پژوهش های قرآنی در ادبیات

پژوهش های قرآنی در ادبیات

پژوهش های قرآنی در ادبیات سال سوم بهار و تابستان 1395 شماره 1 (پیاپی 5)

مقالات

۱.

آسیب شناسی قرآنی – روایی تاویلات کشف المحجوب(با تاکید بر داستان آدم وحوا)

تعداد بازدید : ۶ تعداد دانلود : ۶
با پژوهش و جستجو در آموزه های کشف المحجوب، سوای بهره های معرفتی، اخلاقی، عرفانی به برخی لغزش های پرآسیب بینش ساز و باورسوز پی می بریم که در مطاوی تعالیم و سخنان مؤلف نهان اند. این باورها که اغلب به دلیل تکیه بر جادوی «رجال زدگی» درجهت تمییز سره از ناسره و یگانه از بیگانه در پرده پندارهای باقی مانده است. نگارندگان در این مقاله با روشی تحلیلی- توصیفی و با مستندات درون دینی و پیش فرض های منطقی و باذکر مواردی چون داستان های مجعول، نفوذ اسرائلیات، صدور نظریات بدون نقد و... و البته با دیده استصواب و استحسان روی در آسیب شناسی و نقد مواردی از این لغزش های کشف المحجوب دارند. با این نتیجه که هرمکتوبی را با فرض قدمت و با پندارمخوف «شخصیت زدگی» نمی توان از تعرض نقد منتقد مصون اعلام کرد. کلید واژه ها: آسیب شناسی، کشف المحجوب، اسرائلیات، تأویلات قرآنی.
۲.

جلوه های آیات قرآن در نفثه المصدور

تعداد بازدید : ۷ تعداد دانلود : ۱۶
هدف از این تحقیق مشخص کردن تأثیر آیات قرآنی بر غنای صوری و ساختاریِ نفث ه المصدور شهاب الدّین محمّد زیدری نسوی و برجسته نمودن ارزش ادبی و بلاغی والای این آیات در ارتقای این متنِ ادبی و تاریخی به یکی از بهترین نمونه های نثر کهن مصنوعِ فارسی است. بررسی و تحلیل متن با روش مطالعه ی کتابخانه ای و متن پژوهی نشان می دهد که در نفث ه المصدور جلوه های گوناگون هنرنمایی و نکته پردازی نویسنده در بهره گیری از آیات قرآن، ورای شأن نزول آنها، به اقتضای لفظ و معنی نمود یافته است. بیشتر موارد استفاده ی او از آیات قرآن به صورتِ استفاده از بخشی از آن ها است. زیدری نسوی در کاربرد آیات به مطابقت آنها با نصّ قرآن کریم و یا به استفاده از آیات کامل تعمّد و اصرار نداشته، بلکه بیشتر به استفادهی لفظی و ساختاری از آیات در جهت تتمیم و تکمیل معنی جملات فارسی و نمایاندن قدرت استادیاش در نثرنویسی و سخن پردازی فارسی تأکید کرده است. نویسنده در بعضی موارد از این آیات به زیبایی به منظور طنزپردازی بهره برده است. از دیدگاه معناشناسی بیشترین موارد استفاده از آیات مربوط به آیات انذار و عذاب های اخروی و عاقبت انسان های بدکردار است که با توجّه به محتوای کتاب به جا و هنرمندانه به کار رفته و بر ارزش و انسجام متن افزوده است. نتیجه ی کار نشان می دهد که به کارگیری هنرمندانه ی آیات قرآن عامل مهمّی در ارتقای این متن ادبی به یکی از شاهکارهای مسلّم نثر کهنِ مصنوع فارسی است. کلید واژه ها: قرآن، بررسی و تحلیل، زیدری نسوی، نثر مصنوع، نفث ه المصدور.
۳.

