پیشرفت های حسابداری

سالهاست که نگرانی ها در مورد حفظ سیاره زمین، به موضوع داغ جامعه، فعالیت های دانشگاهی و مشاغل تبدیل شده است. در این رابطه به ضایعات، مصرف انرژی، زندگی نسل های آینده و ... با دیدی متفاوت نگریسته می شود. در ایران به دلیل تازگی موضوعات پایداری، پژوهش های کمی در حوزه حسابداری پایداری صورت گرفته است ولی اقبال زیادی به این حوزه وجود دارد. لذا این پژوهش به بررسی تحقیقات صورت گرفته در حوزه حسابداری پایداری پرداخته است تا بینشی در مورد پژوهش های پایداری و ترسیم روندها و جهت گیری این پژوهش ها فراهم کند. در ای ن پ ژوهش، ب ا اس تفاده از روش کتاب سنجی یا نگاشت دانش، پژوهش های انجام شده طی سال های 2000 الی 2024 در دو سایت مرجع اسکوپوس و وب آو ساینس با استفاده از نرم افزار آراستدیو؛ شناسایی، بررسی، طبقه بندی و روند یابی شده اند. یافته های این پژوهش دیدی کلی به پژوهشگران درخصوص روند پژوهش های انجام شده، مرز دانش پایداری و جهت گیری آینده می دهد. همچنین از این یافته ها برای ایجاد چارچوب یا ساختار حوزه پایداری در حسابداری نیز می توان بهره برد. روش نگاشت دانش با ارائه اطلاعات کمی و دقیق، پژوهشگران را در شناخت موضوعات پژوهش و مسئله یابی، بهبود کیفیت مقاله ها، تحلیل تأثیر آنها و انتخاب بهترین راهکار در نگارش مقالات علمی یاری می کند.

هدف اصلی این پژوهش ﺑﺮﺭﺳﯽ تأثیر استراتژی ﻣﺎﻟﯿﺎﺗﯽ ﺑﺮ استفاده بهینه منابع ﺷﺮﮐﺖ ﻫﺎ با تأکید بر نقش شایستگی مدیریت و راهبری شرکتی شرکت های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران است. نمونه مورد مطالعه شامل 116 شرکت در یک دوره ده ساله از سال های 1393 الی 1402 است. با استفاده از نرم افزار Eviews و همچنین رگرسیون خطی چند گانه جهت تخمین مدل های فرضیه ها، یافته های پژوهش نشان داد، استراتژی مالیاتی (بر اساس دو معیار اجتناب مالیاتی غیرعادی و پناه مالیاتی) بر استفاده بهینه منابع تأثیر معکوس و معنادار دارد، همچنین ضمن تأثیر مثبت شایستگی مدیریت بر استفاده بهینه از منابع، تأثیر استراتژی مالیاتی(بر اساس معیار اجتناب مالیاتی غیرعادی) بر استفاده بهینه از منابع با افزایش شایستگی مدیریت تعدیل(افزایشی) می شود و ضمن تأثیر مثبت راهبری شرکتی بر استفاده بهینه از منابع، راهبری شرکتی تأثیر اجتناب مالیاتی (بر اساس دو معیار اجتناب مالیاتی غیرعادی و پناه مالیاتی) بر استفاده بهینه منابع را تعدیل (افزایشی) می کند.

پژوهش حاضر با هدف بررسی ارتباط بین پاداش هیئت مدیره و درماندگی مالی آتی با نقش تعدیلی مراحل چرخه عمر انجام شد. با استفاده از اطلاعات 174 شرکت پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران در طی بازه زمانی 1401-1390 در قالب یک فایل کاری متوازن (2088 مشاهده سال- شرکت) فرضیه های پژوهش با استفاده از رگرسیون چندگانه آزمون شدند. برای آزمون مدلهای رگرسیونی از رویکرد پانل ایستا با برآوردگر حداقل مربعات به عنوان رویکرد اصلی و از رویکرد پانل پویا با برآوردگر گشتاورهای تعمیم یافته به عنوان روش مکمل استفاده شد. نتایج آزمون های اصلی بیانگر وجود ارتباط مستقیم و معناداری بین پاداش مدیر عامل در سال جاری و احتمال درماندگی مالی در سال آتی بود. همچنین یافته ها نشان داد مراحل تولد، رشد و افول چرخه عمر تأثیر تعدیلی معناداری در ارتباط بین پاداش هیئت مدیره و احتمال درماندگی مالی در سال بعد دارد در حالی که این ارتباط در مرحله بلوغ از نظر آماری معنادار نیست. نتایج روش مکمل گشتاورهای تعمیم یافته نیز مؤید یافته های آزمون های اصلی بوده است. یافته های پژوهش به ادبیات نظریه چرخه عمر و ورشکستگی مالی اضافه می نماید. طبق نتایج پژوهش، تنظیم قرارداد پاداش هیئت مدیره بر مبنای نظریه قرارداد بهینه به عنوان عاملی در جهت کاهش درماندگی مالی به شرکت های درمانده توصیه می شود.

