بازتاب اندیشه

بازتاب اندیشه

بازتاب اندیشه 1379 شماره 4

مقالات

۱.

ایمان و امید

نویسنده:
حوزه های تخصصی:
تعداد بازدید : ۶۷۷
آقاى سروش تجربه دینى را علت حصول ایمان مى‏داند. در نظر ایشان، عقاید دینى صورتهایى هستند که بر امر بى‏صورتى افکنده شده‏اند. ایمان عملى ارادى است و واجد عناصرى غیرمعرفتى مانند اعتماد، توکل، دوست‏داشتن و خضوع است. هراندازه قرائن کمترى بر ایمان وجود داشته باشد، امکان خطرکردن بیشتر مى‏شود و فضا براى ایمان‏آوردن مناسبتر مى‏گردد.
۲.

پرواز در ابرهای ندانستن

حوزه های تخصصی:
تعداد بازدید : ۷۰۵
آقاى شبسترى بر آن است که براى فهم ایمان باید به دو منبع متون دینى و تجربه‏هاى مسلمانان مراجعه کرد. ما به اصل وحى دسترسى نداریم و تنها حکایت مکتوب آن در دست ماست. ایمان پاسخى است که به خطاب خداوند مى‏دهیم و این خطاب را از لابلاى سنت اسلامى که مشتمل بر متون دینى و تجربه‏هاى مسلمانان است، کشف مى‏کنیم.
۳.

سیاست دینی و سیاست عرفی

نویسنده:
حوزه های تخصصی:
تعداد بازدید : ۷۶۰
«دولت دینى» و جمهورى اسلامى از دو مؤلفه «جمهوریت» و «اسلامیت» تشکیل شده است؛ پرسش این است که این دو مقوله که یکى عرفى و دیگرى دینى است، چگونه قابل جمع‏اند و در جهانى که رو به عرفى‏شدن پیش مى‏رود چگونه مى‏توان «دولت عرفى دینى» تشکیل داد. نویسنده ضمن ارائه دیدگاه‏هاى مختلف، معتقد است که اگر احکام دینى از معبر دستگاه‏هاى عرفى مردم‏سالار (مثل مجلس شورا و مجمع تشخیص مصلحت) بگذرد و مصالح عمومى از طریق این نهادها، فتاوى فقهى را تعدیل کند، هم پدیده سکولاریزاسیون (عرفى‏شدن) رخ خواهد داد و هم دولت دینى بوجود خواهد آمد.
۴.

نواندیشی دینی و مسأله زنان

مصاحبه شونده:
حوزه های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱۱۴۷
قرائت بینادگرایانه از دین بر ظاهر دین جمود مى‏کند و به روح دین توجه چندانى ندارد. مردسالارى در پیروان ادیان و از جمله در میان مسلمانان، تا حد فراوانى به سبب آن است که بنیان‏گذاران ادیان در مقام تلقى از عالم واقع و چه در مقام ابلاغ تلقى‏شان از عالم واقع به مخاطبان خود، تحت تأثیر فرهنگ زمانه خود بوده‏اند. تفاوتهاى طبیعى میان زن و مرد وجود دارد ولى از این تفاوتهاى تکوینى نمى‏توان تفاوتهاى ارزشى را نتیجه گرفت.
۵.

مفهوم سنت؛ نگاه وارونه

حوزه های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱۱۲۰
در این گفتگو از مفهوم فلسفى سنت و تجدد سخن به میان آمده است. سید جواد طباطبایى معتقد است که ما نه سنتى هستیم، نه جدید؛ زیرا گرفتار تقلید مضاعفیم. سنت ما از یونان باستان و ایران باستان شکل گرفته است که اینک از آن بیگانه‏ایم. باید با طرح پرسشهاى دنیاى جدید، به دنبال پاسخ‏گرفتن از سنت باشیم تا مشکل ما حل شود. همه علماى ما مقلدند، چنان‏که روشنفکران ما هم به نوع دیگرى مقلد هستند. به نظر من مصداق روشنفکرى در ایران وجود ندارد. روشنفکر کسى است که پرسش نو بکند.
۶.

پرسش از سنت

حوزه های تخصصی:
تعداد بازدید : ۳۰۱
نویسنده مقاله ضمن بررسى معانى سنت در بستر تغییرات تاریخى و فرهنگى، به نشانه‏هاى ظهور و افول سنن اشاره کرده و جایگاه سنت و کارائى آن را در تمدنهاى جدید به بحث پرداخته است.
۷.

