، برگزاری دوره‌های آموزش اخلاق و گفتگوهای میان‌فرهنگی، می‌تواند به ارتقای انسجام اخلاقی و کاهش چالشهای ناشی از نسبی‌گرایی کمک کند.

هدف: مسئولیت‌پذیری از عوامل کلیدی رشد جوامع انسانی و موفقیت تحصیلی و شغلی دانشجویان است. هدف از انجام این پژوهش، پیش‌بینی مسئولیت‌پذیری بر اساس هدفمندی در زندگی و نقش میانجی ذهنیت ساخت راه حل در دانشجویان بود. روش: روش پژوهش حاضر، توصیفی- همبستگی بود. جامعۀ آماری پژوهش، شامل دانشجویان دانشگاه محقق اردبیلی در سال تحصیلی 04-1403 بود و نمونۀ 258 نفره با روش خوشه‌ای انتخاب شد. داده‌ها با پرسشنامه‌های مسئولیت‌پذیری کالیفرنیا(1987)، هدف در زندگی کرامباف و ماهولیک(1969) و ذهنیت ساخت راه حل(جردن و همکاران، 2010) جمع‌آوری شد. تحلیل داده‌ها با همبستگی پیرسون و تحلیل مسیر در نرم‌افزارهای اس.پی.اس.اس نسخۀ 27 و آموس نسخۀ 24 انجام شد. یافته‌ها: نتایج نشان داد رابطۀ مستقیم بین هدفمندی در زندگی و ذهنیت ساخت راه حل، مثبت و معنادار است؛ اما رابطۀ معناداری بین هدفمندی و مسئولیت‌پذیری مشاهده نشد(01/0>p). همچنین، مدل رابطۀ بین ذهنیت ساخت راه حل و مسئولیت‌پذیری معنادار نبود. ضریب مسیر غیر مستقیم هدفمندی و مسئولیت‌پذیری از طریق ذهنیت ساخت راه حل نیز معنادار نبود. نتیجه‌گیری: هدفمندی با ذهنیت ساخت راه حل، ارتباط مستقیم دارد؛ اما پیش‌بینی‌کنندۀ مسئولیت‌پذیری نیست. پیشنهاد می‌شود پژوهشهای آینده، سایر متغیّرهای پیش‌بینی‌کنندۀ مسئولیت‌پذیری را بررسی و متولیان آموزش عالی به تقویت ذهنیت ساخت راه حل برای هدفمند کردن زندگی دانشجویان توجه کنند.

هدف: این مطالعه با هدف آسیب شناسی دانشگاهها از حیث توجه به امر خانواده و ارتباط آن با نهاد دانشگاه طراحی و اجرا شد. روش: روش انجام این پژوهش، پیمایش و ابزار گردآوری اطلاعات، پرسشنامه ای محقق ساخته بود؛ زیرا مطالعه ای با این عنوان و به روش کمّی یا کیفی در ایران و جهان انجام نشده است. این پرسشنامه، ترکیبی از سؤالات باز، بسته پاسخ و اولویت گذاری است. سؤالات چندگزینه ای بر اساس طیف لیکرت طراحی شده و نمره گذاری از 1 تا 5 متغیّر است. جامعه آماری تحقیق، شامل دانشجویان دانشگاههای دولتی تهران، دانشگاه فردوسی مشهد و دانشگاه تبریز به عنوان سه دانشگاه بزرگ بودند. بر اساس پیش برآورد نسبت بود و نبود صفت، تعداد نمونه برای دانشگاههای تهران، 224 و برای دانشگاههای تبریز و مشهد، 184 نفر برآورد شد. نمونه گیری به صورت طبقاتی متناسب با حجم بوده است. داده های به دست آمده از این طریق، با استفاده از نرم افزار تحلیلی- کاربردی اس.پی.اس.اس نسخه 25 پردازش و تحلیل شد. یافته ها: نتایج نشان می دهد که امیدواری ها و نگرانی هایی در دانشگاه در خصوص خانواده وجود دارد. قوانین حمایت از خانواده اجرا و به درستی اطلاع رسانی نمی شوند. نگاه مردانه بر آنها مسلّط و بوروکراسی بر آنها حاکم است. در برنامه ریزی ها به خانواده و تأهل توجه نمی شود. ترس از بچه دار شدن در حین تحصیل در دانشجویان متأهل وجود دارد. استرسهای دانشگاه به خانواده ها منتقل می شود. نگرانی از آسیبهای اخلاقی در دانشگاه وجود دارد و تا حدودی نگرش منفی به ازدواج و تأهل وجود دارد که اغلب رقم خیلی بالایی نیست. برخورد نامناسب با دانشجویان باردار و متأهل چندان رایج نیست و امکانات تا حدودی بین متأهلان و مجرّدان توزیع می شود. فضای منفی در دانشگاههای تهران نسبت به سایر دانشگاهها در برخی جنبه ها غالب تر است. نتیجه گیری: پیشنهاد می شود برنامه هایی برای اطلاع رسانی درباره قوانین حامی خانواده و نظارت و پیگیری اجرای قوانین حامی خانواده بعد از تصویب، تغییر نگرش برخی اساتید به تأهل و حمایت از خانواده، انعطاف پذیری دانشگاهها و گروههای آموزشی در برخی قوانین به نفع حمایت از خانواده و کاهش نگاه مسلط مردانه در قوانین، تدوین و اجرا شوند.

