پژوهش های قرآنی در ادبیات

پژوهش های قرآنی در ادبیات

پژوهش های قرآنی در ادبیات سال دوم پاییز و زمستان 1394 شماره 2 (پیاپی 4)

مقالات

۱.

بازتاب اندیشه ها و مضامین دینی و قرآنی در داستانهای کوتاه بنت الهدی صدر

تعداد بازدید : ۱
بنت الهدی صدر از جمله نویسندگان زن موفقی است که دارای بنیان فکری مذهبی و اسلامی است. او در یک خانواده کاملاً مذهبی و روحانی بزرگ شده است و به همین خاطر به مذهب تشیّع احترام زیادی می گذارد و همین امر سبب شده است که از بن مایه های دینی و قرآنی در داستانهای کوتاه خود استفاده کند و از این مضامین برای بیدار کردن مردم و اهداف ظلم ستیزی و عدالت پروری در جامعه تیره و تار دوران خویش بهره ببرد. در این پژوهش که به شیوه توصیفی- تحلیلی انجام گردید به بررسی مضامین و اندیشه های دینی و قرآنی در داستانهای کوتاه بنت الهدی صدر پرداخته می شود. نتیجه این پژوهش نشان از آن دارد که نویسنده به بهترین نحو اندیشه های دینی خود را که نشأت گرفته از پایبندی عمیق او به دین و مذهب می باشد، در داستان های خود گنجانده است به گونه ای که اکثر داستان های او رنگ و بوی دین و مذهب را به خود گرفته است.
۲.

بررسی زبان شناختی استعاره های مربوط به اعضای بدن در سوره ی بقره و آل عمران(رویکرد شناختی)

تعداد بازدید : ۷ تعداد دانلود : ۵
در این مقاله با نگرش شناختی به بررسی آن دسته از استعاره های مفهومی پرداخته ایم که با استفاده از اعضای بدن ساخته شده اند. بدین منظور، نخست به تعریف استعاره ی مفهومی و تفاوت آن با سنت مطالعه ی استعاره پرداخته شده و سپس در چارچوب استعاره ی مفهومی و طرح واره های تصوری، به بررسی برخی از استعاره های مفهومی حاوی اعضای بدن اقدام شده است. نتایج پژوهش نشان می دهد که استعاره های مفهومی زیادی با بهره گیری از اعضای بدن - که عمدتاً به عنوان حوزه ی مبدأ بکار می روند- برای تبیین مفاهیم انتزاعی ساخته می شود. همچنین به دلیل تسلط فرهنگ دینی حاکم بر قرآن، حوزه های مقصد بیشتر به مفاهیم دینی و آموزه های قرآنی مربوط می شوند
۳.

الصُّور الخیالیه فی آیات الدُّعاء فی القرآن الکریم

تعداد بازدید : ۱ تعداد دانلود : ۱
دعا در قرآن کریم از اهمیت ویژه ای برخوردار است،به گونه ای که خداوند عزوجل در آیه ی 77سوره ی فرقان( قُل ما یعبأ بکم ربی لولا دعاءکم بگو:اگر دعایتان نباشدپروردگارم برای شما ارزشی قائل نیست) اهمیت دعا را دررابطه ی انسان با پروردگارش،و أثرآن درجلب رضایت و رحمت خداوند آشکار می سازد. دعای قرآنی علاوه بر اهمیت فوق العاده ی آن به عنوان یکی از راههای ارتباط عبد با معبود خویش،حاوی معانی،اسرار،نکته ها و بلاغت شگفتی است که سبب شده علمای بلاغت نهایت تلاش خودرا جهت کشف شاهکارهای نظم و نوآوری های سبک موجود درآن بکار گیرند..و این بلاغت خارق العاده نتیجه ی استحکام نظم قرآن،استواری زیبای آن،بدیع و نو بودن اسلوب،مهارت بیان،قدرت و صداقت معانی، و فصاحت و روانی الفاظ قرآن می باشد. انگیزه ی پرداختن به این بحث،آشکار نمودن گوشه ای ازاعجاز موجود در قرآن و آشنایی با نکته های ظریف و بدیع قرآن کریم و جواهر نهفته در آیات دعاء می باشد.بنابراین به بررسی جلوه های بیانی همچون تشبیه،مجاز و کنایه موجود درآیات دعاء پرداخته شده و سعی شده است لطائف بیانی موجود در دریای سرشار دعاهای قرآنی تا حد امکان آشکارشود.
۴.

