تحلیل اثر ریاضیات غیاث الدین جمشید کاشانی بر ساختارهای هندسی معماری سبک آذری، مطالعه موردی: مسجد کبود تبریز
آرشیو
چکیده
در معماری اسلامی، ریاضیات افزون بر نقش محاسباتی ، در شکل گیری فضا و نظم هندسی نیز نقشی بنیادین دارد. آثار غیاث الدین جمشید کاشانی، به ویژه مفتاح الحساب، بازتابی از پیوند اندیشه ریاضی با جهان بینی عدد در تمدن اسلامی است. این پژوهش با هدف تبیین ارتباط اندیشه های ریاضی کاشانی با ساختارهای هندسی معماری سبک آذری، با تأکید بر مسجد کبود تبریز انجام شده است. روش تحقیق توصیفی–تحلیلی با رویکرد کمی است. داده ها از طریق برداشت میدانی، تحلیل نقشه ها و اندازه گیری های دقیق گردآوری و با نسبت های عددی مطرح در آثار کاشانی مقایسه شده اند. نسبت های فضایی مسجد، مانند 23/17 در گنبدخانه و 9.5/7 در فضاهای جانبی، با نسبت های 4/3 و 27/20 در آثار کاشانی هم خوانی عددی کمتر از 0/5درصد دارند. هم خوانی یادشده نشان می دهد که اصول ریاضی کاشانی نه تنها در تزئینات، بلکه در سازمان فضایی و سازه ای بنا نیز مؤثر بوده اند؛ ازاین رو مسجد کبود تبریز نمونه ای روشن از تجلّی نظم ریاضی در سبک آذری است.Analysis of the Effect of Ghiyasuddin Jamshid Kashani's Mathematics on the Geometric Structures of Azeri Style Architecture, Case of Tabriz’ Kaboud Mosque
Mathematics has played a fundamental role in Islamic architecture as both a technical tool and a conceptual framework for organizing spatial order and geometric harmony. Among Islamic mathematicians, Ghiyath al-Din Jamshid al-Kashi holds a significant position due to his systematic treatment of numerical ratios and geometric principles in architectural contexts. This study examines the application of al-Kashi’s mathematical principles in the geometric structures of the Azari architectural style, with particular emphasis on the Kabud (Blue) Mosque of Tabriz. Using a descriptive–analytical method with a quantitative approach, spatial dimensions derived from architectural drawings and field measurements are compared with numerical ratios presented in Miftah al-Hisab . The results demonstrate that spatial ratios such as 23/17 in the dome chamber and 9.52/7 in the side spaces closely correspond to ratios such as 4/3 and 27/20, with an error margin of less than 0.5%, confirming the influential role of mathematics in shaping architectural space.
تبلیغات