پژوهش حاضر با هدف شناسایی شایستگی مربیان دانشگاهی و حوزوی در راستای تربیت دینی با رویکرد سوارای فازی صورت پذیرفت. این پژوهش به لحاظ هدف، در زمره تحقیقات کاربردی و به لحاظ روش، در قالب تحقیقات کیفی- کمی است. جامعه آماری پژوهش شامل اساتید دانشگاه لرستان است که با موضوع پژوهش آشنایی دارند. اعضای نمونه با روش غیرتصادفی هدفمند از نوع قضاوتی انتخاب شدند که تعداد آنان 10 نفر است. به منظور جمع آوری داده ها از پرسشنامه محقق ساخته استفاده گردید. با بررسی های صورت گرفته از مرور ادبیات پژوهش به روش تطبیقی و همچنین، نظرخواهی از خبرگان، 20 عامل به عنوان شایستگی مربیان دانشگاهی و حوزوی شناسایی شد و تحلیل گردید. نتایج پژوهش نشان می دهد که عوامل اخلاص در یاددهی و یادگیری، نرمخویی و فروتنی، التزام به اسباب معنوی بیشترین وزن را به خود اختصاص داده اند. همچنین، عوامل عمل به مقتضای علم، انگیزه آفرینی، رعایت تساوی در فرایند یاددهی کمترین وزن را کسب کرده اند. ازاین رو، به منظور پیاده سازی شایستگی مربیان دانشگاهی و حوزوی در راستای تربیت دینی در دانشگاه لرستان باید بیشترین توجه به عواملی صورت پذیرد که بالاترین وزن را دارند.

هدف: پژوهش حاضر با هدف تبیین روابط فرهنگ و جوّ دانشگاهی ایران با نگرش به ازدواجهای دوره دانشجویی انجام شده است. روش: این پژوهش کاربردی، بر اساس رویکرد کمّی و روش توصیفی- همبستگی از نوع معادلات ساختاری انجام شده است. جامعه آماری پژوهش حاضر را دانشجویان دانشگاه سمنان در سال تحصیلی 4-1403 تشکیل می دادند که به صورت تصادفی طبقه ای، 324 نفر از آنان مورد مطالعه قرار گرفتند. برای جمع آوری داده ها از پرسشنامه های استاندارد فرهنگ دانشگاهی و جوّ دانشگاهی و برای سنجش نگرش دانشجویان نسبت به ازدواجهای دوره دانشجویی از پرسشنامه رغبت سنج ازدواج نسخه دانشجویی استفاده شده است. روایی و پایایی پرسشنامه های مذکور تأیید شد. برای تجزیه و تحلیل داده ها از روشهای آمار توصیفی و استنباطی و مدل معادلات ساختاری استفاده شد. تجزیه و تحلیل داده ها با استفاده از نرم افزارهای اس.پی.اس.اس-24 و اسمارت پی.ال.اس-4 انجام شد. یافته ها: میانگین متغیّرهای پژوهش، کمتر از حد متوسط و خرده مقیاسهای هنجارهای دانشگاه، ارتباطات و موانع ازدواج، بیشتر از حد متوسط بودند. افزون بر این، فرهنگ و جوّ دانشجویی با نگرش به ازدواجهای دوره دانشجویی رابطه مستقیم و معناداری دارد. همچنین فرهنگ دانشگاهی به واسطه جوّ دانشگاهی با ضریب اثر غیر مستقیم 142/0 بر نگرش به ازدواج در دوره دانشجویی تأثیر مثبت و معناداری دارد. نتیجه گیری: نگرش به ازدواج دانشجویان به عنوان کنشگران گذار از ارزشهای سنّتی به ارزشهای مدرن و پست مدرن، تحت تأثیر فرهنگ و جوّ دانشگاهی قرار گرفته، به سوی ارزشهایی حرکت خواهند کرد که بر عقل، آزادی فردی و تنوع تأکید دارند و خودشان نقش فعالی در این روند خواهند داشت.

