درخت حوزه‌های تخصصی

تاریخ

حوزه‌های تخصصی
ادبیات اقتصاد تاریخ تربیت بدنی جغرافیا حقوق روانشناسی زبان شناسی علم اطلاعات و دانش‌شناسی علوم اجتماعی علوم اسلامی علوم انسانی علوم تربیتی علوم سیاسی فلسفه و منطق مدیریت مطالعات زنان هنر و معماری
ایران اسلامی ایران باستان ایران پیش از تاریخ تاریخ جهان فلسفه تاریخ گروه های ویژه نقد و بررسی کتاب
ترتیب بر اساس: جدیدترینپربازدیدترین
فیلترهای جستجو: فیلتری انتخاب نشده است.
نمایش ۲۱ تا ۴۰ مورد از کل ۲۸٬۸۳۲ مورد.
۲۱.

سوسیال دمکراسی ملی مذهبی در بیان جنبش جنگل(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
منبع: تاریخ ایران بهار و تابستان ۱۴۰۵ شماره ۱ (پیاپی ۴۰) 245 - 268
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۳ تعداد دانلود : ۲
جنبش جنگل در راستای تحقق واقعی نظام مشروطه، رویکردی سوسیال دموکراتیک را دنبال می کرد. موضوع نوشتار پیشِ رو بررسی الگوی سوسیال دموکراتیک ارائه شده در بیان جنبش جنگل است. به عبارتی، تحقیق پیشِ رو در صدد پاسخ به این مسئله است که رویکرد جنبش جنگل نسبت به اندیشه سوسیال دموکراتیک چگونه بوده و نوع مواجهه در این برخورد به چه شکل بوده است؟ در تحقیق پیشِ رو، برای جمع آوری و گردآوری داده ها و سنجش صحت و سقم آن ها از روش تحقیق تاریخی استفاده شده است. یافته ها نشان می دهد که جنگلی ها در تعیین جهت گیری سیاسی و اجتماعی، خوانشی متأثر از ایدئولوژی سوسیال دموکراسی در تلفیق با هویت ملی و مذهبی ارائه کرده اند. در مسیر تکاپوی گفته شده، گذار از پروژه دفاع از مشروطه به برپایی یک ساختار قدرت جایگزین، بر اساس اصول سوسیالیستی، ملی گرایی و استقلال کامل، مد نظر بود. آن ها در ارائه برخی برنامه ها و به ویژه تأسیس جمهوری، همسو با سوسیال دموکرات ها عمل کردند. با این حال، ملی گرایی، رادیکالیسم و ضد امپریالیسم، پیوند استراتژیک آن ها با دین، مخالفت با کمونیسم وارداتی و قائل بودن به نوعی سوسیالیسم بومی و مستقل، از جمله نقاط افتراق آن ها بود. ویژگی های فضای زبانی گفتمانی و فکری اجتماعی و نیز زمینه سیاسی تاریخی حاکم، از جمله مداخلات همه جانبه انگلیسی ها و تجاوزات گسترده روس ها و در نتیجه از بین رفتن استقلال، وقوع جنگ جهانی اول، ناکامی دولت در حل بحران های اقتصادی و سیاسی، تشدید تنش های سیاسی، نزاع های گفتمانی سنتی و مدرن، عدم توفیق رویه های سیاسی، ایجاد و گسترش سازمان هایی با تفکرات رادیکال و گسترش اندیشه مبارزه قهرآمیز در سطح منطقه، در شکل گیری این بیان از سوسیال دموکراسیِ ملی و مذهبی تأثیرگذار بوده است.
۲۲.

واکاوی فعالیت های نهضت آزادی جهت حفظ هویت سیاسی-ایدئولوژیک و استمرار مبارزه در دوران فترت فعالیت های سیاسی(1356-1342)(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
منبع: تاریخ ایران بهار و تابستان ۱۴۰۵ شماره ۱ (پیاپی ۴۰) 289 - 314
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۴ تعداد دانلود : ۲
نهضت آزادی ایران، با توجه به تأثیرات انکارناپذیر خود بر روند تحولات انقلابی، بخش قابل توجهی از مطالعات سیاسی معاصر را به خود معطوف داشته است. این حزب، اندکی پس از تأسیس، با بازداشت گسترده رهبران خود روبه رو شد و محدودیت های شدیدی را تجربه کرد؛ به گونه ای که تا آغاز فضای باز سیاسی، از هرگونه فعالیت حزبی و تشکیلاتی علنی بازماند. با این حال، این جریان توانست با اتخاذ سازوکارهایی متناسب با دوران فترت، هویت سیاسی–ایدئولوژیک خود را حفظ کرده و در مسیر مبارزه علیه حکومت پهلوی، به همگرایی با جریان انقلابی دست یابد. از این رو، پژوهش حاضر با روشی تاریخی و رویکردی توصیفی–تحلیلی و با تکیه بر منابع کتابخانه ای، نشریات و اسناد، در پی آن است تا چگونگی استمرار مبارزه و بازسازی تشکیلاتی این حزب را در دوره رکود فعالیت های سیاسی مورد واکاوی قرار دهد. در این راستا، یافته های پژوهش با طرح این پرسش که «نهضت آزادی چگونه توانست هویت سیاسی–ایدئولوژیک و تداوم روند مبارزاتی خود را در دوران فترت فعالیت های سیاسی علیه حکومت پهلوی حفظ کند؟» بر این مبنا استوار است: نهضت آزادی در این شرایط، با بهره گیری از ظرفیت نیروهای جوان برای ایجاد تشکیلات زیرزمینی و فعالیت های مخفیانه، سازمان دهی فعالیت های آموزشی و پژوهشی و برگزاری جلسات مناظره و سخنرانی در زندان، سازمان دهی و مدیریت شاخه های خارج از کشور و تعامل فعال با مجامع بین المللی و امام خمینی، و در نهایت فعالیت فکری-اسلامی در سایه نهادهای مرتبط و ساماندهی مجدد فعالیت های حزبی از طریق مؤسسان اولیه اش، توانست از هویت سیاسی–ایدئولوژیک خویش صیانت کند و تداوم جریان مبارزاتی خود را تضمین نماید.
۲۳.

