مدیریت کسب و کارهای بین المللی

موفقیت مناطق آزاد به ارزیابی منظم و مستمر اجزا و نیز هماهنگی میان این عناصر بستگی دارد. مطالعه حاضر با هدف آشکارسازی اجزا و عناصر مناطق آزاد و ارائه چارچوبی برای ارزیابی و بهبود عملکرد این مناطق انجام شده است. روش انجام پژوهش توصیفی–تحلیلی و مبتنی بر اسناد کتابخانه ای است. داده های مورد نیاز از پایگاه استنادی اسکوپوس و همچنین گزارش های سازمان های بین المللی در بازه زمانی سال های 2000 تا 2025 استخراج شده است. تحلیل هم رخدادی واژگان به منظور شناسایی خوشه های اصلی و اجزای مناطق آزاد و نیز ارائه نتایج گرافیکی داده های بیبلیومتریک با استفاده از نرم افزار VOSviewer انجام شده است. با بررسی و مرور نظام مند ادبیات پژوهش، اجزای مناطق آزاد در قالب سه عنصر «چارچوب قانونی»، «مشوق ها» و «زیرساخت ها» شناسایی و مدل پژوهش ارائه شده است. تعامل میان این مؤلفه ها برای موفقیت مناطق آزاد بسیار حائز اهمیت است و لازم است از یکپارچگی و تعادل میان تمامی اجزا اطمینان حاصل شود. این مقاله چارچوب و ساختاری را تبیین می کند که با هدف پشتیبانی عملی و تقویت درک نظری سیاست گذاران و مدیران مناطق آزاد ارائه شده است. همچنین، با شناسایی و معرفی اجزای تشکیل دهنده مناطق آزاد، امکان ارزیابی امکان سنجی این مناطق در کشور و نیز انجام ارزیابی های منظم و بهبود عملکرد آن ها فراهم می شود.

مطالعه حاضر یک پژوهش کاربردی-توسعه ای است که با هدف طراحی مدل مدیریت استراتژیک عملکرد صادراتی هلدینگ سرمایه گذاری دارویی تامین بر اساس روش فراترکیب انجام شد. برای انجام این پژوهش از یک طرح پژوهش آمیخته اکتشافی استفاده گردید. جامعه مشارکت کنندگان پژوهش خبرگان، اساتید و صاحب نظران فعال در حوزه صادرات دارویی به تعداد 12 نفر می باشند که با روش نمونه گیری هدفمند انتخاب شده اند. در بخش کیفی برای گردآوری داده ها از ادبیات پژوهش و مقاله های مرتبط استفاده گردید و در بخش کمی نیز از پرسشنامه آنتروپی شانون و مدلسازی ساختاری-تفسیری استفاده شد. تحلیل داده ها در بخش کیفی با تحلیل کیفی فراترکیب انجام شد و در بخش کمی نیز از رویکرد آنتروپی شانون و مدلسازی ساختاری-تفسیری استفاده شد. براساس یافته ها مشخص شد کدهای عوامل استراتژیک، عوامل مدیریت، عوامل سازمانی، جهت گیری بازار صادرات، مدیریت طراحی محصول، عوامل محیط ملی و عوامل محیط بین المللی هفت رکن اصلی مدیریت استراتژیک عملکرد صادرات هستند و به منظور ارائه یک استراتژی صادرات موثر در شرایط فعلی، هفت عامل کلیدی استراتژی بین المللی گرایی، استراتژی سیستم های اطلاعات بازار، استراتژی بازارگرایی، استراتژی نوآوری گرایی، استراتژی رقابت گرایی، استراتژی یادگیری گرایی و استراتژی فناوری گرایی باید گنجانده شوند. درنهایت، پس از طی گام های پژوهش مدل مدیریت استراتژیک عملکرد صادرات هلدینگ سرمایه گذاری دارویی تامین ارائه گردید. سازه بازارگرایی صادرات (C07) در سطح 1 قرار دارد، سازه مدیریت طراحی محصول (C05) در سطح 2 قرار دارد، سازه های عوامل سازمانی (C01) و عوامل مدیریت (C02) در سطح 3 قرار دارند، سازه عوامل استراتژیک (C04) در سطح 4 قرار دارد و سازه های عوامل محیط بین الملل (C03) و عوامل محیطی (C06) در سطح 5 قرار دارند.

