بازتاب اندیشه

بازتاب اندیشه

بازتاب اندیشه 1380 شماره 17

مقالات

۱.

علما و اندیشه آزادی در عصر مشروطیت

حوزه های تخصصی:
تعداد بازدید : ۴۱۳
در بین علماى مشروطه‏طلب و علماى مخالف مشروطه، در مفهوم و کارکرد آزادى تفاوت چندانى وجود ندارد. آنان آزادى را در چارچوب درک سنتى از اسلام و منحصر به دو اصل رهایى از استبداد قدرت‏هاى داخلى و رهایى از سلطه خارجى مى‏دانستند. از نظر تاریخ دموکراسى، دیدگاه آنان، هم غیرتاریخى و هم غیردموکراتیک بود. آقاى عبدالرسول کاشانى یکى از معدود علمایى است که آزادى را نزدیک به مفهوم دموکراتیک آن مطرح کرده است.
۲.

مبانی اندیشه سیاسی علامه نایینی

نویسنده:
حوزه های تخصصی:
تعداد بازدید : ۵۶۱
نویسنده در این مقاله در صدد اثبات آن است که مرحوم نایینى‏قدس سره حکومت مشروطه را مطلوب و مشروع مى‏داند.
۳.

درباره ادعای برتری مردم سالاری دینی؛ تأملی در سخنان محسن قمی

حوزه های تخصصی:
تعداد بازدید : ۳۱۹
نظریه مردم‏سالارى دینى چه امتیازاتى بر نظریه دموکراسى دارد؟ آیا این نظریه خودش با دشوارى‏هایى روبه‏رو نیست؟ در مقاله زیر که نقدى است بر سخنرانى آقاى محسن قمى، رییس محترم نهاد نمایندگى ولى فقیه در دانگشاه‏ها ادله امتیاز مردم‏سالارى دینى بر دموکراسى را به چالش کشیده شده‏اند.
۴.

جامعه شناسی دین

حوزه های تخصصی:
تعداد بازدید : ۳۰۶
نویسنده به چالش‏هاى علم نسبت به دین در قرن نوزدهم اشاره مى‏کند و علم را مسؤول پاک‏سازى به اصطلاح نابخردى‏هاى دین مى‏داند. در قرن بیستم این چالش جاى خود را به ندانم‏گویى (= لاادرى‏گرى) مى‏دهد. دین تعریف‏هاى ذاتى، کارکردى و غایى دارد که به نظر نویسنده، معمول این تعریف‏ها خالى از اشکال نیستند. از نظر نویسنده، میان نظام‏هاى دینى و نظام‏هاى اخلاقى تفاوت است.
۵.

دیالوگ سنت و مدرنیته

حوزه های تخصصی:
تعداد بازدید : ۷۸۴
آقاى آقاجرى معتقد است سنت و مدرنیته در یک معنا به دو دوره تاریخى در غرب اطلاق مى‏شود؛ ولى به معناى عام، یک مفهوم سیال و نسبى است که به گذشته و آینده جوامع اشاره مى‏کند. در چگونگى برخورد با سنت و مدرنیته سه دیدگاه مختلف وجود دارد که دیدگاه سوم، دیالوگ بین افق تاریخى سنت و افق تاریخى مدرنیته و نوسازى عناصرى از سنت و تمدن گذشته براى ایفاى نقش در آینده است. وى خود را همسو با دکتر شریعتى متعلق به گفتمان فرامدرن مى‏داند که از گفتمان سنت‏گرایانه و پسامدرن متمایز است.
۶.

گذار از کویر؛ روشنفکران ایران پس از انقلاب اسلامی

نویسنده:
حوزه های تخصصی:
تعداد بازدید : ۸۰۲
روشنفکران که در انقلاب سهمى داشتند، پس از پیروزى به دلیل چالش‏هاى درونى و بیرونى به حاشیه رانده شدند و تبدیل به روشنفکر اجتماعى شدند. از این رو، جامعه هر چه بیشتر از حکومت فاصله مى‏گیرد، به همان نسبت بیشتر به روشنفکران خویش روى مى‏آورد. در ایران امروز کمتر قشر اجتماعیى به محبوبیت روشنفکران وجود دارد.
۷.