Typology of Gravestones in the Islamic Cemetery of Shahsavar, Izeh, Iran

نویسنده:
منبع: Sinus Persicus, Volume ۳, Issue ۵, January ۲۰۲۶ 31 - 54
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱۱۲ تعداد دانلود : ۱۳۶
The Islamic era tombstones of Shahsavar Cemetery in Izeh, southwestern Iran, reflect a rich tapestry of religious, cultural, and socio-economic values embedded in local Bakhtiari traditions. This study explores the typology and semiotics of 632 gravestones dating from the Zand, Qajar, and Pahlavi periods to the contemporary era. These gravestones, which range from simple slabs to sculpted lion figures and tiered, crenellated forms, serve as commemorative markers and visual expressions of identity, status, and belief. Utilizing a dual-method approach —historical document analysis and ethnoarchaeological fieldwork— this research categorizes the gravestones into five primary types: simple, tiered-crenellated, stone lion (bardshir), arched (mihrab-shaped), and anthropomorphic. The study reveals that the selection and design of tombstones were highly codified within the Bakhtiari tribal hierarchy, governed by symbolic traditions and cultural legitimacy. These forms also encode valor, piety, and transcendence, linking the deceased with tribal memory and spiritual continuity. The findings contribute to the broader understanding of funerary art in post-Islamic Iran.
۲۴.

Tracing the Lost Fire of Ādur Farnbāg: Archaeological Evidence from Bardestān, Persian Gulf

نویسنده:
منبع: Sinus Persicus, Volume ۳, Issue ۵, January ۲۰۲۶ 85 - 108
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱۱۰ تعداد دانلود : ۱۰۰
Fire held particular significance among Zoroastrian Iranians, possessing varying degrees of importance. There were three groups of fire associated with rituals. The most sacred of these was the fire of Bahram, known as the fire of the victorious king, which was to burn perpetually in the fire temples of Ādur Gušnasp, Ādur Farnbāg, and Ādur Burzēn-Mihr under all circumstances. The fire temple of Ādur Gušnasp is located in Takht-i Soleiman, Takab (Northwest of Iran), and Ādur Burzēn-Mihr is situated in the region of Rivand in Khorasan (Northeast of Iran). However, there is a discrepancy regarding the location of the fire of Ādur Farnbāg or the fire temple of the priests. Some researchers, orientalists, and many historical geographical documents have suggested the Karyan region of Fars, but conclusive evidence has not been provided. In the archaeological study of the Bardestān desert region and the Sasanian site of Koyu, a newly discovered seal bearing an inscription referring to the fire of Ādur Farnbāg has proposed a new hypothesis concerning the location of the state fire of Ādur Farnbāg. This paper will introduce the site and the newly found seal, and the reasons for proposing the Bardestān desert region as the location for the fire of Ādur Farnbāg will be discussed. This research was conducted through field surveys and comparative library studies, aiming to address one of the most significant questions in Sasanian archaeology regarding the location of the fire temple of Ādur Farnbāg.
۲۵.