هدف: مدیران توانمند امکان برنامه ریزی و تغییر عملیات مالی شرکت در راستای دستیابی به اهداف خود را دارند. هدف از این پژوهش بررسی تاثیر رویکر گزارشگری جسورانه بر ارتباط بین صلاحیت حسابداری مدیران و حق الزحمه حسابرسی است. روش: به منظور بررسی موضوع مورد مطالعه از رگرسیونی داده های ترکیبی، در دوره زمانی 1395تا 1402 داده های 86 شرکت پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران جمع آوری و برای آزمون فرضیه های پژوهش مورد استفاده قرار گرفت. یافته ها: نتایج پژوهش نشان می دهد که صلاحیت حسابداری مدیران اثر معناداری بر حق الزحمه حسابرسی دارد. همچنین، نتایج پژوهش مبنی بر اینکه رویکرد جسورانه گزارشگری مالی تاثیر معناداری بر حق الزحمه حسابرسی دارد، رد شده است. در نهایت، نتایج پژوهش نشان داد که رویکرد جسورانه گزارشگری مالی تاثیر معناداری بر ارتباط بین صلاحیت حسابداری مدیران و حق الزحمه حسابرسی دارد. نتایج: بر اساس یافته های پژوهش صلاحیت حسابداری مدیران منجر به افزایش ریسک حسابرسی شده و موسسات به منظور کنترل این ریسک در سطحی قابل قبول مجبور به افزایش تلاش و حجم رسیدگی ها می-گردند که در قالب افزایش حق الزحمه حسابرسی خود را نشان می دهد. به عبارتی، حسابرسان در راستای کنترل گزارشگری فرصت طلبانه و نیز کنترل ریسک عدم کشف، حق الزحمه حسابرسی درخواستی را افزایش می دهند. دانش افزایی: صلاحیت حسابداری مدیران در بیشتر پژوهش های صورت گرفته، مبتنی بر کارایی و عملکرد مدیر بوده است ولی در این پژوهش سابقه و توانایی حسابرسی قبلی مدیر به عنوان معیاری برای توانایی لحاظ شده است تا بتوان از جنبه های مختلف اثر آن را بررسی نمود.

هدف پژوهش حاضر، بررسی تاثیر مسئولیت اجتماعی در الگوها مختلف محافظه کاری حسابداری با استفاده از روش های حداکثر درستنمایی-ساختاری و گشتاور تعمیم یافته در دوره زمانی 1391 تا 1402 برای 93 شرکت پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران می باشد. در این پژوهش به منظور بررسی این تاثیر، از شاخص مسئولیت اجتماعی در چهار مدل محافظه-کاری باسو (1997)، بال و شیوا کومار (2005)، گیولی و هاین (2000) و بیور و رایان (2000) استفاده شده است. طبق نتایج پژوهش، برای همه الگوها محافظه کاری این پژوهش، روش حداکثر درست نمایی-ساختاری، رویکرد بهتری نسبت به روش گشتاور تعمیم یافته است. همچنین نتایج پژوهش نشان می دهند طبق رویکرد حداکثر درست نمایی-ساختاری، شاخص اجتماعی مسئولیت اجتماعی در الگوها محافظه کاری باسو (1997) و بال و شیوا کومار (2005) اثر منفی معنی داری بر شاخص محافظه کاری داشته است. طبق رویکرد مزبور، شاخص مسئولیت اجتماعی در الگوها محافظه کاری بیور و رایان (2000) و گیولی و هاین (2000) اثر مثبت معنی داری بر شاخص محافظه کاری داشته است. علاوه بر این نتایج پژوهش در بین الگوها محافظه کاری، مدل باسو(1997) نسبت به سایر مدل ها، ارتباط عملکرد مسئولیت اجتماعی با محافظه کاری را بهتر نشان داده است.