بررسی نقش های معنایی-منظوری گزاره های امری در سوره عنکبوت

تعداد بازدید : ۱ تعداد دانلود : ۱
مطالعه معنا و انتقال آن از طریق زبان که در اشکال متفاوت عاطفی، خبری، پرسشی و امری نمود پیدا می کند در شاخه های گوناگون کاربردشناختی بررسی می شود. از منظر کاربردشناسی یک جمله می تواند در بسترها و بافت های مختلف نقش های متفاوتی داشته باشد که آن نقش های مرسوم تر، معنای اولیه هستند و نقش های دیگر، معانی ثانویه. بر این اساس گزاره های امری نیز می توانند همچنین نقش های متفاوتی را ایفا کنند. از آن جا که قرآن کریم برای افزونی قدرت تأثیر و القای معانی به مخاطب، تجلی گاه نقش های معنایی-کاربردشناختی گزاره های امری است؛ پژوهش حاضر در تلاش است تا با تحلیل کارکردهای زبانی گزاره های امری سوره عنکبوت، به بررسی توانش ارتباطیِ این سوره و میزان تأثیرگذاری آن در مخاطب بپردازد. به این منظور با تکیه بر روش توصیفی-تحلیلی، ویژگی های متن محور و کاربرمحور آیات در کنار عناصر زنجیره ای و زبرزنجیره ای مؤثر در معانی گزاره های امری این سوره مورد تحلیل قرار گرفته است. نتایج حاکی از آن است که گزاره های امری سوره عنکبوت به ترتیب در نقش های منظوری ارشاد، هشدار، دوام، تهدید، تعجیز و اهانت به کار رفته، و باتوجه به این که بیشتر این گزاره ها خطاب به اهل باطل است؛ لذا چنین برداشت می شود که منطق دینی ابتدا بر ارشاد و راهنمایی استوار است و در صورت مخالفت گمراهان، نخست به آنان هشدار داده می شود و اگر بر سرکشی خود افزودند، آن ها را ضعیف و ناتوان شمرده و به عذاب خداوند وعده می دهد. این نوع ارتباط قرآن با مخاطب، دلیلی قاطع بر اعجاز زبانی آن است. واژه های کلیدی : قرآن کریم، سوره عنکبوت، نقش های معنایی- کاربردی، گزاره امری
۵.

نظم در تفسیر تبیان و ارتباط آن با نظریه نظم جرجانی

تعداد بازدید : ۴
با نزول قرآن مسلمانان با نگرش های مختلف اعتقادی، ادبی، عقلی و برهانی به مطالعه ی آن پرداخته، تفاوت ها و تمایز های آن را با سایر متون ادبی به بررسی و کاوش پرداختند. ازجمله این شیوه ها، شیوه ی ادبی است که با استدلال بر پایه ی متن به عنوان یک واحد به هم پیوسته و به هم وابسته با عنوان «نظم» در پی اثبات مینوی و فرا بشری بودن قرآن کریم است. این نظریه توسط عبد القاهر جرجانی تکامل یافت و به نام او مشهور شد. نگاه تفسیری شیخ طوسی در تفسیر تبیان بیانگر این است که شیخ با لحاظ نظریه نظم به تفسیر و تبیین آیات قرآن کریم پرداخته است. اشتراک این دو دیدگاه در چیست؟ نظریه نظم در تبیان چه جایگاهی دارد؟ این مقاله ضمن پاسخ به این سوالات جایگاه معنا شناسی و نظم را در تفسیر قرآن تشریح نموده و نظریه « معنای معنا » یا تفسیر های چند لایه را درتفسیر برخی آیات تحلیل می نماید در این مقاله به روش تحلیل عقلانی محتوا دریافتیم که شیخ طوسی به نظم به عنوان یک اصل در اعجاز قرآن باور داشته و در تبیین آیات، این اصل را لحاظ کرده و بر اساس آن به بررسی روابط میان واژه ها پرداخته است.