عهدنامه ی ترکمانچای و ولایتعهدی محمد میرزا؛ یک بازاندیشی تاریخی(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
منبع: جستارهای تاریخی سال ۱۷ بهار و تابستان ۱۴۰۵ شماره ۱ (پیاپی ۳۳) 191 - 225
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۵ تعداد دانلود : ۶
یکی از انگاره های مسلط در تاریخ نگاری ایران، وابسته دانستن ولایتعهدی محمد میرزا به عهدنامه ی ترکمانچای است. مطابق این دیدگاه، چون روس ها در عهدنامه ی ترکمانچای سلطنت را در خاندان عباس میرزا تضمین کرده بودند، ازاین رو با مرگ عباس میرزا، فتحعلی شاه زیر فشار روس ها و الزامات عهدنامه ی ترکمانچای مجبور شد که حقوق فرزندان خود را نادیده بگیرد و فرزند عباس میرزا و نوه ی خود، محمد میرزا را به ولایتعهدی برگزیند. مقاله ی حاضر با روش توصیفی-تبیینی و با رهیافتی انتقادی، در صدد بازاندیشی و به چالش کشیدن این دیدگاه رایج و مسلط در تاریخ نگاری معاصر است پرسش اصلی پژوهش این است که آیا عهدنامه ی ترکمانچای، آن گونه که در اکثر پژوهش های تاریخی بازتاب یافته، نقش اصلی در ولایتعهدی محمد میرزا ایفا نموده است؟ در پاسخ به این پرسش، پس از بازخوانی تاریخ نگاری های موجود، نگارنده با تحلیل فصل هفتم عهدنامه ی ترکمانچای نشان می دهد که این فصل، از نظر حقوقی برای روسیه، حقِ دخالت در جانشینی محمدمیرزا قائل نشده است. همچنین، بررسی واکنش روس ها پس از درگذشت عباس میرزا و روند انتخاب محمد میرزا به ولایتعهدی، مؤید این نکته است که واکنش روسیه پس از مرگ عباس میرزا، نه تنها فوری و تهدیدآمیز نبود، بلکه عملاً در امتداد سیاست های فتحعلی شاه بود. این مقاله با ارائه شواهد تاریخی و تحلیلی نو از فصل هفتم عهدنامه ی ترکمانچای، در تلاش است این کلان روایت رایج را به نقد بکشد و دیدگاهی متفاوت در مورد ولایتعهدی محمد میرزا ارائه دهد.
۲۶.

Dahāneh-ye Qolāmān, An Achaemenid City in Southeastern Iran

نویسنده:
منبع: Sinus Persicus, Volume ۳, Issue ۵, January ۲۰۲۶ 55 - 63
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱۱۰ تعداد دانلود : ۱۰۹
Many archaeological remains from the Achaemenid empire have been found in various lands; therefore, many authors have researched and written about this empire’s cultural and civilizational features. Dahāneh-ye Qolāmān is one of the valuable sites of this empire that still stands. Dahāneh-ye Qolāmān is located 30 kilometers southeast of Zabol and was one of the important sites of the Achaemenids in southeastern Iran. The site was discovered in the 1960s by Italian archaeologist Umberto Scherato, who began archaeological excavations in 1962. Archaeological studies have shown that the structures of this city were built on a high terrace and were used in at least two periods of settlement. A look at the two different types of architectural structures, namely huge buildings and smaller buildings, indicates the various uses of these buildings. Among the large buildings, building number 3 was a large religious structure, building number 1 was a large civil building, and building number 2 was an administrative building. Buildings 4, 5, 6, and 7 were residential and private, all located in the eastern part of the city, and building 15 was an industrial building with religious production. Buildings numbers 16 and 17 were also large public buildings.
۲۷.

تلاش برای برتری دریایی: نادرشاه، جان التون و رقابت های امپراتوری در دریای کاسپی(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
منبع: تاریخ ایران بهار و تابستان ۱۴۰۵ شماره ۱ (پیاپی ۴۰) 269 - 287
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۷ تعداد دانلود : ۴
نوشتار حاضر در صدد بررسی سیاست های دریایی نادرشاه افشار در دریای کاسپی طی دهه ۱۱۵۰ق/۱۷۴۰م است و آن را در چارچوب رقابت های ژئوپولیتیکی روسیه و بریتانیا و نقش جان التون در انتقال دانش و سازمان دهی دریایی اروپایی به سواحل جنوبی این پهنه تحلیل می کند. فرض بنیادی پژوهش آن است که تأسیس ناوگان دریایی نادر نه صرفاً پاسخی لجستیکی به الزامات جنگ داغستان، بلکه بخشی از راهبرد دولت سازی وی برای اعمال حاکمیت ملی و درهم شکستن انحصار دریایی قدرت شمالی بود. روسیه پیشتر با اتکا به اصلاحات پترِ اول و تثبیت محور آستاراخان–ولگا، مزیتی پایدار ایجاد کرده و دریا را به حوزه نفوذ تقریباً انحصاری خود تبدیل کرده بود. یافته های مبتنی بر اسناد آرشیوی روسیه و گزارش های بریتانیایی نشان می دهد که ایران اگرچه با استخدام جان التون و تأسیس کارگاه های چمخاله و مشهدسر در انتقال «دانش فنی» و «نقشه برداری» در کوتاه مدت موفق بود، اما کمبود مهارت های تخصصی، وابستگی شدید به گلوگاه های تأمین، و کنترل مرحله به مرحله روسیه، این پروژه را آسیب پذیر و شکننده ساخت. روسیه که حضور التون و فعالیت های کمپانی مسکوی را تهدیدی مستقیم برای انحصار ترانزیتی خود می دانست، سیاست «خفگی نرم» را به کار گرفت و با فرمان ۱۷۴۶م/۱۱۵۹ق مبنی بر ممنوعیت تجارت بریتانیا از مسیر ولگا، شریان حیاتی تأمین تجهیزات ناوگان ایران را عملاً مسدود کرد. با قتل نادرشاه در ۱۱۶۰ق/۱۷۴۷م و فروپاشی تمرکز سیاسی–مالی دولت، این طرح که فاقد ریشه های نهادی پایدار بود، از پشتیبانی ساختاری محروم شد و به سرعت رو به زوال رفت. برآیند این تجربه نشان داد که اراده سیاسی و انتقال فناوری، بدون «استقلال لجستیکی از محور ولگا» و در غیاب «دیپلماسی متوازن»، توانایی لازم برای مقابله با هژمونی دریایی تثبیت شده روسیه را فراهم نمی کند.
۲۸.