بر اساس ادبیات پژوهش، لحن گزارش های همتایان به عنوان سیگنالی استراتژیک، دیدگاه شرکت را از شرایط اقتصادی و صنعتی شکل می دهد و بر تصمیم های سرمایه گذاری شرکت تأثیر می گذارد. لحن خوش بینانه همتایان مشوقی برای سرمایه گذاری است، درحالی که لحن بدبینانه همتایان، احتیاط و محافظه کاری را تقویت می کند. از طرفی فرض می شود که کیفیت بالای افشای اطلاعات همتایان با اثر سرریز قوی تر لحن همتایان مرتبط است و با افزایش رقابت در صنعت، اثر سرریز لحن همتایان بر سرمایه گذاری شرکت می تواند افزایش یابد. بنابراین، هدف پژوهش حاضر تعیین تأثیر لحن گزارشگری مالی شرکت های همتا بر سرمایه گذاری شرکت با در نظر گرفتن نقش تعدیلی کیفیت افشای اطلاعات و رقابت در صنعت است. نمونه پژوهش شامل 130 شرکت پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران طی سال های 1391 تا 1402 است و فرضیه ها با استفاده از الگوهای رگرسیونی و داده های تابلویی آزمون شدند. نتایج آزمون فرضیه ها نشان می دهد که هر چقدر لحن گزارشگری مالی همتایان خوش بینانه تر باشد، شرکت سرمایه گذاری بیشتری انجام می دهد. بدین مفهوم که لحن خوش بینانه همتایان، محیطی مطمئن ایجاد می کند که پتانسیل قوی بازار و ثبات را به مدیران نشان می دهد. از طرفی هنگامی که همتایان اطلاعات مالی باکیفیت بالا و شفاف منتشر می کنند، اعتبار لحن خوش بینانه آن ها افزایش می یابد و اعتماد مدیران را تقویت می کند. علاوه بر این، در صنایع رقابتی، مدیران ممکن است لحن خوش بینانه همتایان را به عنوان سیگنالی از تشدید رقابت در نظر بگیرند و به صورت محافظه کارانه تر تصمیم های سرمایه گذاری را اتخاذ نمایند.

اعتقاد بر این است که مشکلات نمایندگی انگیزه ای خاص برای انجام اقدامات غیرعادی در زمینه مسئولیت اجتماعی ایجاد می کند. اقداماتی که به دلایلی غیر از حداکثر کردن ارزش سهامداران صورت گرفته و ممکن است به تضعیف عملکرد شرکت منجر شوند. در این میان، حاکمیت شرکتی باکیفیت می تواند با کاهش مشکلات نمایندگی و در نظر گرفتن منافع تمامی ذینفعان، باعث کاهش این سرمایه گذاری های غیرعادی در مسئولیت اجتماعی شود. بر همین اساس پژوهش حاضر به بررسی تأثیر کیفیت حاکمیت شرکتی درونی بر رابطه بین مسئولیت اجتماعی غیرعادی و عملکرد شرکت پرداخته است. در این راستا اطلاعات مربوط به 105 شرکت پذیرفته شده در بورس اروراق بهادار تهران در دوره زمانی 1392 تا 1401 گردآوری شده و با استفاده از نرم افزارهای استاتا و ایویوز، مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. نتایج گواه آن است که مسئولیت اجتماعی غیرعادی اثر منفی و معناداری بر عملکرد شرکت داشته و همچنین کیفیت حاکمیت شرکتی اثر مثبت و معناداری بر عملکرد شرکت دارد. علاوه بر این، نتایج نشان داد که کیفیت حاکمیت شرکتی می تواند اثر منفی مسئولیت اجتماعی غیرعادی بر عملکرد شرکت را به صورت کاهشی تعدیل کند.