هدف: با توجه به تأثیر گسترده سلامت معنوی بر فرد و جامعه همچنین اهمیت دانشجویان به عنوان سرمایه ها و آینده سازان کشور، پژوهش حاضر با هدف شناسایی چالش ها و ارائه راهکارهایی جهت ارتقاء سلامت معنوی دانشجویان انجام شد. روش: روش مطالعه کیفی و از نوع پدیدارشناسی بود. با استفاده از روش نمونه گیری هدفمند ملاکی، ۲۲ دانشجوی دانشکده روان شناسی و علوم تربیتی دانشگاه یزد انتخاب شدند. حجم نمونه بر اساس رسیدن به اشباع داده ها تعیین گردید. از طریق مصاحبه نیمه ساختاریافته، داده ها گردآوری شد. تحلیل داده ها با استفاده از روش کلایزی صورت گرفت و برای افزایش اعتبار، اقداماتی مانند مشارکت طولانی، خودبازبینی محققان و مستندسازی دقیق فرایند پژوهش انجام شد. یافته ها: یافته های پژوهش شامل دو مضمون اصلی و پنج مضمون فرعی بود که چالش های سلامت معنوی را در دو دسته عوامل تنش زای فردی و خانوادگی و چالش های محیط اجتماعی و دانشگاهی نشان داد. همچنین، آموزش و آگاهی بخشی، حمایت های محیطی و خودتنظیمی معنوی به عنوان راهکارهای مؤثر شناسایی شدند. نتیجه گیری: آموزش خانواده ها و کادر آموزشی در زمینه تربیت دینی، تربیت جنسی و ایجاد فضاهای گفت وگو و مشاوره، نقش مهمی در تقویت سلامت معنوی ایفا می کند. پیشنهاد می شود جهت ارتقاء سلامت معنوی دانشجویان، کارگاه هایی با محوریت سواد معنوی، خودشناسی و مدیریت تعارضات برگزار گردد.

هدف: این پژوهش با هدف مفهوم پردازی ویژگی تعادل در مدرسه صالح انجام شد. روش: رویکرد این پژوهش، کیفی و روش آن، تحلیل مضمون بود. در این پژوهش از روش نمونه گیری هدفمند استفاده شد و بر اساس آن، 16 نفر از متخصصان به عنوان مشارکت کننده انتخاب شدند. ابزار گردآوری داده ها مصاحبه نیم ساختاریافته بود. فرایند جمع آوری داده ها(اتمام نمونه گیری) تا اشباع نظری ادامه یافت. یافته ها: تحلیل داده ها نشان داد که ویژگی تعادل در مدرسه صالح را می توان در قالب دو مضمون فراگیر(تربیت متوازن و چندساحتی و تناسب در انتخاب محتوای آموزشی) و 13 مضمون سازمان دهنده(تربیت متوازن؛ توجه متوازن به دانش، نگرش و عملکرد؛ تربیت هیجانی و اجتماعی؛ تربیت معنوی، عبادی و اخلاقی؛ تربیت بدنی؛ تربیت اقتصادی و شغلی؛ تربیت تفکر نقّاد و منطقی؛ تربیت زیست محیطی؛ تربیت هنری و زبباشناختی؛ تربیت علمی و فنّاوری؛ تناسب محتوای آموزش با نیازها و ارزشهای جامعه؛ تناسب محتوای آموزش با نیازها و رغبتهای دانش آموزان؛ فقدان تناقض بین مفاهیم و مضامین محتوای آموزش) تبیین کرد. نتیجه گیری: بر مبنای این مضامین، 13 گزاره برای تبیین ویژگی تعادل در مدرسه صالح تدوین شد؛ که این 13گزاره می توانند مبنای کار آموزش و پرورش و مدارس در کاربست ویژگی تعادل در مدارس قرار گیرند.