نوآوری مدل کسب وکار، به عنوان راهبردی کلیدی برای تضمین بقا و رقابت پذیری شرکت های دانش بنیان در بازارهای متلاطم بین المللی، نیازمند بازطراحی مستمر منطقِ خلق و ارائه ارزش و بهره گیری از رویکردهای پویا و انطباق پذیر در مواجهه با تغییرات محیطی است. هدف پژوهش حاضر موفقیت در نوآوری مدل کسب وکار بین المللی است که  در آن تأثیر قابلیت بازاریابی باز و آزمایش تطبیقی بازار بر نوآوری مدل کسب وکار و همچنین نقش میانجی همکاری دیجیتال و انعطاف پذیری استراتژیک در این روابط بررسی شده است. جامعه آماری پژوهش شرکت های دانش بنیان نوآور و فناور هستند که صادرات و یا فعالیت اقتصادی بین المللی دارند. نمونه آماری نیز 238 شرکت است که با استفاده از فرمول کوکران و از طریق روش نمونه گیری در دسترس انتخاب شدند. ابزار گردآوری داده ها پرسش نامه می باشد که پایایی آن با مقدار آلفای کرونباخ 839/0 تأیید شده است. همچنین تجزیه وتحلیل داده ها نیز با استفاده از روش مدل سازی معادلات ساختاری و نرم افزار اسمارت پی ال اس نسخه 2/3 صورت گرفته است. نتایج پژوهش نشان داد: 1) قابلیت بازاریابی باز با ضریب مسیر 599/0 تأثیر مثبت و معناداری بر نوآوری مدل کسب وکار دارد؛ 2) آزمایش تطبیقی بازار با ضریب مسیر 791/0 بر نوآوری مدل کسب وکار تأثیر مثبت و معناداری دارد؛ 3) همکاری دیجیتال با ضریب مسیر غیرمستقیم 182/0 نقش میانجی در رابطه بین قابلیت بازاریابی باز و نوآوری مدل کسب وکار ایفا می کند و 4) انعطاف پذیری استراتژیک با ضریب مسیر غیرمستقیم 168/0 نقش میانجی در رابطه بین آزمایش تطبیقی بازار و نوآوری مدل کسب وکار دارد. یافته های پژوهش بر اهمیت قابلیت بازاریابی باز و تعاملات دیجیتال، آزمایش تطبیقی در بازار و انعطاف پذیری استراتژیک جهت موفقیت در نوآوری مدل های کسب وکار بین المللی تأکید دارد.

امروزه دانش حسابداری مدیریت توجه به زنجیره تأمین شرکت ها را امری ضروری تلقی می کند. زیرا بی توجهی سهوی و یا غیرسهوی به این مهم می تواند پیامدهای مورد انتظار شرکت ها از جمله سودآوری، سهم بازار بیشتر و ایجاد ثروت و آورده بیشتر برای سهامداران را تحت شعاع و حتی دچار چالش جدی نماید. هدف این پژوهش، شناسایی و رتبه بندی عوامل موثر بر سیاست های اعتباری در زنجیره تامین در شرکت ها می باشد. به منظور شناسایی عوامل پیش گفته، ضمن مرور مطالعات قبلی، با بهره گیری از روش کیفی تحلیل تم مصاحبه نیمه ساختاریافته در سال 1404 صورت گرفته است. خبرگان مورد مصاحبه، هفده نفر از اساتید دانشگاه ها، فعالان و خبرگان بازار سرمایه بودند. مرور و بررسی ادبیات، پژوهش های صورت گرفته و همچنین نتایج مصاحبه ها، نشان از هشت تم اصلی است که عوامل مؤثر بر سیاست های اعتباری در زنجیره تامین در شرکت ها را طبقه بندی می کند. پس از شناسایی عوامل کلیدی از شیوه دلفی فازی به منظور رتبه بندی و همچنین پیدا کردن درجه اهمیت عوامل پیش گفته استفاده گردیده است. نتایج نشان داد که به ترتیب عوامل هزینه تامین، هزینه ذخیره سازی، انبار و نگهداری، هزینه فرآوری و تولید، هزینه های بازاریابی و فروش، هزینه های پشتیبانی، هزینه های اجتماعی، هزینه های مالی و سرمایه، سایر هزینه ها، در سیاست های اعتباری در زنجیره تامین شرکت ها موثر هستند.