عدم قطعیت جزءِ لاینفکِ فعالیت های اقتصادی است که مدیران واکنش های متفاوتی به آن نشان می دهند. مدیریت سود یکی از مهم ترین ابزارها است که می تواند از انگیزه های متفاوتی در مدیران شکل گرفته و تحت تأثیر ساختارهای راهبری شرکتی از جمله ساختار مالکیت نیز قرار بگیرید. بر همین اساس، هدف پژوهش حاضر بررسی تأثیر عدم قطعیتِ جهانی بر مدیریت سود (تعهدی و واقعی) باتوجه به نقش تعدیل کنندگی مالکیت نهادی است. برای این منظور داده های مربوط به 122 شرکت بورسی طی سال های 1384- 1401 جمع آوری شده و به روش رگرسیون چند گانه مبتنی بر تحلیل ترکیبی داده ها مورد تجزیه وتحلیل قرار گرفته است. یافته ها نشان داده است که عدم قطعیتِ جهانی تأثیر معنا دار و مثبتی بر مدیریت سود تعهدی و واقعی داشته و مالکیت نهادی نقش تعدیل کنندگیِ تضعیف کننده در اثر عدم قطعیتِ جهانی بر مدیریت سود واقعی دارد. یافته های پژوهش حاضر می تواند برای حسابرسان، سرمایه گذاران و تحلیلگران مفید واقع شود.

هدف این پژوهش اولویت بندی نقش عوامل مؤثر روانشناسی در بازنمایی ذهنی بر توجیه رفتار و فرایند تصمیم گیری حسابداران مدیریت است. پژوهش از منظر جهت گیری در حوزه پژوهش های کاربردی قرار دارد و از نظر فلسفه پژوهش، روش پژوهش از نوع آمیخته است. در بخش کیفی پژوهش، بر اساس رویکرد تحلیل محتوا به شناسایی عوامل مؤثر روانشناسی بر توجیه رفتار و فرایند تصمیم گیری حسابداران در سال 1403 شد و پس از کدکذاری و طبقه بندی نظریه های شناسایی شده، الگوی موردنظر شامل 4 نظریه روانشناسی اصلی و 39 نظریه فرعی مرتبط به آنها ارائه شد. در بخش کمی نیز به با نظرسنجی از 10 نفر از خبرگان حوزه حسابداری مدیریت به شیوه دلفی فازی و همچنین با استفاده از پرسشنامه مقایسات زوجی و تحلیل سلسله مراتبی، اولویت بندی عوامل روانشناسی مؤثر در بازنمایی ذهنی مشخص شد. نتایج اولویت بندی نشان داد که به ترتیب عوامل روانشناسی انگیزشی، اجتماعی، شخصیتی و شناختی دارای بیشترین اولویت هستند.

ترک شغلی یکی از مشکلات جدی موسسات حسابرسی بوده و شناسایی و واکاوی علل آن از اهمیت زیادی برخوردار است. در همین راستا، هدف پژوهش حاضر تحلیل اثرات پدیده هایی همچون گرانباری شغلی، تعادل کار-زندگی، رضایت شغلی، تعهد سازمانی، و انگیزش بر قصد ترک شغلی حسابرسان است. به لحاظ روش، پژوهش حاضر توصیفی-همبستگی و از نوع الگوی-یابی معادلات ساختاری است. جامعه آماری پژوهش حاضر، حسابرسان شاغل در موسسات حسابرسی و حجم نمونه آماری 239 نفر بود. داده های پژوهش از طریق پرسشنامه و به روش نمونه گیری تصادفی ساده گردآوری شد. بازه زمانی پژوهش نیمه اول سال 1403 بود. تجزیه و تحلیل داده های پژوهش با استفاده از الگوی یابی معادلات ساختاری انجام شد. بنابریافته های پژوهش متغیر گرانباری شغلی باعث افزایش قصد ترک شغلی و متغیرهای تعادل کار-زندگی و تعهد سازمانی باعث کاهش قصد ترک شغلی می شوند. همچنین متغیر تعادل کار-زندگی دارای اثر میانجی بر روابط بین گرانباری شغلی با قصد ترک شغلی، رضایت شغلی، و تعهد سازمانی است. به علاوه یافته های پژوهش نشان دادند متغیر انگیزش بر رابطه بین گرانباری شغلی و تعادل کار-زندگی، رابطه بین تعادل کار-زندگی رضایت شغلی، رابطه بین تعادل کار-زندگی و قصد ترک شغلی دارای اثر تعدیلی است. یافته های این پژوهش به وضوح نشان می دهد که شناسایی و مدیریت مؤثر عوامل اثرگذار بر قصد ترک شغل حسابرسان، به عنوان یک عامل کلیدی در حفظ نیروی انسانی متخصص، ارتقای عملکرد و کاهش هزینه های موسسات حسابرسی مطرح می باشد.