The Ethnoarchaeological Approach to the Cenotaph or Memorial Grave Tradition: A Case Study of Mafegeh in the Bakhtiari Region of Southwestern Iran(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
منبع: Persica Antiqua, Volume ۶, Issue ۱۰, January ۲۰۲۶ 55 - 75
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۹۹ تعداد دانلود : ۱۰۸
Understanding the descriptions of graves and historical mortuary practices is crucial for interpreting contextual information and broader social significance. This study employs an interdisciplinary approach, drawing from archaeological literature, anthropological evidence, and sociological theory to expand the range of possible interpretations. The research is based on ethnoarchaeological research on the mourning ritual of the Bakhtiari people in southwest Iran. A ritual that exemplifies memorials is embodied in monuments called Mafegeh for individuals or groups whose remains are elsewhere. The conceptual framework encompasses the theoretical and methodological aspects of comparing ethnographic and archaeological data. This framework provides a comprehensive approach to effectively analyzing and drawing connections between these two data types. Fieldwork involves conducting archaeological surveys, interviews, and direct ethnographic observations to document the Mafegeh. The study shows theoretical considerations and emphasises the reluctance to forget the dead. Nonreligious beliefs and mental states underlie many motivations of this practice. It may be that mafageh is driven by other symbolic, emotional, and practical reasons, and that has little to do with a belief in immortal souls. Such historically and culturally recurring funerary practices suggest that humans are predisposed to believe in and prepare for an afterlife. A possible reason would have been that the deceased had died elsewhere; thus, the memorial structure was erected to honour him. The research exclusively involves men, and no instances related to women were found.
۲۹.

On Foot or on Horseback? The Honorable Way of Dueling in Pre-Islamic Iran based on Ferdowsi’s Shahnameh

نویسنده:
منبع: Caspian, Volume ۳, Issue ۵, January ۲۰۲۵ 23 - 34
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱۰۵ تعداد دانلود : ۱۰۱
Duels, despite their cultural visibility and symbolic significance, were never a common nor universal form of conflict resolution. In the Iranian tradition, as presented in Ferdowsi’s Shahnameh, however, they hold a special place as an element of the hero’s ethos. This raises questions about the extent of the practice of such encounters and about their ritual, whether the fighting took place on foot or on horseback. The article addresses this issue in the context of pre-Islamic Iran, juxtaposing three perspectives: the narrative of Ferdowsi’s epic, historical accounts concerning rulers and commanders, and the iconography of reliefs. In the Shahnameh, mounted combat appears as the most prestigious form, yet the poet subtly challenges its superiority, pointing instead to victory as the true criterion of honor. The comparison of these three sources allows for a deeper understanding of the significance of duels in pre-Islamic Iranian tradition.
۳۰.

Ilkhanid Inscriptions in Bayazid Bastami Complex, A Case Study: Inscriptions of the Mihrab of Bayazid Bastami Mosque

نویسنده:
منبع: Caspian, Volume ۳, Issue ۵, January ۲۰۲۵ 35 - 62
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۸۲ تعداد دانلود : ۹۷
The Bayazid Bastami complex, located in Bastam, Semnan province, is considered one of the outstanding examples of the Iranian religious architecture during the Ilkhanid era. Due to the existence of a renowned Sufi’s shrine, Bayazid Bastami (161-234 AH), this complex has attracted the attention of different reigns and kings since the very early Islamic period, and numerous constructions have been performed in this monument during various periods from the Deylamiyān (Deylamites) dynasty to the Qajar period. Most of the constructions in this complex and also the restorations conducted here relate to the Ilkhanid era, and particularly to Sultan Muhammad Ghazan Khan’s reign (694-703 AH) and Sultan Mohammad Khodābandeh Öljaitü’s time (703-716 AH). Thanks to his high regard for Bayazid, Öljaitü even selected his own children’s names according to Bayazid’s name and titles: Bastam, Bayazid, and Ṭayfūr. In various Ilkhanid buildings and extensions in Bayazid Bastami’s complex, numerous inscriptions can be seen that have adorned the architectural elements of this complex. Due to the existence of multiple features and the religious importance of this part, inscriptions on the mihrab of this mosque, called Mardana or Bayazid, have been widely investigated and analyzed from different aspects, including ritual, artistic, and historical. In the present research, a descriptive-analytical methodology has been applied, and the data have been collected from documentary and field studies with a theoretical approach to study the cultural history.  
۳۱.