عرفی شدن یا عرفی سازی

حوزه های تخصصی:
تعداد بازدید : ۹۷۴
مقاله حاضر نقدى است عالمانه بر کتاب سر بر آستان قدسى، دل در گرو عرفى از آقاى مجید محمدى که در سال 1377 انتشار یافته است. از آن رو که این کتاب حاصل سخن روشنفکران ایرانى در دهه اخیر است و پس از آن هرچه گفته‏اند تقریباً چیزى بر این مطالب نیفزوده است، بى‏گمان نقد و بررسى آن زمینه‏اى براى آشنایى با درون‏مایه سکولاریسم ایرانى و قائلان به سکولاریزاسیون (عرفى‏شدن) در ایران است. نویسنده نقدهاى خود را بر کتاب یادشده در سه بخش «پیش‏فرضها»، «پارادوکسها» و «عرف‏گرایى و نه عرفى‏شدن» خلاصه کرده است.
۸.

مشارکت مردم، منشأ مشروعیت حاکمیت است

نویسنده:
حوزه های تخصصی:
تعداد بازدید : ۵۷۷
نویسنده ابتدا حاکمیت را تعریف مى‏نماید و به منشأ آن در ادوار مختلف اشاره مى‏کند و معتقد است در عصر حاضر، منشأ حاکمیت از مردم است. در سطح فراملّى نیز بر مشروعیت مردمى حکومتها تأکید مى‏شود. میزان دخالت مجامع بین‏المللى در وضع قوانین افزایش یافته و روز به روز بیشتر مى‏شود و به نسبتى معکوس، میزان اقتدار داخلى دولتها کاهش یافته و مى‏یابد و این چیزى نیست جز فرایند جهانى شدن.
۹.

آیا می توان از علم اقتصاد اسلامی سخن گفت؟

مصاحبه شونده:
حوزه های تخصصی:
تعداد بازدید : ۴۸۷
بعضى منکر علم اقتصاد اسلامى هستند. مراد این گروه از «علم»، معناى پزیتیویستى آن است. از سوى دیگر، برخى محققان اقتصاد اسلامى، با پذیرفتن همین تعریف از علم، مدلهاى نئوکلاسیک در اقتصاد را مبنا قرار مى‏دهند و تنها ظواهر و روبناهایى از حقوق اقتصادى اسلام را در آن قرار مى‏دهند. مؤلف معتقد است با توجه به انگاره‏هاى جدیدى که از علم مطرح شده است، مى‏توان از علم اقتصاد اسلامى سخن گفت و آموزه‏هاى اقتصادى اسلام را به صورت تئوریک و در قالب مطالعات روشمند، قاعده‏مند و قابل تعمیم ارائه نمود.
۱۰.

میزگرد نسبت عدالت اجتماعی با توسعه

حوزه های تخصصی:
تعداد بازدید : ۶۳۶
موضوع محورى این میزگرد، مسأله توسعه و نسبت آن با اسلام است. شرکت‏کنندگان در این میزگرد، نسبت عدالت اجتماعى با توسعه را از منظرهاى گوناگون مورد بررسى قرار داده‏اند
۱۱.

جنبش دانشجویی ایران مطالبات «ملی» دارد

حوزه های تخصصی:
تعداد بازدید : ۵۲۴
نویسنده این مقاله معتقد است که جنبش دانشجویى همواره از ویژگى هایى چون تحول‏خواهى، آرمان‏گرایى، گذرا و سیال بودن برخوردار بوده است، اما جنبش دانشجویى از جهت تولید تئورى و ایدئولوژى همواره وابسته به جنبش روشنفکرى بود و در واقع نقش واسطه را میان نخبگان و روشنفکران با توده‏هاى مردم ایفا مى‏کرده است، البته از نظر سیاسى گاه مستقل و تأثیرگذار بوده است. در دوم خرداد، جنبش دانشجویى بهترین رسانه ارتباطى میان رهبران و استراتژیستهاى دوم خرداد با توده‏هاى مردم بود.
۱۲.

زنان؛ از پکن تا نیویورک

نویسنده:
حوزه های تخصصی:
تعداد بازدید : ۲۳۷
این نوشتار ضمن اشاره‏اى کوتاه به وضعیت زنان جهان سوم در هنگام برگزارى پنجمین کنفرانس جهانى زن (پکن + 5)، به کمبودها و نابرابرى‏هاى زنان در کشور ایران مى‏پردازد و تشکیلات صنفى زنان را از عوامل مهم بهبود این وضعیت معرفى مى‏نماید. همچنین اجلاس زنان 2000 را روزنه‏اى براى پیشرفت وضعیت زنان و تحقق اهداف و برنامه‏هاى توافق‏شده در سطح ملى و بین‏المللى در حوزه‏هاى دوازده‏گانه نگران‏کننده سند پکن دانسته و موافقت ایران را با سند نهایى این اجلاس، در چارچوب شریعت اسلام و قانون اساسى مى‏داند.

آرشیو

آرشیو شماره ها:
۱۰۲