بازخوانی فضاهای ذهنی و بازنمایی زن در ادبیات سورئال: مطالعه موردی بوف کور و بازتاب آن در زبان معماری
آرشیو
چکیده
ادبیات سورئال به عنوان یکی از جریان های تأثیرگذار قرن بیستم، تلاشی برای نفوذ به لایه های ناخودآگاه و آشکارسازی منطق پنهان ذهن انسان است. این مکتب با پیوند رؤیا و واقعیت، مرز میان ذهن و عین را درهم می ریزد و فضایی خلق می کند که در آن تجربه زیسته، خیال و حافظه در هم می آمیزند. در چنین بستری، مفهوم فضا از حدود کالبدی فراتر می رود و به نمود روان، جنسیت و درونیات انسان بدل می شود. این رویکرد، نه تنها در ادبیات بلکه در سایر هنرها ازجمله معماری، بستری برای بازاندیشی در تجربه فضایی فراهم می سازد. رمان بوف کور صادق هدایت، به عنوان نمونه ای برجسته از ادبیات سورئال در ایران، با خلق فضاهایی رازآلود و ذهنی، امکان تحلیل مفاهیمی چون زمان، ادراک و جنسیت را مهیا می کند. در این اثر، بازنمایی زن نقشی محوری در شکل گیری فضاهای روانی و ناخودآگاه دارد و به گونه ای نمادین ساختار فضایی روایت را سامان می دهد. این پژوهش با رویکردی بین رشته ای و با بهره گیری از روش تحلیل نشانه شناسی کیفی، به واکاوی فضاهای ذهنی و بازنمایی زن در بوف کور و بازتاب مفاهیم سورئالیستی آن در زبان معماری می پردازد. از طریق تحلیل لایه های تصویری و نمادین متن، الگوهای فضایی حاصل از پیوند واقعیت و رؤیا استخراج و به مفاهیم طراحی فضایی ترجمه شده اند. یافته ها نشان می دهد که به کارگیری مفاهیم سورئالیستی در فرآیند طراحی، می تواند زمینه ساز خلق فضاهایی چندلایه، درون نگر و تجربه محور در معماری معاصر باشد؛ فضاهایی که نه صرفاً عملکردی، بلکه بازتابی از جهان ذهنی و روان انسان اند.Revisiting Mental Spaces and the Representation of Women in Surrealist Literature:A Case Study of The Blind Owl and Its Reflection in the Language of Architecture
Surrealist literature, as one of the influential movements of the twentieth century, represents an endeavor to penetrate the layers of the unconscious and reveal the hidden logic of the human mind. By merging dream and reality, this school blurs the boundary between the mind and the external world, creating a space where lived experience, imagination, and memory intermingle. In such a context, the concept of space transcends its physical limits and transforms into a manifestation of psychology, gender, and human inner life. This approach provides, not only in literature but also in other arts including architecture, a framework for rethinking spatial experience. The Blind Owl by Sadegh Hedayat, as a prominent example of surrealist literature in Iran, creates mysterious and mental spaces that enable the analysis of concepts such as time, perception, and gender. In this work, the representation of women plays a central role in shaping psychological and unconscious spaces and symbolically organizes the spatial structure of the narrative. This study, adopting an interdisciplinary approach and employing qualitative semiotic analysis, investigates the mental spaces and the representation of women in The Blind Owl and explores the reflection of its surrealist concepts in the language of architecture. Through the analysis of the text’s visual and symbolic layers, spatial patterns resulting from the fusion of reality and dream are extracted and translated into spatial design concepts. The findings indicate that the application of surrealist concepts in the design process can facilitate the creation of multi-layered, introspective, and experience-centered spaces in contemporary architecture—spaces that are not merely functional but reflect the human mind and psyche.
تبلیغات