بازتاب قرآن کریم در اشعار دلریش ماهیدشتی

تعداد بازدید : ۵ تعداد دانلود : ۱۰
عبدالله مرادی، متخلص به دلریش ماهیدشتی یکی از شاعران معروف و خوش قریحه کُرد کرمانشاهی معاصر است که تمام دیوان شعر وی به زبان کُردی است. دلریش از شاعران متدیّنی است که قرآن کریم در اشعارش جایگاه ویژه دارد. در این نوشتار به تحلیل اشعار و وجوه أثرپذیری وی از قرآن پرداخته شده است. بر اساس یافته های پژوهش دلریش آیاتی را از قرآن اقتباس نموده است که به دو شیوه انجام گرفته است، در برخی از ابیات کلّ آیه اقتباس شده و در برخی دیگر یا بخش اعظم آیه و یا بخش کوچکی از آن اقتباس شده است. همچنین وی با آوردن برخی از واژگان قرآنی در قالب بیت خود به آیه یا آیاتی از قرآن تلمیح و اشاره کرده است. در برخی موارد نیز بدون استفاده از واژگان قرآنی به زبان شعری (کُردی) با بیت یا ابیاتی به آیاتی از قرآن تلمیح و اشاره کرده است. در اشعار وی نام 14 پیامبر الهی و شخصیت قرآنی آمده است و شاعر به سرگذشت و شیوه ی زندگی آن ها که در قرآن آمده اشاره کرده است. کلید واژه ها: دلریش ماهیدشتی، شعر کُردی معاصر، قرآن کریم، اقتباس، تلمیح، شخصیت های قرآنی.
۴.

تجلی قرآن کریم و احادیث شریف در آثار مصطفی منفلوطی

نویسنده:
تعداد بازدید : ۲ تعداد دانلود : ۵
مصطفی لطفی منفلوطی نویسنده و ادیب برجسته ی معاصر مصر و از پیشگامان تغییر و تحول در نثر معاصر عربی به شمار می آید. او از جمله نخستین نویسندگانی است که داستان کوتاه نوشت. داستانهایی که به نوعی دیدگاه او را پیرامون موضوعات و مسائل مختلف سیاسی، اجتماعی، اخلاقی و دینی به خوبی منعکس کرده است. پرورش منفلوطی در محیط مذهبی خانواده و آشنایی با تعالیم دینی و در رأس آن قرآن کریم، موجب شد تا این تعالیم و آموزه ها یکی از منابع مهم الهام بخش او در آثارش باشند تا جایی که این متون به نویسندگی او اسلوبی خاصی بخشیدند که منحصر به اوست. از آنجا که قرآن و حدیث در آثار منفلوطی به منظور تبیین موضوعات مختلف نمود پیدا کردند و جلوه خاصی به آثار او بویژه کتاب «النظرات » دادند؛ در مقاله حاضر برآنیم تا بازتاب قرآن و حدیث و جایگاه آنها را در آثار وی تحلیل و بررسی دقیق کنیم و با این بررسی، این نویسنده را از منظری دینی به خوانندگان معرفی کنیم. بررسی آثار منفلوطی از این منظر نشان از آن دارد که در درجه اول قرآن کریم و سپس سخنان ارزشمند حضرت رسول(ص) و حضرت علی(ع) بازتاب گسترده ای در آثار منفلوطی دارند. کلید واژه ها: قرآن کریم، احادیث شریف، مصطفی لطفی منفلوطی، النظرات، العبرات.
۵.

بازتاب نگرش قرآنی- روایی شیعی در اشعار ابن هانی اندلسی

تعداد بازدید : ۹ تعداد دانلود : ۱۷
ابن هانی اندلسی از شاعران طراز اول و شیعه مذهب اندلس به شمار می آید. قرآن کریم یکی از سرچشمه های اندیشه ابن هانی است. او به وفور از مضامین و آموزه های قرآنی تأثیر پذیرفته و این تأثیرپذیری در اشعار او بیشتر به صورت مستقیم یعنی آوردن آیه به صورت کامل یا بخشی از آیه بدون هیچ گونه تغییری و گاه به صورت غیرمستقیم یعنی نقل مضمون آیه بوده است. از این طریق بسیاری از آموزه های قرآنی و اخلاق عملی را مانند: ذات روحانی و فضائل ائمه(ع)، هدفمندی زندگی، حقانیت اهل بیت(ع)، شفیع بودن ایشان در روز قیامت، مقام امامت اهل بیت پیامبر، وفای به عهد، یاری خداوند، مژده پیروزی به مؤمنان از سوی خداوند، صبر و استقامت در برابر ستمگران، تقوای الهی داشتن و پیروی از جانشینان او ، زشتی صفت تکبّر، پذیرش خطا و استغفار کردن، در لابه لای اشعار خود گنجانده است. این مقاله، پژوهشی در جهت شناسایی مواردی از اخلاق عملی بر اساس آموزه های قرآن کریم در اشعار ابن هانی ، شاعر شیعه اندلسی است. کلید واژه ها: قرآنی- روایی شیعی، ابن هانی، اخلاق عملی و اقتباس .
۶.

