پژوهش های قرآنی در ادبیات

پژوهش های قرآنی در ادبیات

پژوهش های قرآنی در ادبیات سال اول بهار و تابستان 1393 شماره 1

مقالات

۱.

بینامتنیت قرآنی در شعر محمدولی دشت بیاضی

تعداد بازدید : ۱ تعداد دانلود : ۱
قرآن کریم به عنوان اصلی ترین کتاب دینی مسلمانان در طول 14 قرن، تأثیرهای بسزایی بر ابعاد گوناگون زندگی مسلمانان داشته است. این کتاب آسمانی با عمق معانی و غنای واژگانی، ارزشمندترین منبع دینی الهام بخش نزد هنرمندان مسلمان قلمداد می گردد. در این بین یکی از شخصیت های گمنام با نام «مولانا محمدولی دشت بیاضی» به عنوان شاعری شیعه از خطه خراسان در سده دهم هجری است که عبارات و معانی قرآنی از اصلی ترین دستمایه های شعری او محسوب می گردد. این جستار بر آن است تا از رهگذر تحلیل درونمایه های بنیادی شعر دشت بیاضی و با تکیه بر انواع رابطه بینامتنی چگونگی اثرپذیری این شاعر از معانی، مفاهیم، تصاویر و... قرآن کریم را واکاوی نموده و حدود و ثغور آن را در لایه های پنهان و آشکار شعری اش نشان دهد. نتایج این پژوهش حکایت از آن دارد که دشت بیاضی به طور یکنواخت از قرآن تأثیر نپذیرفته و بیشترین تأثر از قرآن در قصاید اوست. از نظر فراوانی، بینامتنی اشاره ای و واژگانی بیشترین بسامد و بینامتنی گزاره ای و اسلوبی کمترین بسامد را در دیوان شاعر به خود اختصاص داده اند .
۲.

تجلّی قرآن کریم در شعر صفیّ الدّین حلّیّ

نویسنده:
تعداد بازدید : ۴ تعداد دانلود : ۲
قرآن کریم آیینه ی تمام نمای تجلّی قدرت خداوند و بزرگ ترین و پایدارترین معجزه الهی برای همه ی بشریت است. این کتاب هدایتگر که بالاترین درجه های بلاغت و زیبایی سخن را در بر دارد، همیشه الهام بخش اذهان خلاق شاعران بوده است و آنان از تعبیرات بی نظیر و اصطلاحات پرطنین قرآن در آثار خویش بهره جسته اند. الهام گیری از قرآن کریم، در ادبیات دوره انحطاط به دلیل رواج تصوّف و گرایش شاعران به زهد رواج بیشتری دارد. صفیّ الدّین حلّی از شاعران برجسته این دوره است که به دلیل شیعه بودن و پرورش یافتن در یکی از شهرهای ادب پرور عراق- حلّه- با قرآن و ادبیات قرآنی آشنایی تمام داشته و جلوه هایی از جمال این کتاب مقدّس را در بیشتر درونمایه های شعری خویش نموده است. در این نوشتار با روش توصیفی- تحلیلی با نگاهی به نظریه بینامتنیت به تأثیر قرآن بر شعر این شاعر پرداخته ایم. تجلّی آیات قرآن در شعر شاعر در اغراضی چون مدایح نبوی، نمایان تر و پررنگ تر به نظر می رسد. همچنین استفاده تصرّفی وی از آیات قرآنی از بسامد بالاتری برخوردار است.
۳.

تضمین نحوی و اقسام آن در قرآن کریم

تعداد بازدید : ۱۲ تعداد دانلود : ۱۰
قرآن کریم معجزه جاودان ادب و بلاغت است. در حوزه بلاغت مبحث ایجاز از اهمیت خاص خود برخوردار است. تضمین نحوی به عنوان نوعی از ایجاز در قرآن جلوه ای خاص دارد. در تضمین فعلی مضمن حفظ معنای خود، با طرز استعمال فعل دیگری از نظر تعدی یا لزوم به کار می رود و معنای آن فعل را به معنای خود اضافه می کند و بدین ترتیب جلوه بدیعی از ایجاز به دست می دهد. تضمین از نوع حقیقت است نه مجاز؛ زیرا در این اسلوب واژه ای حقیقتاً حذف گردیده است و معنای محذوف و مذکور هر دو، مقصود گوینده و نویسنده کلام است. این مقاله سعی دارد کاربرد اقسام اسلوب تضمین را در قرآن کریم به روش توصیفی- تحلیلی بر اساس مطالعه ی کتابخانه ای بررسی کند.
۴.