هدف پژوهش حاضر، بررسی تأثیر نقش شبکه های چند سطحی انتشار نوآوری حسابداری مدیریت بر درماندگی مالی در چرخه های تجاری رکود و رونق اقتصادی بود. روش پژوهش حاضر به صورت آمیخته در دو بخش کیفی و کمی است. جامعه آماری پژوهش حاضر در بخش کیفی 8 خبره حسابداری و در بخش کمی نیز کلیه شرکت های پذیرفته شده در بورس و فرابورس اوراق بهادار تهران طی سال های 1390 تا 1401 بودند. نتایج نشان داد طی دوره پژوهش سال های 1390، 1393، 1395 (قوی ترین رونق)، 1396، 1399، 1400 و 1401 دوره های رونق و همچنین، سال های 1391 (عمیق ترین رکود)، 1392، 1394، 1397 و 1398 دوره های رکود می باشند. یافته ها نشان داد شبکه های چند سطحی انتشار نوآوری حسابداری مدیریت به سه شاخص نوآوری ذهنی با محوریت سرمایه فکری و تخصص مدیرعامل در صنعت، شاخص پیاده سازی نوآوری مبنی بر اتخاذ یک شیوه یا ابزار جدید در حسابداری مدیریت و شاخص ارتقاء با محوریت شدت هزینه تحقیق و توسعه به دارایی های شرکت و فشار رقابت در صنعت تقسیم می شود. نتایج آزمون فرضیه ها حاکی از آن بود که نوآوری حسابداری مدیریت بر درماندگی مالی تأثیر منفی و معناداری دارند و این تأثیرگذاری در دوره رونق اقتصادی پابرجاست اما در دوره رکود نوآوری حسابداری مدیریت بر درماندگی مالی تأثیر معناداری ندارند. یافته ها نشان می دهند که نوآوری حسابداری مدیریت می توانند در دوره های رونق اقتصادی با کاهش درماندگی مالی، به بهبود پایداری مالی شرکت ها کمک کنند، اما در دوره های رکود اقتصادی، این تأثیرگذاری معنادار نیست و نشان دهنده نیاز به استراتژی های مکمل برای مدیریت درماندگی مالی در شرایط نامطلوب اقتصادی است. این نتایج می توانند برای حسابداران، مدیران مالی و سیاست گذاران به عنوان یک راهنمای عملی برای بهره برداری از شبکه های نوآوری در جهت بهبود عملکرد مالی و مقابله با چالش های اقتصادی به کار روند.

این پژوهش با هدف طراحی الگویی برای بلوغ حسابداری انتقادی و ارتقای کیفیت منافع اجتماعی با تأکید بر نقش تئوری نمایندگی انجام شد. مسئله اصلی پژوهش، فقدان ساختاری جامع برای تحلیل و بهبود نظام حسابداری در راستای تأمین منافع اجتماعی بود. برای این منظور، از نظریه داده بنیاد و مصاحبه با 33 نفر از خبرگان به شناسایی عوامل کلیدی در راستای موضوع پژوهش در سالهای 1402-1403پرداخته شد. مدل نهایی شامل 219 کد اولیه و 18 کد ثانویه، در قالب شش دسته اصلی (عوامل علی، زمینه ای، مقوله محوری، مداخله گر، راهبردها و پیامدها) ارائه و با روش دلفی فازی اعتبارسنجی گردید. نتایج، چارچوبی کاربردی برای تقویت نظام حسابداری و پاسخگویی اجتماعی ارائه می دهد. نتایج نشان داد دستیابی به کیفیت منافع اجتماعی با تاکید بر نقش تئوری نمایندگی با چالش ها و محدودیت-هایی همراه و متأثر از عوامل گوناگونی می باشد که بایستی با کمک تئوری حسابداری انتقادی به اصلاح آنها اقدام کرد و از طریق دانش افزایی، اصلاح نظام حسابداری و موارد قانونی در راستای دستیابی آحاد مردم جامعه به افزایش کیفیت منافع اجتماعی اقدام نمود. این یافته هامی توانند به سیاست گذاران، سازمانهای دولتی و نهادهای مرتبط کمک کنند تا با شناسایی چالشها و محدودیت های موحود، سیاست هایی تدوین کنند که ضمن تقویت عدالت اجتماعی، شفافیت و پاسخگویی را در نظام حسابداری ارتقا دهند.