احمد بهجت و فراخوانی میراث قرآنی در داستان کودک (بررسی موردی داستان های: نبأ ابنی آدم و غراب، اصحاب الجنه، اصحاب الاخدود، السامری و العجل، الملک طالوت و النهر)

تعداد بازدید : ۸ تعداد دانلود : ۹
هنر فراخوانی میراث قرآنی در ادبیات عربی از شگردهای جالب ادبی است که در گونه های مختلف چون؛ تضمین، اقتباس، و... مورد توجه ادبا و شاعران معاصر عربی قرار گرفته و بازتاب چشمگیری در آثارشان داشته است و استفاده از آن برای آموزش مضامین دینی، تربیتی و شناخت تاریخ به کودک بسیار مهم است. این مقوله در داستان کودک عربی نیز نمود پیدا کرده است. احمد بهجت از نویسندگانی است که به آموزه های قرآنی توجه زیادی کرده است. این پژوهش بر آن است تا با روش توصیفی- تحلیلی برخی از داستان هایش را از این نظر بررسی و تحلیل نماید. بهجت از داستان زندگی هابیل و قابیل، حضرت موسی(ع) و برادرش هارون(ع)، حضرت عیسی(ع) و انسان های نیکوکار و مؤمن الهام گرفته تا بتواند ملاک های ممتاز رفتار و کردار ایشان را بدین طریق به کودک القا نماید. نتایج حاصله گویای این است که نویسنده با استفاده از زبان ساده و کودکانه آموزه های قرآنی را برای کودکان در قالب داستان آورده است. کلید واژه ها: میراث، قرآن، داستان کودک، احمد بهجت.
۷.

اقتباسات قرآنی دیوان منسوب به امام سجاد (ع)

تعداد بازدید : ۱۰ تعداد دانلود : ۶
قرآن کریم در غنای ادب عربی نقش بسزایی داشته است؛ به طوری که عدم آشنایی با قرآن کریم فهم متون عربی را مشکل می کند و از آن جایی که امامان معصوم(ع) کاملاً با قرآن کریم مأنوس بوده و حافظان این کتاب آسمانی هستند؛ لذا این آگاهی نقش اساسی در بیان ادبی شان داشته است. امام سجاد(ع) بعد از واقعه کربلا به مناسبت های مختلف به سرودن اشعاری پرداخته است، که در این اشعار واقعه کربلا، از مظلومیت خاندان پیامبر(ص)، شکایت کرده است و درددل خویش را در خلال اشعاری متأثر از قرآن کریم بیان نموده است و مجازاتی را که در انتظار ظالمان است در سبکی مستحکم و قرآنی وصف می کند. این جستار با روش توصیفی و تحلیل محتوا به بررسی زیبایی های ادبی در دیوان منسوب به آن حضرت (ع) و با تکیه بر قرآن کریم پرداخته است. نتایج پژوهش، حاکی از آن است که غالب مضامین اشعار بیانگر تصویر واقعه کربلا و سختی ها خاندان پاک پیامبر(ص)، غم و اندوه امام(ع) در فراق شهداء، برپایی روز قیامت، شکوه از کوفیان، عدالت خداوند، گوشزد کردن ظلم یزیدیان و... است. کلید واژه ها: اقتباسات قرآنی، امام سجاد(ع)، دیوان اشعار منسوب به امام سجاد(ع)