مروری بر آرایه های گچی محوطه های باستان شناسی سده های اولیه اسلام در نیشابور، استان خراسان رضوی، ایران
آرشیو
چکیده
نیشابور به عنوان بزرگ ترین شهر خراسان بزرگ، به دلیل اقلیم و شرایط آب و هوایی، آرایه های گچی زیبایی را در خود جای داده است. کاوش های باستان شناختی متعددی در این شهر انجام شده که از جمله مهم ترین آن ها می توان به کاوش های هیئت موزه متروپولیتن نیویورک در چهار تپه موسوم به شهر قدیم نیشابور و بررسی های باستان شناختی محوطه شادیاخ اشاره کرد. در حفاری های شهر قدیم نیشابور، بقایای آرایه های معماری متنوعی از جمله آرایه های آجری، آرایه های گچی و دیوارنگاره های سیاه و چندرنگ یافت شده است. در محوطه کهندژ، کهن ترین بخش شهر قدیم نیشابور، نیز شواهدی از وجود مصالح گچی یافته شده است. بررسی های باستان شناختی انجام شده در محوطه شادیاخ منجر به کشف آرایه های معماری فراوانی از جمله قطعات گچی و دیوارنگاره ها شد. این یافته ها نشان می دهند که در شادیاخ، سازه های معماری باشکوهی وجود داشته است. آرایه های گچی یافت شده در نیشابور اغلب به فرم پانل های گچی با نقوش برجسته هستند. در شادیاخ، نمونه هایی با نقش برهشته انسانی نیز یافته شده است. موتیف های گچبری شده شامل نقوش هندسی، گیاهی و کتیبه های نوشتاری هستند که شباهت قابل توجهی با آرایه های گچی عباسیان در سامرا دارند. زمینه این پانل ها که عموماً در آذین دیوارها و ازاره به کار می رفتند، با استفاده از نقوش هندسی آژده کاری شده اند و بر روی تعدادی از آن ها رد و نشان رنگ های آبی و قرمز مشاهده شده است. بخشی از آرایه های گچی یافت شده توسط هیئت آمریکایی، به موزه متروپولیتن و موزه ملی منتقل شده اند و تعدادی از آن ها نیز در موزه بزرگ خراسان هستند. بخشی نیز در محوطه شادیاخ نگهداری می شوند. این پژوهش با هدف معرفی آرایه های گچی یافت شده در کاوش های محوطه های باستان شناسی نیشابور تدوین شده است چرا که این آثار از ارزش و اهمیت قابل توجهی برخوردار بوده و تاکنون بررسی جامع و متمرکزی بر روی آن ها صورت نگرفته است.An Overview of Gypsum-based Stucco Ornaments from Early Islamic Archaeological Sites in Neyshabur, Khorasan Razavi Province, Iran
Nishapur, as the largest city in Greater Khorasan, has preserved beautiful gypsum-based stucco ornaments due to its climate and environmental conditions. Numerous archaeological excavations have been conducted in this city, among which the most significant are the excavations carried out by the Metropolitan Museum of New York at the four mounds known as the Old City of Nishapur and the archaeological investigations at the Shadyakh site. During the excavations at the Old City of Nishapur, remains of diverse architectural ornaments were uncovered, including brickwork, gypsum-based stucco ornaments, and polychrome and monochrome murals. In the Kohandezh area, the oldest part of the Old City, evidence of the use of stucco materials was also found. Archaeological surveys at the Shadyakh site led to the discovery of numerous architectural ornaments, including gypsum-based stucco fragments and murals. These findings indicate that Shadyakh once featured magnificent architectural structures. The gypsum-based works found in Nishapur are often in the form of panels with embossed motifs. At Shadyakh, some examples with human reliefs were also identified. The stucco motifs include geometric, vegetal, and epigraphic designs, which bear a remarkable resemblance to the Abbasid gypsum-based stucco ornaments in Samarra. The backgrounds of these panels, commonly used in wall and dado ornamentation, were adorned with geometric patterns, and traces of blue and red pigments have been observed on some of them. Some of the stucco ornaments discovered by the American archaeological team have been transferred to the Metropolitan Museum and the National Museum of Iran, while others are housed in the Greater Khorasan Museum. A portion of the findings remains preserved at the Shadyakh site. This study aims to introduce the gypsum-based stucco ornaments uncovered in the archaeological excavations of Nishapur, as these artifacts hold significant value and importance, and until now, no comprehensive and focused research has been conducted on them.
تبلیغات