در سال های اخیر، اهمیت پایداری و مسائل زیست محیطی در فعالیت های اقتصادی، به ویژه در حوزه صادرات، افزایش یافته است. شرکت های صادرکننده برای حفظ و ارتقای جایگاه خود در بازارهای جهانی، استراتژی های سبز و نوآورانه را اتخاذ نموده اند. این پژوهش با هدف شناسایی عوامل کلیدی مؤثر بر رقابت پذیری پایدار شرکت ها در صادرات سبز و ارائه یک مدل مفهومی انجام شده است. رویکرد پژوهش، آمیخته (کیفی و کمی) است. در فاز کیفی، با بهره گیری از روش فراترکیب، ۴۲ مقاله منتخب از میان ۱۷۴ مقاله موجود در پایگاه های اسکوپوس، ساینس دایرکت و گوگل اسکالر طی سال های ۲۰۱۵ تا فوریه ۲۰۲۵ تحلیل و ۱۱ مقوله اصلی استخراج شد. در فاز کمی، برای تحلیل روابط علّی میان مقوله ها، از روش دیمتل و نظرات ۱۰ نفر از خبرگان حوزه صادرات استفاده شده است. نتایج نشان می دهد که عوامل مؤثر بر رقابت پذیری پایدار صادرات سبز در سه لایه «پیشران» (جهت گیری استراتژیک و سیاست های کلان صادرات سبز، تحول دیجیتال، نوآوری سبز و مدیریت دانش سبز)، «محرک» (رقابت پذیری و مزیت های رقابتی در بازارهای سبز) و «پیامد» (عملکرد سازمانی، پایداری زیست محیطی، بازاریابی سبز، مدیریت زنجیره تامین سبز، قابلیت های سازمانی و ریسک های صادرات سبز) طبقه بندی می شوند. مدل مفهومی ارائه شده، ضمن پوشش خلاهای موجود در ادبیات، ابزاری عملیاتی و راهبردی برای مدیران و سیاست گذاران به منظور ارتقای جایگاه رقابتی شرکت ها در بازارهای جهانی فراهم می آورد.

هدف این پژوهش، طراحی الگوی توسعه پلتفرمی تجارت الکترونیک بین دو کشور ایران و روسیه با بهره گیری از هوش مصنوعی است. رویکردی این پژوهش کیفی و روش ترکیبی است. با تحلیل مضمون پلتفرم های موفق علی بابا وآمازون، مصاحبه نیمه ساختار یافته با 12 نفر از نخبگان حوزه فناوری و اقتصاد دیجیتال و تحلیل داده های از طریق فرایند سه مرحله ای کدگذاری باز، محوری و انتخابی مبتنی بر طرح نظام مند با استفاده از روش داده بنیاد به شناسایی مؤلفه های کلیدی  پرداخته است. همچنین جهت حساسیت نظری پژوهش و پشتوانه روش داده بنیاد به تحلیل مضمون اسناد و قوانین و مقررات تجارت الکترونیک ایران و روسیه پرداخته شد.  نتایج حاصل، منجر به 120 مقوله فرعی و 35 مقوله اصلی گردید. یافته های نشان می دهد که بهبود خدمات با هوش مصنوعی، مدیریت رفتار مخاطب و توسعه تجارت الکترونیک در چارچوب حقوقی ایران، شرایط علی مدل را تشکیل می دهند. برندسازی، استراتژی های رقابتی، انعقاد قرارداد الکترونیکی و تعامل با مشتری شرایط محوری هستند. مدیریت اطلاعات حساب کاربری، بهبود انبارداری مدرن، امنیت اطلاعات، تسهیل پرداخت آنلاین و تقویت زیرساخت های مالکیت معنوی، شرایط زمینه ای را ایجاد می کنند. ضعف قوانین حریم خصوصی و مالکیت معنوی و فقدان مرجعیت قانونی مستقل، شرایط مداخله گر محسوب می شوند. سیاست گذاری پلتفرمی، استراتژی های رقابتی، نوآوری پایدار، بهبود انبارداری و ارسال کالا، اصلاح قوانین حقوق مؤلف و امنیت سایبری، راهبردهای این الگوی تجاری هستند. پیاده سازی این مدل، تسهیل عقد قرارداد و توسعه تجارت دیجیتال را ممکن می سازد، اما چالش هایی در برندسازی و امنیت سایبری را نیز به همراه دارد.

