بازتاب اندیشه

بازتاب اندیشه

بازتاب اندیشه 1379 شماره 9

مقالات

۱.

حکومت دینی و حکومت دموکراتیک (2)

حوزه های تخصصی:
تعداد بازدید : ۴۰۶
کسانى که حکومت دینى و حکومت دموکراتیک را ناسازگار و غیر قابل جمع مى‏دانند، خواه از طرفداران حکومت دینى و خواه از طرفداران حکومت دموکراتیک، هردو از دو سوى این تناقض یک تعریف و تفسیر دارند و آنها را به دو مقوله ثابت، مطلق و کلیشه‏اى مبدل مى‏سازند. حال آنکه هم دموکراسى و هم حکومت دینى هر دو «گفتمان» هستند و مانند هر گفتمان دیگرى، امرى تاریخى، تحول‏پذیر و نسبى مى‏باشند. بحث حاضر در دنباله سلسله مقالاتى است که در شماره گذشته بازتاب اندیشه تلخیص و تحلیلى آن ارائه شد.
۲.

تضاد روش حکومتی اسلام با دموکراسی

حوزه های تخصصی:
تعداد بازدید : ۴۱۲
مرحوم علامه طباطبایى پس از ذکر تفاوت دنیاى قدیم و جدید به مقایسه و بیان تفاوتهاى روش حکومتى اسلام با روش پادشاهى و دموکراسى مى‏پردازد و دموکراسى را شکلى نوین از استبداد به شمار مى‏آورد و در پایان به مسأله لغو ملى‏گرایى در اسلام مى‏پردازد و بیان مى‏دارد مرز مملکت اسلامى ایمان و عقیده است.
۳.

آیا دموکراسی لیبرال تجربه موفقی است؟

نویسنده:
حوزه های تخصصی:
تعداد بازدید : ۲۸۰
نویسنده دموکراسى را حاکمیت مردم مى‏داند و معتقد است در جوامع لیبرال چنین حاکمیتى تحقق نیافته و نمى‏یابد؛ زیرا لیبرالیسم از حکومت انتظار دارد امنیت و آزادى را محقق سازد و گاهى مردم چنین خواسته‏هایى ندارند. بنابراین میان دموکراسى و لیبرالیسم تضاد مى‏افتد. لیبرالیسم در واقع نوعى حکومت الیگارشى (نخبگان) است که اقلیتى را تشکیل مى‏دهند.
۴.

دموکراسی و عقلانیت

حوزه های تخصصی:
تعداد بازدید : ۲۹۸
در این مقاله به رابطه دموکراسى و عقلانیت اشاره شده و بر این نکته تأکید رفته است که دموکراسى اینک به عنوان یک روش مؤثر در اداره امور اجتماعى است. نویسنده بر آن است که دموکراسى نمى‏تواند چنان‏که باید و شاید مشارکت حقیقى مردم را در ساختار قدرت در پى داشته باشد.
۵.

دفاع از عقلانیت

حوزه های تخصصی:
تعداد بازدید : ۸۲۰
انسان چیزى جز خواهشها و تمایلات از یک سو و عقل محاسبه‏گر از سوى دیگر نیست. عقل هر چه در راهیابى به لذت بیشتر و هزینه کمتر و بادوام‏تر بهتر عمل کند، عقلانى‏تر عمل کرده است. ابزار این رشدیافتگى هم فرایند آموزش است. هیچ ملاحظه و محدوده‏اى از بیرون براى عقل نمى‏توان در نظر گرفت. هر چند عقل محدودیت دارد ولى عقل هیچ جایگزینى ندارد، نه درونى و نه بیرونى. در دنیاى مدرن اخلاق مستقلِ از لذتهاى فردى هیچ جایگاهى ندارد.
۶.

معنا و محتوای جامعه مدنی

نویسنده:
حوزه های تخصصی:
تعداد بازدید : ۲۵۹
ویسنده در بستر تعریفهاى مختلف مفهوم «جامعه مدنى» به اصول چهارگانه لیبرالیسم، قانون‏گرایى، پلورالیسم و سکولاریسم به عنوان مؤلفه‏هاى جامعه مدنى اشاره مى‏کند و در نهایت به بررسى جامعه مدنى و اندیشه سیاسى اسلام مى‏پردازد.
۷.

فلسفه سیاسی مدرن و فهم جامعه مدنی

حوزه های تخصصی:
تعداد بازدید : ۳۶۸
در این مقاله ضمن پرداختن به نظر چند تن از فیلسوفان سیاسى غرب، به بررسى نقاط اجتماع و افتراق این نظرات پرداخته شده است و در نهایت با اشاره به اینکه امروز، وظیفه فلسفه سیاسى یافتن توازنى میان اوتوریته سیاسى و آزادى‏هاى فردى است، شرایط پنجگانه اساسى ورود جامعه مدنى به دروازه‏هاى کشور ذکر گردیده است.
۸.