برانداز کیست؟ براندازی چیست؟

مصاحبه شونده:
حوزه های تخصصی:
تعداد بازدید : ۸۴۸
در تعریف کاربردى از «براندازى»، نوع نگاه به قانون، نقش اساسى بازى مى‏کند؛ یعنى همه درگیرى‏ها از آن‏جا شروع مى‏شود که یا رژیم حاکم قانون را زیر پا مى‏گذارد و یا ادعاى نیروى برانداز آن است که رژیم قانون را رعایت نمى‏کند. محاربه و براندازى با به‏کارگیرى اسلحه و آلت حرب ملازمه دارد. با این نگاه، سرنگونى شاه در کادر قانون اساسى مشروطه قابل تبیین است؛ در حالى که حرکت‏هاى براندازانه پس از انقلاب نه پشتوانه قانونى داشت و نه پشتوانه مردمى. بنابراین مخالفت‏هاى قانونى با سیاست‏هاى حاکم نمى‏تواند با براندازى یکسان شمرده شود. استحاله نیز براندازى نیست.
۸.

صورت و بی صورتی

نویسنده:
حوزه های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱۱۹۹
منشأ کثرت موجود در عالم، یک صورت واحد نیست؛ بلکه امر بى‏صورت است. تفاوت خداشناسى مولوى با بقیه نیز در همین است. تفکر در ذات خدا حیرت‏آور است؛ زیرا آنجا مقام بى‏رنگى و عدم یقین است. نسبت امر بى‏صورت با همه صور یکسان است؛ پس باید پلورالیسم را بپذیریم.
۹.

سکولاریسم، تلاش در جهت نفی فطرت انسان

نویسنده:
حوزه های تخصصی:
تعداد بازدید : ۳۷۴
نویسنده پس از بررسى معناى لغوى و اصطلاحى «سکولاریسم»، به بررسى زمینه‏هاى تاریخى ظهور اندیشه‏هاى سکولار در غرب مى‏پردازد. در بخش دیگر مقاله، شاخص‏هاى اساسى سکولاریسم، پیامدها و نتایج آن در جوامع سکولار و ارتباط سکولاریسم با اندیشه دینى مورد بحث قرار گرفته است.
۱۰.

جهانی شدن و آینده جهان اسلام

حوزه های تخصصی:
تعداد بازدید : ۲۵۹
به عقیده نویسنده، جهانى شدن یک واقعیت گریزناپذیر، پرسابقه و دوسویه است و مسلمانان به جاى مقابله با آن باید از این امکان استفاده کرده، غرب را وسیله‏اى براى جهانى شدن تمدن اسلام در شرق و غرب قرار دهند.
۱۱.

فرایند جهانی شدن

نویسنده:
حوزه های تخصصی:
تعداد بازدید : ۸۸۱
جامعه‏شناسى سیاسى در گذشته به روابط حکومت و جامعه در محدوده دولت ملى مدرن مى‏پرداخت؛ امّا با ظهور فرایندهاى جهانى شدن، دولت‏هاى ملى رو به ضعف نهاده، پارادایم جامعه‏شناسى سیاسى در حال تغییر است. با فرایند جهانى شدن، حاکمیت در مفهوم سنتى‏اش معنایى اساساً صورى و حقوقى پیدا مى‏کند و دولت‏هاى ملى دیگر نخواهند توانست به‏راحتى بر خلاف مسیر تحولات سیاسى و فرهنگى جهان خودسرانه تصمیم‏گیرى کنند.
۱۲.

انتخابات و چالش گفتمان ها

نویسنده:
حوزه های تخصصی:
تعداد بازدید : ۳۹۸
نویسنده در تحلیل انتخابات خرداد 1380 به سه گفتمان آزادى‏طلب، رفاهى و امنیتى اشاره مى‏کند و در نهایت، انتخابات را تفوق گفتمان اول مى‏داند.

آرشیو

آرشیو شماره ها:
۱۰۲