Proto-Elamite Sealed Clay Strips from Susa: A Functional Reappraisal

نویسنده:
منبع: Sinus Persicus, Volume ۳, Issue ۵, January ۲۰۲۶ 7 - 30
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۹۹ تعداد دانلود : ۱۰۱
Examining administrative artefacts from the Proto-Elamite period in Susa through a phenomenological lens allows historians and archaeologists to contextualize these documents not only as dormant material culture but also as dynamic instruments in negotiating economic control, political authority, and institutional identity. This article draws on newly reevaluated evidence of clay sealing strips housed in the National Museum of Iran, interpreted initially as “wall sealings” by Holly Pittman. It reconsiders their function in light of comparative frameworks developed by Adelheid Otto for Middle Bronze Age Syria. By situating these items within the broader conceptual field of “administrative writing”, here extended to include physical sealing devices as protoarchival media, this study examines the thematic frameworks, authorial stances, and intended audiences embedded in both the ancient administrative practices and the modern scholarly discourse. Rather than occupying a marginal position in archaeological literature, these sealing strips emerge as powerful heuristic tools for understanding the evolution of bureaucratic management in early Iranian state formations.
۳۲.

The Newly Discovered Elamite Rock Relief of Alhak, Izeh, Iran

نویسنده:
منبع: Sinus Persicus, Volume ۳, Issue ۵, January ۲۰۲۶ 65 - 83
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱۲۰ تعداد دانلود : ۱۰۴
A newly discovered Elamite rock relief in the Alhak region of central Izeh in southwestern Iran contributes significantly to the corpus of commemorative Elamite art. Unlike other well-known reliefs from the area—such as those at Kūl-i Farah, Shahsavar, and Khung-i Azhdar—this composition was carved onto a conglomerate rock surface, a medium both unique and inherently fragile, leading to its accelerated erosion and delayed recognition. The relief depicts a male figure seated in profile on a simple throne, raising his right hand in a gesture of reverence or supplication. A stepped platform lies before him, while a prominent solar disc hovers above his head—features resonant with iconographic motifs found on contemporaneous cylinder seals from Elam and Mesopotamia. Iconographic and stylistic parallels suggest that the Alhak relief belongs to the Shimashki cultural horizon (ca. 2000–1970 BCE). The absence of divine attributes—such as horned crowns or zoomorphic insignia—indicates that the figure is more plausibly interpreted as a royal personage engaged in ritual devotion rather than a deity. The rightward orientation of the seated figure, in contrast to the left-facing postures of most Izeh reliefs, further underscores its distinctiveness. This discovery broadens our understanding of regional variability within Elamite rock art. It highlights the cultural resilience of Elamite traditions in the highlands following the collapse of lowland power centers such as Susa. Future investigations employing advanced imaging technologies (e.g., 3D scanning and photogrammetry) are essential for recovering lost details and refining our interpretation of the relief’s symbolic schema.
۳۳.

بررسی اندیشه های رواداری هخامنشیان در گفتار محمدرضاشاه پهلوی(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
منبع: جستارهای تاریخی سال ۱۷ بهار و تابستان ۱۴۰۵ شماره ۱ (پیاپی ۳۳) 37 - 67
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۲ تعداد دانلود : ۱
یکی از مهم ترین میراث حکومت هخامنشیان که از سوی محمدرضاشاه پهلوی بسیار تبلیغ گردید، اندیشه های رواداری این حکومت بوده است. با توجه به بازنمایی بالای این اندیشه ها در گفتار محمدرضاشاه پهلوی، هدف این پژوهش آن است که چگونگی بازتاب اندیشه های رواداری هخامنشیان را در گفتار محمدرضاشاه پهلوی بررسی کند. از این رو مقاله حاضر درصدد است تا با روش توصیفی-تحلیلی به این سوال اصلی پاسخ دهد که اندیشه های رواداری هخامنشیان چه نمودها و جلوه های در گفتار محمدرضاشاه پهلوی داشته اند؟ یافته های این بررسی نشان می دهد که مهم ترین جلوه های گفتاری محمدرضاشاه پهلوی نسبت به اندیشه های رواداری هخامنشی شامل معرفی تمدن ایران به عنوان تمدن بنیان گذار اندیشه های حقوق بشری در جهان، خوانش بشردوستانه از نظام شاهنشاهی ایران و پیوند زدن اقدامات حکومت پهلوی دوم به اندیشه های مداراجویانه هخامنشی بوده است. به طور کلی باید گفت که محمدرضاشاه پهلوی با آگاهی از محبوبیت اندیشه های رواداری هخامنشیان در نزد جامعه جهانی، کوشید نوعی مشروعیت مبتنی بر این اندیشه های را برای نظام شاهنشاهی پهلوی بازسازی و تعریف کند.
۳۴.