این پژوهش با هدف تحلیل و شناسایی ذهنیت مدیران صنایع کوچک در پذیرش و همکاری در اجرای اقتصاد اشتراکی به عنوان راهکاری موثر در بهینه سازی زنجیره تامین و با بهره گیری از روش شناسی کیو انجام شده است. نوع پژوهش بر حسب هدف کاربردی و از حیث ماهیت، اکتشافی و در قالب تحقیقات آمیخته (کیفی-کمی) طراحی گردیده است. در مرحله کیفی، ضمن مرور ادبیات، 11 مصاحبه نیمه ساختار یافته با مدیران صنایع کوچک مستقر در شهرک صنعتی شماره یک کلانشهر اراک و با روش نمونه گیری گلوله برفی انجام شد. از مجموع 124 گزاره اولیه، با تائید خبرگان 36 گزاره به عنوان عبارات کیو انتخاب گردید. این عبارات در اختیار 21 نفر از مدیران قرار گرفت و چیدمان کارت ها بر اساس الگوی کیو صورت پذیرفت. با توجه به یافته ها و تحلیل عاملی با نرم افزار SPSS نسخه 26 مشخص گردید 4 الگوی ذهنی«پیشرو و تحول محور»، « محتاط و مقاوم به تغییر»، «واقع گرا و داده محور» و «تعاملی و شبکه محور» در این جامعه آماری وجود دارد که در مجموع 77 درصد واریانس کل را تبیین و پوشش می دهند. یافته ها نشان می دهد که موفقیت در پذیرش و پیاده سازی اقتصاد اشتراکی در صنایع کوچک، مستلزم شناسایی دقیق چالش های زیرساختی، ریسک های حقوقی و نگرانی های رقابتی است و این موانع باید از طریق آموزش های تخصصی، اصلاح مقررات و شبیه سازی فرآیندها مدیریت شوند. نتایج پژوهش می تواند برای سیاست گذاران و فعالان اقتصادی در حوزه صنایع کوچک مفید باشد.

این پژوهش با هدف شناسایی و تبیین ابعاد ادراک مدیران از عدم اطمینان محیطی در زمینه صادرات انجام شده است. با توجه به پیچیدگی فزاینده محیط بین الملل، شناخت دقیق این ابعاد برای تدوین راهبردهای اثربخش صادراتی یک الزام کلیدی محسوب می شود. تحقیق حاضر با رویکرد آمیخته انجام شد؛ در مرحله کیفی، از طریق ۱۵ مصاحبه نیمه ساختاریافته با خبرگان و تحلیل مضمون (کدگذاری سه مرحله ای)، ۵ مقوله اصلی و ۱۳ مقوله فرعی شناسایی گردید. در مرحله کمی، برای غربال و اولویت بندی این ابعاد از روش دلفی فازی طی دو مرحله استفاده شد. یافته های بخش کمی نشان داد که «مشکلات مبادله ارز» با میانگین فازی قطعی ۸۶۹/۰ و «نوسانات نرخ ارز» با میانگین ۸۴۵/۰ بالاترین رتبه را در ایجاد ادراک عدم اطمینان دارند، در حالی که مؤلفه «تغییرات اقلیمی و آب وهوایی» در دور اول دلفی فازی حذف گردید. نتایج نهایی بیانگر آن است که درک دقیق این ابعاد به شرکت ها کمک می کند  تا در محیط های پرتلاطم، واکنش های سریع تر و استراتژی های سازگارتر اتخاذ کنند. در نهایت، پژوهش بر ضرورت تقویت یادگیری سازمانی و بهبود سازوکارهای تحلیل محیطی برای ارتقای عملکرد صادراتی تأکید دارد.