مواجهه ی مفسران با ادات حصر در آیه ی «تطهیر»

تعداد بازدید : ۵ تعداد دانلود : ۲
یکی از مباحث ادبی که در تفسیر درست برخی از آیات بسیار مهم می نماید؛ بحث از ادات «حصر» است. چرا که اگر به وضع حقیقی و هدف اصلی قرار گرفتن این ادات در آیات توجه نشود، چه بسا تفسیر آیه و مراد خداوند از قرار دادن این ادات در آیات، مخفی بماند و مفسر در تفسیر به بیراهه رود و حقیقت بر مخاطبین پوشیده بماند. این نوشتار مروری است بر برخورد مفسران و صاحب نظران مشهور شیعه و سنّی با «إنّما» در آیه تطهیر، با هدف روشن شدن تفسیر درست آیه مورد نظر و با در نظرگرفتن وضع و معنای حقیقی«إنّما». این آیه در سوره احزاب و در ضمن آیه ای قرار دارد که خطاب صدر آن متوجّه زنان پیامبر(ص) است و همین امر سبب شده برخی با القای شبهه، نزول آیه را در شأن پنج تن آل عبا انکار کنند یا زنان پیامبر(ص) را نیز در زمره ی آنان قرار دهند. در بخش اول نظر مقاله دیدگاه و نظرات مفسران و صاحب نظران مشهور، در تفسیر این آیه مورد نظر بررسی شده است و در بخش دوم، به تحلیل و نقد آنها پرداخته ایم و در پایان با توجه به شواهد، دیدگاه صائب بیان شده است.
۵.

واکاوی مفهوم حیات طیّبه ی قرآنی در کلام مولوی بلخی

نویسنده:
تعداد بازدید : ۱ تعداد دانلود : ۱
زندگی موضوعی اساسی و هدفمند پنداشتن آن از آموزه های ادیان الهی است. قرآن کریم توجه زیادی به مسأله ی زندگیِ مطلوب و معنی دار بودن آن داشته و در آیات بسیاری زندگی انسان را امری غایتمند معرفی کرده است. قرآن زندگی این جهانی انسان را واقعیتی در خور تأمل و در ارتباط تنگاتنگ با آخرت پنداشته است. مکتب اسلام به عکس سایر مکاتب فکری، هدف های مادّی و معنوی زندگی را توأمان و برای به کمال رساندن انسان ها لحاظ کرده است. اساساً هدف تعالیم انسان ساز دین مبین اسلام تأمین زندگی مطلوب در حیات گذرای مادّی دنیوی و حیات جاودانه ی اخروی برای انسان و تضمین خوشبختی او در هر دو سرای است. عارفان مسلمان به طور عام و مولانا به شکل خاص و به تبعیت از تعالیم وحیانی، نیل به حیات طیّبه یا زندگی عاشقانه را در گروِ بندگی حق، تهذیب نفس و ریاضت تن تلقی می کنند. حیات طیّبه ی عارفان، زیستی فارغ از موت و شهود بی واسطه ی اسماء و صفات پروردگار است. آنان نیل به حیات نیکو و مطلوب قرآنی و سرانجام سلوک در جاده ی طریقت را تنها در پرتو مرشد کامل تلقی می نمایند.
۶.

بینامتنیت قرآنی در شعر ایلیا ابوماضی

تعداد بازدید : ۱ تعداد دانلود : ۱
زندگی موضوعی اساسی و هدفمند پنداشتن آن از آموزه های ادیان الهی است. قرآن کریم توجه زیادی به مسأله ی زندگیِ مطلوب و معنی دار بودن آن داشته و در آیات بسیاری زندگی انسان را امری غایتمند معرفی کرده است. قرآن زندگی این جهانی انسان را واقعیتی در خور تأمل و در ارتباط تنگاتنگ با آخرت پنداشته است. مکتب اسلام به عکس سایر مکاتب فکری، هدف های مادّی و معنوی زندگی را توأمان و برای به کمال رساندن انسان ها لحاظ کرده است. اساساً هدف تعالیم انسان ساز دین مبین اسلام تأمین زندگی مطلوب در حیات گذرای مادّی دنیوی و حیات جاودانه ی اخروی برای انسان و تضمین خوشبختی او در هر دو سرای است. عارفان مسلمان به طور عام و مولانا به شکل خاص و به تبعیت از تعالیم وحیانی، نیل به حیات طیّبه یا زندگی عاشقانه را در گروِ بندگی حق، تهذیب نفس و ریاضت تن تلقی می کنند. حیات طیّبه ی عارفان، زیستی فارغ از موت و شهود بی واسطه ی اسماء و صفات پروردگار است. آنان نیل به حیات نیکو و مطلوب قرآنی و سرانجام سلوک در جاده ی طریقت را تنها در پرتو مرشد کامل تلقی می نمایند.