امکان های مفهومی- نظری رویکرد نهادباوری تاریخی داگلاس نورث در مطالعات سلطنت قدمایی ایران(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
منبع: تاریخ ایران بهار و تابستان ۱۴۰۵ شماره ۱ (پیاپی ۴۰) 181 - 217
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۲ تعداد دانلود : ۳
داگلاس نورث، اقتصاددان نهاد باور تاریخی و همکارانش، با پرداختن به معضله ی کنترل خشونت، به عنوان یک چالش اساسی در بحث توسعه پایدار، نهاد دولت را در کانون نظرورزی های خود قرار دادند. آنها در مسیر این کوشش نظری، فهم خود از نهاد دولت و نسبت آن را با کنترل خشونت در قالب مفاهیم بنیادی چون: دو گانه نهاد و سازمان در پیکربندی مفهومی دولت، نظم های اجتماعی دسترسی محدود و باز، اشکال دو گانه دولت دسترسی محدود ( دولت طبیعی) و دولت دسترسی باز (دولت دموکراتیک)، ائتلاف مسلط فرادستان و نظام توزیع رانت صورت بندی کردند. بر اساس نظریه نظام دسترسی، پدیدار دولت های طبیعی به عنوان اشکال تاریخیِ نهاد و سازمان حکومت در دوران بلند پیشا_مدرن، در چهارچوب مفهوم – نظریه ی «نظم دسترسی محدود و دولت طبیعی» تحلیل کردند. دولت، به مثابه نهاد و سازمان حکمرانی در دوران بلند قدمایی ایران، از آن خاص بودگی برخوردار است که نظریه های جهان روا، بنابر میل به تعمیم گرایی حداکثری، قادر به تبیین جامع آن نیستند. با این حال، در منظومه ی مفهوم پردازی و سامانه ی نظری این نوع از دستگاه های نظری امکان هایی برای نظری ورزی درباره دولت قدمایی ایران را می توان سراغ گرفت.  این رویکرد البته تمرینی برای مساله مواجهه مورخان با نظریه ها نیز می تواند محسوب شود. مسئله ی اصلی تحقیق از گفت و گوی خلاق با این دستاوردها شکل گرفت و نهایتاً این صورت بندی از پرسش اصلی را سامان بخشید که با عطف توجه به دستاوردهای ارزشمند نورث و همکارانش، که اولاً مفهوم – نظریه ی نظم دسترسی محدود و دولت طبیعی، کدام امکان های نظری را برای نظرورزی درباره ی نظم حکمرانی و دولت قدمایی ایران، ممکن می کند؟ روش تحقیق تحقیق حاضر را باید روش «موضوعی- تاریخی» دانست. در روش موضوعی- تاریخی، پدیدار تاریخی با استفاده از مفاهیم و نظریه توضیح داده و تبیین می شود. با این تفاوت نسبت به چهارچوب های مفهومی و نظری غیر تاریخی که در روش موضوعی - تاریخی مفاهیم و نظریه به وسیله وجه انضمامی سوژه ی تحقیق، مشروط و باز آرایی مجدد می شود. در نتیجه تحقیق حاضر، این امر آشکار شد که مفاهیم پایه در دولت شناسی دولت طبیعی (پیشامدرن) و نظریه نظم اجتماعی دسترسی محدود، قابلیت های مناسبی برای مطالعه دولت قدمایی ایران فراهم می سازد. البته مفهوم دولت طبیعی و نظریه نظم دسترسی محدود، با لحاظ کردن ویژگی های خاص تجربه تاریخی ایران، تبیین ماهیت و سازوکار درونی سلطنت قدمایی و رمز حیات طولانی مدت آن را امکان پذیر می کند. 
۳۵.

A Critical Review of Iran as Imagined Nation(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
منبع: Persica Antiqua, Volume ۶, Issue ۱۰, January ۲۰۲۶ 85 - 97
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱۲۴ تعداد دانلود : ۹۸
The topic of Iranian identity is one that many are willing to recognize, while only a minority choose to reject it. The author of the book in question belongs to the latter group. The title suggests that the author intends to challenge both Iran and the historical foundations of Iranian and national identity. Influenced by contemporary theoretical discussions that overlook the historical and cultural contexts of the nations being examined, he tends to regard Iran and its national identity as constructs devised by Orientalists. He does not acknowledge the historical importance and development of the term "Iran" itself. The author of the book Iran as Imagined Nation: The Construction of National Identity, who draws inspiration from Edward Said's Orientalism and Benedict Anderson's Imagined Communities, contends that both Iranian and non-Iranian authors view Iranian and national identity as a historical phenomenon. These authors, influenced by racial and ideological perspectives and western methodologies, have narrated history in a way that is both ahistorical and misleading, replacing genuine historical events with fabricated stories. This article does not critique every chapter of the book Iran as Imagined Nation: The Construction of National Identity. Instead, it will concentrate on chapters that present weak or incorrect claims regarding Iran's historical roots, its attributes, and its ethnic and linguistic diversity, with the aim of clarifying and illuminating these issues.
۳۶.

بازشناسی کوروشنامه گزنفون در اوایل دوره مدرن؛ کتاب راهنمای شهریاران اروپا(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
منبع: جستارهای تاریخی سال ۱۷ بهار و تابستان ۱۴۰۵ شماره ۱ (پیاپی ۳۳) 425 - 462
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۲ تعداد دانلود : ۲
در مطالعات تاریخنگاری یونان باستان، کتاب کوروشنامه گزنفون هم از نظر الگوی ادبی و هم به مثابه کتابی برای آموزش شیوه حکمرانی همواره مورد توجه بوده است. همچنین این اثر برای فهم جایگاه شیوه فرمانروایی ایرانیان در میان جریان های فکری یونان باستان دارای اهمیت است. هرچند نوشته های گزنفون درباره زندگی و اقدامات کوروش از سوی پژوهشگران مورد نقد و ارزیابی زیادی قرار گرفته است، اما در مورد تأثیرگذاری این نوشته ها بر مورخان، اندیشمندان سیاسی و فرمانروایان اروپا در دوره های بعد تردیدی وجود ندارد. کوروشنامه گزنفون هم در حوزه فلسفه سیاسی، هم در حوزه ادبیات رمانتیک و هم از نظر کتاب راهنمای آموزش حکمرانی مهم ترین متن بازمانده از تاریخنگاری عصر کلاسیک باستان به شمار می رود. پژوهش حاضر با روش تاریخی و رویکرد توصیفی- تحلیلی به بازشناسی کتاب کوروشنامه در سه جریان مهم تاریخ اروپا در اوایل دوره مدرن، یعنی رنسانس ایتالیا، اصلاح دینی و روشنگری می پردازد. یافته های پژوهش نشان می دهد که از میان متون یونانی و رومی دوره باستان، کتاب کوروشنامه گزنفون بیشترین تأثیرگذاری را بر اندیشه و نظام های پادشاهی اروپا از رنسانس تا انقلاب فرانسه بر جای نهاد.
۳۷.

