مطالعه تطبیقی اعاده حیثیت در حقوق کیفری ایران و فرانسه
چکیده:
اعاده حیثیت در یک معنی عبارتست از تلاش در بازگرداندن آبرو، عزت و احترام شخصی که مورد هتاکی تهمت ناروا قرار گرفته و شخصیت و وجاهت اجتماعیاش بیجهت مخدوش گردیده است. چنین مفهومی از اعاده حیثیت در اصل 171 قانون اساسی و ماده 10 ق.م. مسئولیت معنوی بعنوان ضرر معنوی قابل جبران شناخته شده است. اما در حقوق کیفری هرگاه از ”نهاد اعاده حیثیت” سخن گفته میشود، غالباً مفهوم دیگری مراد میشود که در واقع در پی بازگردان حیثیت و اعتبار از دست رفته مجرمین پس از تحمل مجازات و تنبیه و ندامت آنها میباشدو لذا بازدودن آثار تبعی مجازات بویژه محرومیت از حقوق اجتماعی در صد باز اجتماعی کردن مجرم و بازگشت او به زندگی شرافتمندانه است. اعاده حیثیت با این قرائت اخیر موضوع بحث و بررسی است که به دو صورت قانونی و قضایی در نظامهای حقوق کیفری بروز یافته است. اعاده حیثیت قانونی که در قوانین پیش از انقلاب کشورمان و در قانون مجازات فرانسه وجود دارد بصورت خود به خود محکوم علیه را پس از تحمل مجازات و گذراندن مدت زمان معینی پس از مجازات، به وضعیت عادی و حالت پیش از ارتکاب جرم برگردانده و پس از آن جامعه با وی رفتاری مانند دیگر افراد خود خواهد داشت. اما اعاده حیثیت قضایی که در مواد 782 الی 798 قانون آئین دادرسی کیفری فرانسه مندرج است بصورت خود به خودی صورت نگرفته بلکه به تقاضای محکوم علیه و بوسیله حکم قضایی از طرف مرجع رسمی دادگستری صورت میگیرد. این نوع اعاده حیثیت در حقوق داخلی ما سابقه عملی ندارد. در حال حاضر در حقوق کیفری ایران با توجه به ماده 62 مکرر قانون مجازات اسلامی میتوان به نوعی اعاده حیثیت قانونی نظر داد که با وجود پارهای کاستیها، نقش موثری در اعاده حقوق اجتماعی محکومان پس از گذشت مدت معینی دارد. مع الوصف تلاش در جهت تدوین مقررات جدید سیل کیفری و ایجاد رویه واحد قضایی در برخورد با محکومان متنبه و نادم با الهام از نهاد توبه در فقه شیعه ضروری میرسد.