در سال های اخیر، پدیده جهانی شدن و شکل گیری زنجیره های ارزش جهانی ساختار تجارت بین الملل را دگرگون کرده و نقش کشورها را از صادرکنندگان صرف کالاهای نهایی به مشارکت کنندگان در فرآیند جهانی تولید تغییر داده است. در این چارچوب، ماندگاری صادرات به عنوان شاخصی کلیدی برای سنجش موفقیت صادرات پایدار، اهمیت فزاینده ای برای کشورها یافته است. با توجه به اهمیت صنعت لبنیات در صادرات غیرنفتی ایران و بروز چالش هایی همچون ناپایداری بازارهای مورد نظر، هدف این پژوهش بررسی تأثیر مشارکت در زنجیره های ارزش جهانی بر ماندگاری صادرات شرکت های لبنی ایرانی است. در این راستا، تحلیل نقش متغیرهای میانجی چون کیفیت محصول، دسترسی به فناوری و سرمایه، تنوع بخشی جغرافیایی و عضویت در توافق نامه های تجاری، و همچنین متغیرهای تعدیل گر مانند پیچیدگی محصول، عمودی بودن صنعت و نهایی بودن کالا نیز مورد توجه قرار گرفته اند. این پژوهش از نظر هدف، کاربردی و از نظر شیوه اجرا، تحلیلی با رویکرد کمّی است. به منظور آزمون فرضیه ها، از روش معادلات ساختاری مبتنی بر حداقل مربعات جزئی استفاده شده است. ابزار گردآوری اطلاعات، پرسشنامه محقق ساخته ای بود که با استفاده از پیشینه پژوهش و مطالعات نظری تدوین شده و همچنین روایی محتوایی این پرسشنامه با استفاده از نظر تعدادی از خبرگان سنجیده شد. جامعه آماری شرکت های لبنی ایران و نمونه آماری شامل 12 شرکت فعال در این صنعت می باشد و داده ها از مدیران، کارشناسان این شرکت ها (در مجموع 96 پاسخ دهنده) گردآوری شده است. همچنین در این پژوهش تحلیل داده ها با استفاده از نرم افزار SmartPLS انجام شده است. نتایج تحلیل معادلات ساختاری نشان داد که مشارکت در زنجیره های ارزش جهانی تأثیر مثبت و معناداری بر ماندگاری صادرات دارد. همچنین مشخص شد که برخی متغیرهای میانجی مانند دسترسی به فناوری و سرمایه، کیفیت محصول و تنوع بخشی جغرافیایی در انتقال این اثر نقش معناداری ایفا می کنند. همچنین عضویت در توافق نامه های تجاری نیز به عنوان متغیر میانجی (واسط)، مسیر اثرگذاری GVC را بر ماندگاری صادرات تقویت می کند. از سوی دیگر، متغیرهای تعدیل گری چون پیچیدگی محصول، عمودی بودن صنعت و نهایی بودن کالا، اثرگذاری معناداری بر رابطه بین مشارکت در GVC و ماندگاری صادرات نداشتند. یافته های پژوهش نشان می دهد که مشارکت در زنجیره های ارزش جهانی، به ویژه از مسیر بهبود کیفیت محصول، افزایش دسترسی به فناوری و توسعه بازارهای صادراتی، می تواند نقشی کلیدی در پایداری صادرات صنایع لبنی ایران ایفا کند. در عین حال، عدم معناداری برخی متغیرهای تعدیل گر نظیر پیچیدگی محصول و عمودی بودن صنعت بیانگر آن است که ساختار زنجیره تأمین و ویژگی های تکنولوژیکی محصولات لبنی در ایران نیازمند بازنگری و ارتقاء هستند. بر این اساس، تدوین راهبردهای صادراتی مبتنی بر ارتقاء مشارکت در GVC ها، توسعه زیرساخت های فناوری و ارتقاء استانداردهای کیفی می تواند در تقویت موقعیت ایران در بازارهای صادراتی مؤثر واقع شود