ساخت هویت نوین ایرانی در جامعه عرب خوزستان دوره پهلوی اول با تأکید بر نقش مدارس(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
منبع: تاریخ ایران بهار و تابستان ۱۴۰۵ شماره ۱ (پیاپی ۴۰) 105 - 132
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : 0 تعداد دانلود : 0
سیاست مدرسه سازی به عنوان یکی از ارکان اصلی برساختن هویت جدید ایرانی در سراسر دوره پهلوی اول دنبال شد. دولت رضاشاه با هدف تمرکز قدرت و تقویت انسجام ملی، سیاست های آموزشی نوینی را در سراسر کشور به اجرا گذاشت که جامعه عرب خوزستان نیز از آن مستثنا نبود. این مقاله به بررسی سیاست مدرسه سازی و گسترش آموزش نوین در جامعه عرب خوزستان طی سال های ۱۳۰۴ تا ۱۳۲۰ش می پردازد. پرسش اصلی پژوهش آن است که نهضت مدرسه سازی در میان عرب های خوزستان چه نقشی در پذیرش هویت جدید ایرانی داشت؟  تحقیق حاضر با روش تاریخی و بر پایه اسناد و نشریات دوره رضاشاه انجام شده است. یافته ها نشان می دهد که تأسیس مدارس دولتی در مناطق عرب نشین نه تنها ابزاری برای گسترش سواد و آموزش بود، بلکه وسیله ای برای نفوذ و ترویج عناصر هویت رسمی نوین، ارزش های ملی و در عین حال تضعیف هویت محلی به شمار می آمد. همچنین روشن شد که در کنار منابع مالی وزارت معارف، نهادهایی چون شرکت نفت و نیروهای ارتش در خوزستان نقش مؤثری در پیشبرد این سیاست داشتند. بر اساس آمار موجود، توجه دولت به نهضت مدرسه سازی در جامعه عرب خوزستان بیش از دیگر مناطق کشور بوده است، چراکه این سیاست ابزاری برای تحکیم گفتار هویتی دولت و کنترل منطقه ای تلقی می شد.
۳۸.

بررسی رویکرد مذهبی ناصرالدین منشی کرمانی از منظرِ نثرِ «سِمط العُلی لِلحضره العلیا» و «نَسائم الاسحار مِن لَطائم الاخبار»(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
منبع: تاریخ ایران بهار و تابستان ۱۴۰۵ شماره ۱ (پیاپی ۴۰) 161 - 180
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱ تعداد دانلود : ۳
«سمط العلی للحضره العلیا» و «نسائم الاسحار من لطائم الاخبار» دو اثرِ ارزشمند ناصرالدین منشی کرمانی، مورّخ، ادیب و رئیس دیوان رسائل کرمان همزمان با حکومتِ قراختاییان است. کتابِ نخست، از جمله منابعِ مهم تاریخِ محلی کرمان طی قرن هفتم و اوایل قرن هشتم و کتاب دوّم نیز اثری ذی قیمت در تاریخ وزراء است و هر دو به زبان فارسی نگاشته شده اند. البته یکی با نثری منشیانه و فنّی و دیگری با نثری روان و خالی از تصنّع، نگارش یافته اند. اگرچه تاکنون راجع به ویژگی های سبکی نثرِ این دو اثر، پژوهش هایی انجام شده است اما نوشتارِ حاضر با بهره گیری از روش مطالعات تاریخی و با رویکردی توصیفی- تحلیلی به وجهی دیگر از نثر آثارِ مزبور پرداخته است. در همین راستا پرسش اصلی نوشتار حاضر عبارت از این است که از منظرِ نثرِ «سمط العلی للحضره العلیا» و «نسائم الاسحار من لطائم الاخبار»، ناصرالدین منشی کرمانی، چه رویکرد مذهبی داشته و آیا این رویکرد در ادبیاتِ نگارشِ وی مشهود است؟ یافته های پژوهش نشانگر آن است که بر اساسِ نثرِ «سِمط العلی للحضره العلیا» و «نسائم الاسحار مِن لطائم الاخبار» ناصرالدین منشی کرمانی در کنارِ ارائه ء دیدگاهی مثبت در بابِ خلفایِ راشدین و پرداختن به وصفِ و نعتِ آنان؛ از ائمه ء شیعه نیز به نیکی یاد کرده است و این امر تا حد زیادی رویکرد آزادمنشانه و به دور از تعصّب وی را نشان می دهد. به عبارت بهتر وی در معرفی اشخاص بیشتر از آنکه مذهبِ آنها را مدّنظر داشته باشد به عملکردشان نگاه کرده است.
۳۹.