حقوق و جامعه مدنی

نویسنده:
حوزه های تخصصی:
تعداد بازدید : ۳۶۴
در این مقاله ضمن بررسى مفهومى «جامعه» و «حقوق» به بررسى ساختار، لوازم و ارکان جامعه مدنى پرداخته شده است و در حاشیه به ذکر تفاوتهاى «مذهب» و «حقوق» اشاره گردیده است.
۹.

توسعه علمی، توسعه سیاسی

نویسنده:
حوزه های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱۰۸۳
این مقاله بحث تقدم گونه‏هاى مختلف توسعه را از حیث نظرى مطرح ساخته است و بر آن است که باید به توسعه علمى و پژوهشهاى تجربى توجه ویژه‏اى مبذول داشت. به گمان مؤلف، هر الگویى از توسعه، ناگزیر است توسعه در بستر علم را مفروض بگیرد و به این ترتیب توسعه علمى، مبناى اصناف گوناگون توسعه خواهد شد. وى بر آن است که مسیر محتوم مدرنیته را باید پیمود و براى طى این مسیر ابتدا باید «شناخت» سپس «عمل کرد».
۱۰.

گرایشهای روشنفکری دینی و نمایندگان آنها

مصاحبه شونده:
حوزه های تخصصی:
تعداد بازدید : ۴۲۲
در این گفتگو به تاریخچه و تبیین مفهوم روشنفکرى دینى و دسته‏بندى گفتمانهاى روشنفکرى دینى پرداخته شده است. در این تقسیم‏بندى روشنفکران دینى در پنج گفتمان دینى گنجانده شده‏اند که عبارتند از: گفتمان لیبرالى اندیشه دینى به نمایندگى مهندس بازرگان؛ گفتمان اصلاح‏طلب (رفرمیست) به نمایندگى مرحوم مطهرى؛ گفتمان نوسنت‏گرا به نمایندگى سید حسین نصر؛ گفتمان نولیبرال به نمایندگى سروش و گفتمان رادیکال - انتقادى به نمایندگى شریعتى. نویسنده این گفتمان را بهترین گفتمان معرفى مى‏کند سپس این دسته‏بندى را قابل تطبیق بر روشنفکرى دینى جهان اسلام دانسته است. وى معتقد است که آینده روشنفکرى دینى در ایران بستگى شدید به عملکرد نظام دینى ایران دارد که اگر موفق نباشد روشنفکرى غیردینى بر روشنفکرى دینى مسلط خواهد شد.
۱۱.

نگاهی به جوامع تک صدایی؛ هیس!

نویسنده:
حوزه های تخصصی:
تعداد بازدید : ۲۲۵
نویسنده با بیان ویژگى‏هاى جامعه تک‏صدایى کوشش مى‏کند تا آن را بر جامعه ما منطبق کند، مانند اینکه مردم جامعه را هراسناک از شنیدن انتقاد و نداشتن فرصت ابراز نظر معرفى کند و سیستم آموزشى را فاقد خلاقیت ذکر مى‏کند.
۱۲.

جامعه شناسی جنبش دانشجویی

حوزه های تخصصی:
تعداد بازدید : ۶۹۲
در این مقاله پنج تحلیل از جنبش دانشجویى مطرح شده است و در پاره‏اى موارد سعى شده تا جنبش دانشجویى ایران نیز در آن قالبها جاى داده شود. توسعه کمى دانشجویان، نقش‏آفرینى در مبارزه طبقه کارگر بر ضد سرمایه‏داران، ایفاى یک نقش سمبولیک، مشارکت در قدرت و دخالت در فرهنگ‏سازى پنج تحلیلى هستند که در مقاله آمده‏اند.
۱۳.

معنویت و محبت چکیده همه ادیان است

نویسنده:
حوزه های تخصصی:
تعداد بازدید : ۹۶۴
معنویت، نحوه مواجهه انسان با هستى است که رضایت باطن را به دنبال دارد و گوهر اصلى دین است. سه مرتبه معنویت عبارت‏اند از عدل و احسان و محبت. انسانهاى معنوى ویژگى‏هایى دارند که در رأس آنها «خود دوستى» قرار دارد.
۱۴.

کنترل و نظارت از دیدگاه حضرت علی (علیه السلام)

حوزه های تخصصی:
تعداد بازدید : ۸۴۵
در این مقاله بعد از تبیین ضرورت و مفهوم کنترل و نظارت به موانع و مراحل و آثار کنترل و نظارت پرداخته شده و نظارت از دیدگاه امام على‏علیه السلام مورد بررسى قرار گرفته است و اهمیت مسائلى چون ارزشیابى، نظام تشویق و تنبیه، اهداف نظارت و کنترل و برخى وظایف کارگزارانه در رفتار با مردم از دیدگاه امام على‏علیه السلام تبیین شده است.

آرشیو

آرشیو شماره ها:
۱۰۲