نقش وزرای شیعه در دوران آل بویه: بررسی سازوکارهای تمدن ساز در قرن چهارم هجری(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
منبع: تاریخ ایران بهار و تابستان ۱۴۰۵ شماره ۱ (پیاپی ۴۰) 219 - 244
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۲ تعداد دانلود : ۱
شکوفایی تمدن اسلامی در قرن چهارم هجری تا حد زیادی بدین سبب بود که نخبگان سیاسی و فکری آن زمان در ساختارهای حکومتی و اجتماعی حضور داشتند و دولت آل بویه، به عنوان یکی از حکومت های شیعی، بستر مهمی را برای نقش آفرینی نخبگان در فرایند تمدن سازی فراهم آورد. این پژوهش با بهره گیری از رویکرد نهادگرایی تاریخی و نظریه نخبگان، به بررسی نقش وزارت در دوره آل بویه به عنوان نهاد نخبگان شیعی در فرایند تمدن سازی اسلامی در قرن چهارم هجری می پردازد. دو محور اصلی پژوهش عبارت اند از: تبیین جایگاه و اهمیت وزیران آل بویه به عنوان نخبگان شیعی در ساختار قدرت سیاسی و همچنین تحلیل تأثیر کنش های سیاسی و مدیریتی این وزرا بر توسعه نهادهای تمدنی. نوآوری تحقیق در تحلیل پیوند مستقیم میان کنش سیاسی نخبگان و شکل گیری نهادهای تمدنی در بستر تاریخی آل بویه نهفته است. روش تحقیق بر مطالعه تاریخی و توصیف و تحلیل داده های استخراج شده از منابع اسلامی و پژوهش های معاصر استوار است. یافته ها نشان می دهد که نخبگان، به ویژه در نهاد وزارت، نقش مؤثری در سیاست گذاری، عمران، حمایت از علوم و هدایت فرهنگی ایفا کردند. این مشارکت فعال، از حیث شناختی، ارزشی و نهادسازی مدنی، سهم تعیین کننده ای در تقویت بنیان های تمدن اسلامی داشت. یافته های تحقیق بیانگر آن است که نهاد وزارت در دوران آل بویه به بستر اصلی تعامل نخبگان شیعه با قدرت سیاسی تبدیل شد و به عنوان واسطه ای مهم میان دولت و نخبگان، نقشی اساسی در نهادسازی و گسترش فرهنگ شیعی ایفا کرد.
۴۰.

مداخلات استعماری انگلیس در ساختار و عملکرد ادارات پست ایران مطالعه موردی اداره پُست آبادان و اهواز(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
منبع: تاریخ ایران بهار و تابستان ۱۴۰۵ شماره ۱ (پیاپی ۴۰) 31 - 45
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۲ تعداد دانلود : ۲
با آغاز جنگ جهانی اول، دولت بریتانیا به دستور فرماندهی نظامی خود اقدام به تأسیس و راه اندازی نُه دفتر پستی در آبادان، اهواز و دیگر نقاط جنوب ایران کرد. تداوم فعالیت این دفاتر پس از پایان جنگ نه تنها ناقض حاکمیت و استقلال ایران بود، بلکه دولت را از عواید قابل توجه پستی نیز محروم می ساخت. ازاین رو، دولت ایران از یک سو به عنوان دولتی مستقل که در پی مشارکت در کنگره جهانی پست بود و از سوی دیگر به منظور بهره برداری از درآمدهای پستی، مکاتبات رسمی با سفارت بریتانیا در تهران را آغاز کرد و خواستار انحلال دفاتر نُه گانه و واگذاری آن ها به دولت ایران شد. پژوهش حاضر با بهره گیری از روش تحقیق اسنادی تحلیلی و بر پایه اسناد آرشیوی وزارت امور خارجه، در پی پاسخ به این پرسش است که دولت ایران در شرایط نابسامان سیاسی، اقتصادی و اداری ناشی از جنگ جهانی اول چگونه با دفاتر پست هند و انگلیس مواجه شد و برای پایان دادن به مداخلات و سلطه استعماری انگلستان، با اتکا به قانون انحصار پست چه اقداماتی انجام داد. یافته های پژوهش نشان می دهد که مسئولان پستی و دولتمردان ایرانی، با وجود ضعف ساختار اداری و فشارهای خارجی، به ماهیت مداخله جویانه و سلطه طلبانه عملکرد دفاتر پستی بریتانیا آگاه بودند و از طریق پیگیری های اداری، حقوقی و دیپلماتیک در جهت حفظ منافع ملی و احقاق حقوق سیاسی و اقتصادی تضییع شده ایران تلاش کردند.

پالایش نتایج جستجو

تعداد نتایج در یک صفحه:

درجه علمی

مجله

سال

زبان